روز معرفت و عرفان و آزادى از بند شیطان
موقعیت شما: مهدویت و آخرالزمان»مقالات مهدویت و آخرالزمان»معارف اسلامی»دین و اندیشه»روز معرفت و عرفان و آزادى از بند شیطان

روز معرفت و عرفان و آزادى از بند شیطان

شنبه ۱۲ مهر ۱۳۹۳ ساعت ۱۰:۴۰
امتیاز این گزینه
(1 رای)

یكى از زیباترین نیایش هاى روز عرفه، مناجات امام حسین علیه السلام در این روز شریف و در صحراى عرفات مى باشد. آن بزرگوار با عباراتى شیوا و جملاتى زیبا با آفریدگار هستى راز و نیاز مى كند و عالیترین درجات عرفان را در بیابان عرفات به نمایش مى گذارد...

 

غلام همت آنم كه زیر چرخ كبود // زهرچه رنگ تعلق پذیرد آزاد است
روز عرفه یكى از روزهاى برگزیده و باعظمت اسلامى است. این روز گرچه رسماً به عنوان یكى از اعیاد اسلامى اعلام نشده، امّا از روایات و احادیث اهل بیت علیهم السلام و دعاهاى این روز برمى آید كه خداوند متعال در روز عرفه براى بندگان خود عنایات ویژه اى منظور كرده است. عرفه، همچنانكه از نامش پیداست، روز آشنایى و عرفان و روز نیایش و آرامشِ عارفان حقیقت جو و سالكان عاشق مى باشد. در این روز دل هاى ناآشنا، با آفریدگار هستى آشنا مى شوند و از بند نفس اماره و وسوسه هاى شیاطین رهایى مى یابند. در روز عرفه انسان باید خود را بشناسد، خداى خود را بشناسد، به هدف آفرینش خویش معرفت پیدا كند، به زندگى گذشته و آینده خود شناخت داشته باشد و در شناسایى دشمن حقیقى انسان یعنى شیطان و وسوسه هاى شیطانى غفلت نكند و بالاخره شناخت انسان هاى والا و اسوه هاى حقیقى كه همان پیشوایان معصوم، پیامبر و اهل بیت او هستند، در برنامه هاى این روز قرصار دهد و همین معرفت میانبُرترین راه ایجاد عشق و محبت آن گرامیان در دل هاى آماده و مشتاق مى باشد. با مرورى كوتاه به متون دینى و دعاهاى فراوان كه براى روز عرفه وارد شده و احادیث اهل بیت علیهم السلام، مى توان به این حقیقت پى برد.

امام شناسى در روز عرفه
امام صادق علیه السلام با اینكه در محدودیت شدیدى از سوى حاكمان جور زمان به سر مى برد، در روز عرفه در میان جمعیت فراوانى كه در سرزمین عرفات گردآمده بودند بلند شد و با صداى رساى خویش مسأله امامت را مطرح كرد و امامان بعد از رسول خداصلى الله علیه وآله را یك به یك به مردم شناساند. عمرو بن ابى المقدام مى گوید: امام صادق صلى الله علیه وآله را در روز عرفه و در موقف عرفات دیدم كه با بلندترین صداى خویش خطاب به جمعیت حاضر ندا مى داد: یا اَیها النَّاسُ اِنَّ رَسُولَ اللَّهِ كانَ الْاِمامُ، ثُمَّ كانَ عَلِىُّ بْنُ اَبى طالِبٍ، ثُمَّ الْحَسَنُ، ثُمَّ الْحُسَینُ، ثُمَّ عَلِىُّ بْنُ الْحُسَینِ، ثُمَّ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِىٍّ...؛ (1) اى مردم! رسول خدا امام بود. سپس على بن ابى طالب، سپس حسن، سپس حسین، آنگاه على بن الحسین و سپس محمد بن على امام بودند...
رضى الدین سید بن طاووس بعد از نقل این روایت مى فرماید: ما هم باید با پیروى از آن حضرت در روز عرفه براى شناخت و شناساندن حضرت امام زمان علیه السلام تلاش نماییم و یكى از مهمترین وظایف اهل ایمان در روز عرفه همین مى باشد. (2)

روز رهایى از بند گناهان

خداوند متعال به حضرت موسى علیه السلام فرمود: وَذَكِّرْهُمْ بِاَیامِ اللَّهِ؛ (3) ایام اللَّه را به آنان یادآورى كن. روز عرفه یكى از همین روزهاست. خداوند متعال امتیازهاى ویژه اى در این روز براى بندگان خود در نظر گرفته است و نعمت هاى خود را در روز عرفه به آنان ارزانى داشته و براى مناجات كنندگان در این روز عطایاى بى شمارى معین كرده است.
امام صادق علیه السلام فرمود: هر كس در این روز قبل از رفتن به مراسم دعاى عرفه در زیر آسمان دو ركعت نماز بخواند و در پیشگاه خداوند متعال به تمام گناهان و خطاهاى خود اعتراف نموده و حقیقتاً از درگاه پروردگار پوزش طلبد، خداوند متعال آنچه كه به اهل عرفات مقدر نموده، او را نیز عطا مى كند و تمام گناهان وى را مى آمرزد. (4)

پیام جهانى پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله در روز عرفه
پیامبر اسلام صلى الله علیه وآله در آخرین حج خویش در روز عرفه و در سرزمین عرفات، نماز ظهر و عصر را با حضور صدهزار تن از مسلمانان بجاى آورد. سپس در این روز تاریخى پیام جهانى خود را كه داراى نكات بسیار مهم و حیاتى در زندگى اجتماعى، سیاسى و فردى مسلمانان بود به جهان اسلام ابلاغ نموده و آنان را با قوانین و ارزش هاى دین مبین اسلام آشنا كرد. آن حضرت روى شتر خود قرار داشت و یكى از یارانش سخنان او را با صداى رسا تكرار كرده و به افراد دور دست مى رسانید. برخى از فرازهاى این سخنان تاریخى را در ذیل مى آوریم.
پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله فرمودند: اَیها النَّاسُ اِنَّ دِماءَكُمْ وَاَمْوالَكُمْ عَلَیكُمْ حَرامٌ اِلى اَنْ تَلْقُوا رَبَّكُمْ، كَحُرْمَةِ یوْمِكُمْ هذا وَكَحُرْمَةِ شَهْرِكُمْ هذا وَاِنَّكُمْ سَتَلْقُونَ رَبَّكُمْ فَیسْئَلُكُمْ عَنْ اَعْمالِكُمْ؛ اى مردم! جان و مال شما [محترم است و هرگونه تجاوز به آن ها] حرام است و این احترام همانند امروز و این ماه تا روزى كه خداوند را ملاقات كنید باید مراعات شود. و شما به زودى با خداى خویش ملاقات مى كنید و او از اعمالتان خواهد پرسید.
همچنین فرمودند: فَمَنْ كانَتْ عِنْدَهُ اَمانَةٌ فَلْیؤَدِّها اِلى مَنِ ائْتَمَنَهُ عَلَیها؛ هر كس امانتى نزد او باشد باید آن را به صاحبش برگرداند.
و نیز فرمودند: وَاِنَّ كُلَّ رِبا مَوْضُوعٌ وَلكِنَّ لَكُمْ رُؤُوسُ اَمْوالِكُمْ لا تَظْلِمُونَ وَلا تُظْلَمُونَ وَاِنَّ رِبا عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ مَوْضوعٌ كُلُّهُ؛ [اى مسلمانان!] هر ربایى ممنوع است و فقط اصل سرمایه هاى شما مال شما است. نه ظلم كنید و نه مظلوم واقع شوید و سودى كه عباس [قبل از اسلام ] از طلبكاران خود مى گرفت دیگر حق مطالبه ندارد.
آن حضرت در ادامه فرمودند: وَاِنَّ كُلَّ دَمٍ كانَ فِى الْجاهِلِیةِ مَوْضُوعٌ وَ اِنَّ اَوَّلَ دِمائِكُمْ اَضَعُ دَمُ اِبْنِ رَبیعَةِ بْنِ الْحارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ؛ [اى مردم!] تمام خون هایى كه در دوران جاهلیت ریخته شده همگى باید فراموش شود [و هیچكس حق ندارد به كینه آن زمان كسى را مورد تعقیب قرار دهد] و من به عنوان اولین قدم خون ابن ربیعه (5) را [از خاندان خودم ] بخشیده و فراموش مى كنم.
پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله ادامه دادند: اَیها النَّاسُ! اِنَّ الشَّیطانَ قَدْ یئِسَ مِنْ اَنْ یعْبَدَ بِاَرْضِكُمْ هذِهِ اَبَداً وَلكِنَّهُ اِنْ یطَعْ فیما سِوى ذلِكَ فَقَدْ رَضِىَ بِهِ مِمَّا تَحْقِرُونَ مِنْ اَعْمالِكُمْ فَاحْذَرُوهُ عَلى دینِكُمْ؛ اى مردم! شیطان از اینكه شما او را در این سرزمین پرستش كنید براى همیشه مأیوس گشته است، امّا اگر در امور دیگر پیروى شود به گناهان كوچك در اعمال شما راضى مى شود. پس براى حفظ دینتان از وى بر حذر باشید.
رسول گرامى اسلام در فرازهاى آخر سخنان خود در اجتماع پرشور روز عرفه، تمام قوانین و رسومات ضدانسانى ایام جاهلیت را باطل اعلام نموده و فرمود: اَلا كُلُّ شَىْ ءٍ مِنْ اَمْرِ الْجاهِلیةِ تَحْتَ قَدَمى مَوْضُوعٌ؛ [اى مردم!] بدانید، تمام اعتقادات و رسومات جاهلیت را زیر پاى خود نهاده و باطل اعلام مى كنم. (6)

همگام با امام حسین علیه السلام
یكى از زیباترین نیایش هاى روز عرفه، مناجات امام حسین علیه السلام در این روز شریف و در صحراى عرفات مى باشد. آن بزرگوار با عباراتى شیوا و جملاتى زیبا با آفریدگار هستى راز و نیاز مى كند و عالیترین درجات عرفان را در بیابان عرفات به نمایش مى گذارد و در فرازى از نیایش خود عرضه مى دارد: اِلهى تَرَدُّدى فى الْآثارِ یوجِبُ بُعْدَ الْمَزارِ فَاجْمَعْنى عَلَیكَ بِخِدْمَةٍ تُوصِلُنى اِلَیكَ. كَیفَ یسْتَدَلُّ عَلَیكَ بِما هُوَ فى وُجودِهِ مُفْتَقِرٌ اِلَیكَ؟ اَیكُونُ لِغَیرِكَ مِنَ الظُّهُورِ ما لَیسَ لَكَ حَتّى یكُونَ هُوَ الْمُظْهِرُ لَكَ، مَتى غِبْتَ حَتّى تَحْتاجَ اِلى دَلیلٍ یدُلُّ عَلَیكَ وَمَتى بَعُدْتَ حَتّى تَكُونَ الْآثارُ هِىَ الَّتى تُوصِلُ اِلَیكَ؟ عَمِیتْ عَینٌ لا تَراكَ عَلَیها رَقیباً وَخَسِرَتْ صَفْقَةُ عَبْدٍ لَمْ تَجْعَلْ لَهُ مِنْ حُبِّكَ نَصیباً؛ پروردگارا! تفكر من در آثار [تو] موجب دورى دیدار مى گردد، پس مرا به خدمتى وادار كه مرا به تو پیوند دهد. چگونه بر وجود تو استدلال شود به آنچه كه در وجودش به تو نیازمند است؟ آیا براى غیر تو ظهورى است كه براى تو نیست، تا آن تو را آشكار كند؟! [معبودا!] كى غائب بوده اى كه نیازمند دلیلى باشى تا بر تو دلالت كند و كى دور بوده اى تا آثار، [ما را] به تو برساند؟ كور باد چشمى كه تو را نبیند و زیانكار باد معامله بنده اى كه بهره اى از دوستیت را به او نداده اى.
كى رفته اى ز دل كه تمنا كنم تو را // كى گشته اى نهفته كه پیدا كنم تو را
با صد هزار جلوه برون آمدى كه من // با صد هزار دیده تماشا كنم تو را
آرى با زمزمه چنین كلماتى مى توان تمام هستى را با دیده توحید نگریست و ظهور حق را در پهنه عالم احساس كرد و كام جان را شیرین نمود.

زمزمه مناجات حضرت سید الشهداءعلیه السلام در روز عرفه در صحراى عرفات طنین انداز بود و فضاى عرفانى آن لحظات، هر شنونده اى را ناخواسته به سوى خود جذب مى كرد و آن حضرت همچنان با صداى حزین و دلنشین خود دل هاى تشنه را سیراب مى كرد و از چشمان مباركش همانند دو مشك، اشك جارى بود و با آهنگ ملكوتى خویش نداى توحید سر مى داد: اَنْتَ الَّذى اَزَلْتَ الْاَغْیارَ عَنْ قُلُوبِ اَحِبَّائِكَ حَتّى لَمْ یحِبُّوا سِواكَ وَلَمْ یلْجَئُوا اِلى غَیرِكَ. اَنْتَ الْمُونِسُ لَهُمْ حَیثُ اَوْحَشَتْهُمُ الْعَوالِمُ وَاَنْتَ الَّذى هَدَیتَهُمْ حَیثُ اسْتَبانَتْ لَهُمُ الْمَعالِمُ. ماذا وَجَدَ مَنْ فَقَدَكَ وَمَا الَّذى فَقَدَ مَنْ وَجَدَكَ؟ لَقَدْ خابَ مَنْ رَضِىَ دُونَكَ بَدَلاً وَلَقَدْ خَسِرَ مَنْ بَغى عَنْكَ مُتَحَوِّلاً؛ (7) [معبودا!] تو همان كسى هستى كه دیگران را از دل هاى دوستانت خارج ساختى تا غیر تو را دوست نداشته باشند و به غیر تو پناه نبرند. تو همدم و مونس آنانى هرگاه كه جهانیان آنان را به وحشت اندازند و تو هدایتگر آنان هستى هرجا كه نشانه هاى توحید برایشان آشكار شد. چه یافت آنكه تو را گم كرد! و آنكه تو را یافت دیگر چه گم شده اى دارد؟ یقیناً آن كسى كه غیر تو را به جاى تو برگزید زیانكار است و آنكه از تو روى گرداند در خسران [ابدى ] خواهد بود.

درس هایى از روز عرفه
1 - همه به سوى او

امام چهارم حضرت زین العابدین علیه السلام در روز عرفه مردى تهیدست را مشاهده كرد كه گدایى مى كند و درخواست خود را با مردم در میان مى گذارد. حضرت به او فرمود:
وَیحَكَ! اَغَیرَ اللَّهِ تَسأَلُ فى هذَا الْیوْمِ؟ اِنَّهُ لَیرْجى لِما فى بُطُونِ الْحُبالى فى هذَا الْیوْمِ اَنْ یكُونَ سَعیداً؛ واى بر تو! در چنین روزى از غیر خدا طلب حاجت مى كنى؟ در چنین روزى این امید هست كه انسان هایى كه در دل مادرانند سعادتمند شوند. (8)

2 - سیره حسنین علیهما السلام

مسروق، یكى از یاران اهل بیت علیهما السلام مى گوید: در روز عرفه به حضور امام حسین علیه السلام شرفیاب شدم در حالى كه پیش روى آن حضرت و دوستانش كاسه آرد چیده شده و قرآن ها بر دامن هایشان قرار داشت و آنان منتظر افطار بودند. از آن بزرگوار سؤال كردم و پاسخ خود را دریافت نموده و از حضورش بیرون آمدم. سپس به محضر امام حسن علیه السلام رفتم و مشاهده كردم كه مردم بر سفره هاى آماده از طعام وارد مى شدند و مى خوردند و با خود مى بردند. امام حسن علیه السلام مرا آشفته حال دید و فرمود: اى مسروق! چرا غذا نمى خورى؟ عرضه داشتم: سرورم! من روزه دارم، امّا چیزى به ذهنم رسید. امام حسن علیه السلام فرمود: هر چه مى خواهى سؤال كن! گفتم: به خدا پناه مى برم كه رفتار شما خاندان نبوت با همدیگر تفاوت داشته باشد. بر امام حسین علیه السلام وارد شدم و او را دیدم كه به انتظار افطار نشسته است و بر شما وارد شدم و مى بینم كه روزه نیستید. امام مجتبى علیه السلام مرا به سینه اش چسبانیده و با مهربانى فرمود: اى فرزند اشرس! آیا نمى دانى كه خداى متعال ما اهل بیت پیامبر را براى تدبیر امور امت فراخوانده است؟ اگر همه ما بر چیزى اتفاق كنیم دیگر غیر آن بر شما روا نخواهد بود. من در این روز روزه نگرفته ام به جهت روزه خواران شما و برادرم حسین علیه السلام روزه گرفته است جهت روزه داران شما. (9)

3 - خیرخواهى براى اهل ایمان
یونس بن عبدالرحمن مى گوید: عبد اللَّه بن جندب را در روز عرفه در موقف عرفات در یكى از بهترین حالات دیدم. او پیوسته دست ها را به سوى آسمان بلند كرده و اشك چشمانش از گونه هایش بر سنگریزه هاى سرزمین عرفات جارى بود و همچنان در خوشترین حالات عرفانى با خداوند راز و نیاز مى كرد. در مراجعت به او گفتم: اى ابا محمد! عجب حال خوشى داشتى و چه زیبا دعا مى كردى، من چنین حالى تا به حال ندیده بودم. عبداللَّه پاسخ داد: به خدا قسم یك كلمه براى خودم دعا نكردم و در همه این مدت براى برادران دینى ام دعا مى كردم، زیرا از مولایم حضرت موسى بن جعفرعلیه السلام شنیدم كه فرمود: مَنْ دَعا لِاَخیهِ بِظَهْرِ الْغَیبِ نُودِىَ مِنَ الْعَرْشِ: ها! وَلَكَ مِأَةُ اَلْفِ ضِعْفٍ مِثْلُهُ؛ هر كس برادر مؤمن خود را در غیاب او دعا كند، از عرش الهى به او ندا مى رسد: هان! [اى بنده من!] براى تو صدهزار برابر باد. بدین جهت راضى نشدم از صدهزار دعاى تضمین شده و مورد قبول در برابر یك دعا كه معلوم نیست مستجاب گردد صرف نظر كنم. (10)

4 - در عرفات یا كربلا؟!

بشیر دهّان (روغن فروش) روزى به حضور حضرت صادق علیه السلام شرفیاب شده و به آن جناب عرضه داشت: مولاى من! گاهى اتفاق مى افتد كه من در روز عرفه نمى توانم در صحراى عرفات حضور یافته و به عبادت و راز و نیاز بپردازم، در آن هنگام من مراسم عرفه را در كنار قبر حضرت سید الشهداءعلیه السلام برگزار مى كنم، به نظر شما چطور است؟!
پیشواى ششم فرمود: چه كار نیكویى انجام مى دهى. هرگاه یكى از شیعیان مادر غیر ایام عید به زیارت قبر حضرت حسین علیه السلام برود - در حالى كه معرفت كامل به حق آن حضرت دارد - براى او ثواب بیست حج و بیست عمره و بیست جهاد قبول شده نوشته مى شود و هرگاه مؤمنى در روز عید براى زیارت حضرت سید الشهداءعلیه السلام حاضر شود، ثواب صد حج و عمره و جهاد خواهد داشت. و امّا اگر شخصى در روز عرفه و با شناخت و معرفت كامل به مقام آن حضرت به زیارت كربلا برود، ثواب هزار حج و هزار عمره و هزار غزوه خواهد داشت.
در این هنگام بشیر با لحنى تعجب آمیز گفت: زیارت كربلا چگونه مى تواند جایگزین مراسم عرفات در روز عرفه باشد؟!
بعد از اداى این جمله، امام صادق علیه السلام در حالى كه نگاه تند خود را به سوى بشیر دوخته بود فرمود: اى بشیر! مطمئن باش هر گاه یكى از اهل ایمان در روز عرفه به كربلا بیاید و با آب فرات غسل كند و سپس به زیارت حضرت سید الشهداعلیه السلام مشرف شود، خداوند متعال به تعداد هر قدمى كه وى به سوى حرم امام حسین علیه السلام برمى دارد، برایش ثواب یك حج كامل منظور خواهد كرد. (11)
عارف كامل میرزا جواد آقا ملكى تبریزى در این مورد مى فرماید: در اخبار بسیار وارد شده است كه براى زیارت آن حضرت در روز عرفه ثواب بى شمار است. از جمله در روایت صدوق از حضرت ابى عبداللَّه علیه السلام (امام صادق علیه السلام) آن است كه خداوند تبارك و تعالى براى زیارت كنندگان قبر امام حسین علیه السلام قبل از اهل عرفات تجلى مى فرماید و حوائج آن ها را برمى آورد و گناهان آنان را مى آمرزد و در مسئلت هاى آنان شفاعت امام حسین علیه السلام را مى پذیرد، سپس اهل عرفات مى آیند و همین رفتار با آن ها مى شود و باز از حضرت (امام صادق علیه السلام) روایت شده كه:
هر كس روز عرفه، حسین بن على علیه السلام را زیارت كند، خداوند عزّوجلّ هزار هزار حج به همراه قائم علیه السلام و هزار هزار عمره با رسول خداصلى الله علیه وآله و آزاد كردن هزار هزار بنده در راه خدا براى او مى نویسد و خدا او را به نام بنده صدّیق كه ایمان به وعده خدا دارد ، لقب مى دهد. (12)

5 - در مكتب سید الساجدین علیه السلام

امام سجادعلیه السلام در چهل و هفتمین دعاى صحیفه سجادیه بعد از شكر و سپاس و ثنا به پیشگاه حضرت بارى تعالى و بعد از تنزیه و تقدیس خداوند متعال، بر پیامبر و آل آن حضرت درود فرستاده و بر ضرورت وجود نبى و امام براى هدایت افراد بشر و اجراى قوانین الهى تاكید مى كند. آنگاه در مورد عظمت روز مقدس عرفه مى فرماید: اَللَّهُمَّ هذا یوْمُ عَرَفَةَ یوْمٌ شَرَّفْتَهُ وَكَرَّمْتَهُ وَعَظَّمْتَهُ، نَشَرْتَ فیهِ رَحْمَتَكَ، وَمَنَنْتَ فیهِ بِعَفْوِكَ، وَاَجْزَلْتَ فیهِ عَطِیتَكَ وَتَفَضَّلْتَ بِهِ عَلى عِبادِكَ؟ پروردگارا! امروز، روز عرفه است؛ روزى كه به آن شرافت، كرامت و عظمت بخشیده اى، و در آن رحمت خودت را [بر اهل عالم] منتشر ساخته اى و با عفو و گذشت خود در این روز [بر بندگان ] منت نهادى و عطیه و بخشش خود را در این روز نیكو گردانیدى و به واسطه این روز بر بندگانت تفضل فرمودى.

دستآوردهاى عرفه

مراسم معنوى و عرفانى روز عرفه در نهم ذى الحجه در وادى عرفات از جمله كانون هاى حیاتبخش دنیاى اسلام است. در این مراسم، دلدادگان وادى عشق براى انجام فرمان حضرت حق از اول ظهر روز عرفه تا غروب شرعى در آن صحراى پر رمز و راز توقف نموده و با شناخت زوایایى از عظمت حق، از عشق حضور در محضر یار سرمست مى شوند و قدرت لازم را براى ادامه راه انبیاء و اولیاء الهى به دست مى آورند. دعاها و اعمال بیداردلان خداجوى در وادى عشق و عرفان، منبع توانایى و قدرت است كه نیروى فوق العاده اى براى مسلمانان اعطا مى كند تا در اجراى حاكمیت اللَّه در تمامى صحنه هاى زندگى تلاش نمایند.
آرى وقوف در عرفات و اعمال آن اگر به درستى و با توجه به حقیقت آن انجام شود، سه شناخت حیاتى را همزمان بدست مى دهد:
1 - شناخت خود؛ 2 - شناخت خداوند؛ 3 - شناخت همدیگر.
عرفات پایگاه اندیشه و تفكر است و توقف در این مكان و در نیمروز عرفه تا شامگاه، مهمترین ارمغان را براى آدمى به همراه دارد و آن نگرشى تفكرآمیز به افق گذشته زندگى مى باشد. اجتماع روز عرفه در عرفات گویاترین جلوه مبارزه با شیطان و نمایش عشق و حُبّ و اخلاص و بندگى است. به همین جهت براى رسیدن به اهداف عالى مراسم عرفه باید انسان خود را براى خداى خویش خالص گرداند و از تنگناى عالم مادّى بیرون آمده و با سالكان حقیقت طلب سنخیت پیدا كند. همانگونه كه امام صادق علیه السلام به حاجى عازم كعبه سفارش مى كند كه: اِذ اَرَدْتَ الْحَجَّ فَجَرِّدْ قَلْبَكَ للَّهِ تَعالى مِنْ كُلِّ شاغِلٍ وَحِجابِ كُلِّ حاجِبٍ وَفَوِّضْ اُمُورَكَ كُلَّها اِلى خالِقِكَ وَدَعِ الدُّنْیا وَالرَّاحَةَ وَالْخَلْقَ؛ (13) هنگامى كه قصد مى كنى اعمال حج بجاى آورى، قلب خود را به خاطر خداوند تعالى از هر مشغول كننده اى خالى گردان و دل خود را از هر مانع و حجابى آزاد نموده و تمام كارهایت را به آفریدگارت سپرده و دنیا و آسایش طلبى و مردم را رها كن.
در اینجا برخى از دستآوردها و نتایج اجتماعى، عرفانى و معنوى وقوف در بیابان عرفات در روز عرفه را یادآور مى شویم:
1 - حضور در عرفات انسان را به یاد رستاخیز و حضور در پیشگاه پروردگار مى اندازد.
2 - وقوف در بیابان عرفات نمایشى راستین از كنگره مذهبى، نژادها، ملت ها و طوائف مختلف مسلمانان مى باشد.
3 - اعمال روز عرفه در صحراى عرفات، جلوه اى از مساوات و برادرى اسلامى در جهت رسیدن به یك هدف مشترك انسانى و معنوى است.
4 - آرامش روح و روان، تقویت روح امید به زندگى و تلاش بیشتر براى رسیدن به سعادت حقیقى از دیگر نتایج این حركت مى باشد.
5 - پرورش حس قانونمندى و احترام به قوانین متعالى اسلام.
6 - نمایش رزمى و آمادگى لازم براى مقابله با دشمنان اسلام.
7 - فراهم آمدن زمینه اى مناسب براى تبلیغ دین و ترویج معارف و ارزش هاى اسلامى.
8 - تحقیر شیطان و دشمنان و مخالفین اسلام و ارزش هاى الهى.
امّا با این حال نمى توان ارتباط حقیقى با حضرت پروردگار را در یك بیابان با فضیلت محصور كرد؛ چرا كه حرم الهى منحصر در سرزمین مكه و خانه كعبه نیست، بلكه قلب آدمى حرم خداست، همچنانكه امام صادق علیه السلام فرمود: اَلْقَلْبُ حَرَمُ اللَّهِ فَلا تُسْكِنْ حَرَمَ اللَّهِ غَیرَ اللَّهِ؛ (14) قلب حرم الهى است، پس در حرم خداوند غیر او را جاى نده.
دل سراى توست پاكش دارم از آلودگى // كاندرین ویرانه مهمانى، ندانم كیستى
هر دل سوزان هزاران راه دارد سوى تو // این همه ره را تو پایانى، ندانم كیستى
همچنین در روایت آمده است: قَلْبُ الْمُؤْمِنْ عَرْشُ الرَّحْمنِ؛ (15) قلب مؤمن عرش خداست. بنابراین در روز عرفه براى انسان هاى بیدار دل اگر ممكن نیست تا براى فیض حضور در بارگاه قدس الهى به بیابان عرفات بشتابند، چه بسا آنان در خلوتگه اُنس با پروردگار، در جاهاى دیگر، حلاوت مناجات را بیشتر احساس كنند و خود را به بارگاه ربوبى نزدیكتر ببینند تا آنكه بدون زمینه سازى معنوى به خانه خدا رفته باشد. گرچه لذت انس در عرفات به مراتب براى اهلش مضاعف خواهد بود، امّا حضور قلب در عالم عرفان حقیقى براى خدا باوران سالك عالمى دیگر دارد و آنان عظمت حق را در قلب خود بالعیان حس مى كنند، چنانكه خداوند متعال در حدیث قدسى فرمود: لا یسَعُنى اَرْضى وَلا سَمائى وَلكِنْ یسَعُنى قَلْبُ عَبْدِىَ الْمُؤْمِنِ؛ (16) زمین و آسمانم گنجایش مرا ندارد، امّا قلب بنده مؤمن من چنین شایستگى را دارد. آرى اگر با چشم بصیرت بنگریم، خانه حقیقى خدا دل مؤمن است و وادى حقیقى عشقِ الهى در روز عرفه همین جاست و در این روز باید در آبادى و پاكیزگى این منزل الهى تلاش كرد و فهم عظمت خانه كعبه و سرزمین عرفات، در شناخت منزلت این خانه است. براى همین است كه حاجیان دل باخته حق قبل از تشرف به عرفات، قلب هاى خود را از تمام آلودگى ها پاك نموده و زنگار گناه را از این آیینه حق نما مى زدایند.


شهید روز عرفه
یكى از مناسبت هاى مهم روز عرفه، شهادت حضرت مسلم بن عقیل علیه السلام در این روز با فضیلت مى باشد. جناب مسلم بن عقیل از سوى حضرت سید الشهداءعلیه السلام براى بررسى اوضاع كوفه و بیعت گرفتن از مردم به همراه نامه اى و در روز نیمه شعبان از مكه به سوى كوفه اعزام گردید.
آن جناب - كه در پاسخ دعوتنامه هاى مكرر شیعیان و بزرگان كوفه به آن شهر آمده بود - با تلاش وسیع خود مردم را به بیعت با حضرت امام حسین علیه السلام دعوت كرد و در نتیجه حدود 18 هزار نفر به نفع امام حسین علیه السلام با مسلم علیه السلام بیعت كردند. در ایام فعالیت حضرت مسلم علیه السلام در كوفه، عبید اللَّه بن زیاد بر آنجا مسلط شد و با كمك جاسوسان خود، محل اختفاى حضرت مسلم علیه السلام را پیدا كرد. ابن زیاد با تهدید و تطمیع، سران شهر را با خود همراه نمود و با ایجاد فضایى آكنده از رعب و وحشت، بیم و هراس را بر دل هاى مردم مستولى گردانید و بدین وسیله اهل كوفه از اطراف جناب مسلم پراكنده شدندو مسلم بن عقیل در كوفه، تنها و غریب و بى پناه ماند. (17) او بعد از مقاومت سرسختانه و رشادت هاى بى نظیرى كه از خود نشان داد و در مقابل نیروهاى ستمگرِ ابن زیاد پایدارى نمود، بالاخره در روز چهارشنبه، نهم ذى الحجه سال 60 ه. ق، در روز عرفه به شهادت رسید. (18)
پیامبر گرامى اسلام صلى الله علیه وآله سال ها قبل از شهادت جناب مسلم بن عقیل، از شهادت وى خبر داده و بر مظلومیت این سفیر رشید و جوانمردِ حضرت حسین علیه السلام گریسته بود. ابن عباس مى گوید:
روزى على علیه السلام از رسول خداصلى الله علیه وآله پرسید: یا رسول اللَّه! آیا عقیل را دوست مى دارى؟! پیامبر فرمود: اى وَاللَّهِ اِنّى لَاُحِبُّهُ حُبَّینِ، حُبّاً لَهُ وَحُبّاً لِحُبِّ اَبى طالِبٍ لَهُ، وَاِنَّ وَلَدَهُ مَقْتُولٌ فى مَحَبَّةِ وَلَدِكَ فَتَدْمَعُ عَلَیهِ عُیونُ الْمُؤْمِنینَ وَتُصَلّى عَلَیهِ الْمَلائِكَةُ الْمُقَرَّبُونَ؛ بلى، به خدا قسم او را از دو جهت دوست دارم: اول به جهت خودش و دوم به خاطر اینكه عمویم ابوطالب او را دوست داشت. و همانا فرزند او (مسلم بن عقیل) در راه محبت پسرت [جانبازى كرده و] كشته مى شود و چشم هاى اهل ایمان در ماتم وى گریان [و اشك ریزان ] خواهد شد و ملائكه مقرب پروردگار بر او درود و سلام مى فرستند.
آنگاه رسول اللَّه صلى الله علیه وآله به شدت گریه كرد و قطرات اشك آن حضرت بر سینه مباركش جارى شد، سپس فرمود: به خداوند شكوه مى كنم از غم ها و مصیبت هایى كه بعد از من بر عترتم خواهد رسید. (19)

پی نوشت:

1) اقبال الاعمال، ج 2، ص 57.
2) همان.
3) ابراهیم/5.
4) اقبال الاعمال، ج 2، ص 67.
5) ابن ربیعه در دوران شیرخوارگى در قبیله بنى سعد بدست هذیل كشته شده بود.
6) سیره ابن هشام، ج 4، ص 250؛ خصال صدوق، ص 486؛ بحارالانوار، ج 21، ص 405؛ المغنى، ج 3، ص 419؛ فروغ ابدیت، ج 2، ص 462.
7) اقبال الاعمال، ج 2، ص 74؛ مستدرك الوسائل، ج 10، ص 23.
8) من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص 211.
9) كلمات الامام الحسین علیه السلام، ص 694؛ مستدرك الوسائل، ج 16، ص 338.
10) اختیار معرفة الرجال، ج 2، ص 852 و بحارالانوار، ج 48، ص 172.
11) كامل الزیارات، باب 70، ص 316.
12) المراقبات، ترجمه علیرضا خسروى، ص 434.
13) مصباح الشریعه، ص 47؛ بحارالانوار، ج 96، ص 124.
14) بحارالانوار، ج 67، ص 25.
15) شرح اسماء الحسنى، ج 1، ص 34.
16) عوالى اللئالى، ج 4، ص 7.
17) فرهنگ عاشورا، ص 452.
18) ارشاد مفید، ج 2، ص 66.
19) معجم رجال الحدیث، ج 19، ص 166.

عبدالکریم پاک نیا

نوشتن نظر