معمارى اسلامى در عصر حكومت امام مهدى (عج)

معمارى اسلامى در عصر حكومت امام مهدى (عج)

سه شنبه ۲۲ آبان ۱۳۹۷ ساعت ۰۵:۳۱
امتیاز این گزینه
(0 آرا)

معمارى قرآنى عصر امام مهدى (ع) از ويژگى ‏ها و مختصّات ممتازى برخوردار است. اين معمارى با زدودن آثار معمارى سكولار و تغيير و تحوّل دريافت و شكل و فرم معمارى ، تفكّر و مبانى معمارى قرآنى را به تمامى نقاط عالم اعلام و گسترش مى ‏دهد. معمارى قرآنى در عصر حكومت امام مهدى (ع) بر مبانى عدالت، قسط، عبادت، امنيّت، آرامش و مصونيت بخشى استوار است و بر اساس همين مبانى ، آنچه را مغاير مبانى انسان‏ ساز قرآن باشد، تغيير و متحوّل خواهد ساخت. ما در اين مقاله، به تعدادى از اين تغييرات و تحوّلات اشاره خواهيم نمود.


1. بستن پنجره‏ هاى مشرف به كوچه‏ ها
يكى از عناصر معمارى سكولار، باز كردن پنجره‏ هاى مشرف به كوچه‏ ها و خيابان‏ هاست چيزى كه در فساد و خيانت‏ هاى زناشويى و نظايرى از اين دست نقش دارد، وجود پنجره‏ هاى مشرف به كوچه و خيابان است. وجود اين پنجره‏ ها، هرچند ناخواسته، باعث مى ‏شود كه هر آنچه كه در درون خانه مى ‏گذرد، به بيرون انتقال يابد؛ به خصوص در فصل گرما كه اين كار سهل‏ تر مى ‏گردد؛ لذا يكى از كارهايى كه در زمان ظهور حضرت صورت مى ‏گيرد، مسدود كردن پنجره‏ هاى مشرف به كوچه‏ ها و خيابان‏ ها است. در روايت آمده است كه:
«و كلّ بلكن‏ها را از مسيرها برمى ‏دارد.» 20

2. برچيده شدن بالكن‏ها و ناودان‏ها
يكى ديگر از چيزهايى كه در خانه‏ سازى مدرن به چشم مى ‏خورد و به بهانه استفاده از فضاى متراكم، وسيله‏ اى براى درآمدزايى تبديل شده است، ساختن بالكن در طبقات فوقانى خانه‏ هاست كه علاوه بر تجاوز به حقوق عمومى ، از آثار سوء اخلاقى و اجتماعى برخوردار است. در روايت آمده كه در زمان حضرت «تمامى بالكن‏ ها و فاضلاب‏ ها و ناودان‏ هايى را كه مشرف يا واقع در راه مردم هستند، مى ‏بندند.» 21

3. تخريب خانه‏ هاى مشرف به خانه همسايه‏ ها
يكى از آسيب‏ هايى كه در خانه‏ سازى عصر حاضر با آن مواجه هستيم، خانه‏ سازى مشرف به خانه‏ هاى ديگران است. اين مورد علاوه بر مزاحمت براى همسايگان، مى ‏توانند خطرات جدّى در عرصه اخلاق، فرهنگ و اجتماع داشته باشد؛ لذا در زمان ظهور حضرت مهدى (عج) خانه‏ هايى كه مشرف به حريم ديگران است، توسط حضرت تخريب يا مسدود مى ‏گردند. در روايت است كه: «و البيوت التّى تشرع الى الجوار» 22

مساجد در عصر ظهور
توجّه و اشتياق مسلمانان به تطهير و تعظيم و تقديس مساجد كه برگرفته از تأكيدات قرآن كريم و دستورات رسول اكرم (ص) و ائمّه اطهار (ع) مبنى بر عمران و آبادى مسجد خواهد بود. اهتمام حكومت مهدوى به ساخت و ساز محلّات مسجد محور، زيباسازى و مقاوم‏ سازى ، هنرنمايى در مساجد معطوف مى ‏گردد. بديهى است كه بستر گسترش تمدّن و پيشرفت‏ هاى علمى و تكنولوژى ‏هاى مدرن، طبعاً روز به روز، مطابق با تحوّلات و پيشرفت‏ هاى زمان، بر شكوفايى و هنرنمايى مساجد مسلمانان خواهد افزود. نگاهى به روايات آورده شده در اين موضوع، ما را با برنامه‏ هاى حضرت مهدى (عج) نسبت به معمارى ، عمران و آبادانى مساجد آشنا مى ‏سازد.

منع از تخريب مساجد
در عصر ظهور از تخريب مساجد، جلوگيرى مى ‏شود و حضرت مهدى (عج) برنامه‏ هاى خويش را به ياران و اصحاب خود اعلام مى ‏دارد و از تك‏ تك آنها تعهّد و بيعت مى ‏گيرد كه طبق دستورات اعلام شده، رفتار نمايند و آنان حقّ تخلّف از آن را ندارند. از جمله امورى كه بر آن بيعت گرفته مى ‏شود، اين است كه مساجد را در هنگام درگيرى نظامى و فتح شهرها و محلّات تخريب نكنند؛ از اين رهگذر، هيچكس به هيچ وجه اجازه ندارد كه بدون علّت و خودسرانه مسجدى را تخريب كند؛ مگر در مواردى كه خود امام صلاح بداند يا طرح‏ هاى توسعه راه‏ هاى عبور و مرور، چنين امرى را ايجاب نمايد.
از اميرمؤمنان على (ع) نقل شده است كه آن حضرت فرمودند:
«به راستى او (مهدى (عج)) از يارانش بيعت مى ‏گيرد كه سرقت نكنند و زنا ننمايند و به مسلمانى دشنام ندهند و مسجدى را [بدون جهت و دليل‏] تخريب نكنند.» 23

تخريب مساجد ملعونه‏

پيامبر اكرم (ص) به فرمان الهى دست به تخريب مسجد «ضرار» زدند كه توسط دوازده نفر از منافقان ساخته شده بود؛ چنان‏كه در قرآن كريم مى ‏خوانيم:
«وَ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مَسْجِداً ضِراراً وَ كُفْراً وَ تَفْرِيقاً بَيْنَ الْمُؤْمِنِينَ وَ إِرْصاداً لِمَنْ حارَبَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَيَحْلِفُنَّ إِنْ أَرَدْنا إِلَّا الْحُسْنى وَ اللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ لا تَقُمْ فِيهِ أَبَداً؛ 24
و آنهايى كه مسجدى اختيار كردند كه مايه زيان و كفر و پراكندگى ميان مؤمنان است و [نيز] كمين گاهى است براى كسى كه قبلًا با خدا و پيامبر او به جنگ برخاسته بود و سخت سوگند ياد مى ‏كنند كه جز نيكى قصدى نداشتيم. و [لى ‏] خدا گواهى مى ‏دهد كه آنان قطعاً دروغگو هستند. هرگز در آن مسجد، قيام [و عبادت‏] نكن!»
پس از نزول آيه، پيامبر اكرم (ص) به عاصم بن عدى عَجلانى و مالك بن رُختُم سالمى دستور داد كه آن مسجد را تخريب كنند. از اين رو، اين چهار مشخّصه در ساختن هر مسجدى باشد، در زمان حضرت حجّت (ع) نيز تخريب مى ‏شود. مسجدسازى با هدف ضرر زدن يا بروز ضرر از جانب مسجد به اسلام: «ضراراً»، مسجدسازى با هدف ترويج كفر، «وَ كُفْراً» مسجدسازى با هدف تفرقه‏ اندازى در ميان مؤمنان «و تفريقاً بين المؤمنين»، و ساخت مسجد براى اعلان جنگ با خدا و رسول خدا (ص): «وَ إِرْصاداً لِمَنْ حارَبَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ» مساجدى كه بر اساس نيّات پليد ساخته شده باشد نيز توسط آن حضرت تخريب مى ‏شود. ابوبصير از امام باقر (ع) نقل كرده است كه آن حضرت فرمودند:
«هنگامى كه قائم (ع) قيام كند، به كوفه مى ‏رود و در آنجا چهار مسجد را ويران كند و مسجد كنگره‏ دارى در روى زمين نباشد، جز آنكه حضرت آن را خراب سازد.» 25

در روايت ديگرى ، ابوبصير از حضرت صادق (ع) نقل كرده است كه آن حضرت فرمودند:
«آنگاه كه قائم (ع) قيام كند، داخل كوفه شود و دستور انهدام مساجد چهارگانه را صادر فرمايد تا به پايه‏ هاى آنها برسد و آنها را همانند سايبان حضرت موسى (ع) قرار مى ‏دهد و كلّيه مساجد، ساده و بدون كنگره خواهند بود. آن‏گونه كه در زمان رسول خدا (ص) [ساده و بى ‏آلايش‏] بودند.» 26

توسعه فيزيكى مساجد
تحوّل عظيمى كه در دوران ظهور امام مهدى (ع) رخ مى ‏دهد و اسلام جهانگير و عالم‏گير مى ‏شود، توسعه مساجد براساس تقوا و پاكى ، بيش از گذشته مى ‏باشد؛ زيرا توسعه اسلام و ازدياد مسلمانان و روى آوردن به مساجد و معنويات، چنين امرى را به دنبال خواهد داشت.
مفضّل بن عمر از امام صادق (ع) نقل كرده است كه آن حضرت فرمودند:
«هنگامى ‏كه قائم آل محمّد (عج) قيام نمايد، در پشت كوفه، مسجدى مى ‏سازد كه داراى هزار در خواهد بود و خانه‏ هاى مردم كوفه به نهر كربلا متّصل مى ‏شود.» اميرالمؤمنين (ع) هنگامى كه به شهر «حيره» رسيد، فرمودند:
« [روزى برسد كه‏] اين به آن وصل شود و با دستش اشاره به كوفه و حيره كرد و [چنان مرغوبيت پيدا كند كه‏] يك ذراع زمين آن به چند اشرفى فروخته شود و مسجدى در حيره بنا شود كه داراى پانصد در خواهد بود و نماينده قائم در آن نماز مى ‏گزارد؛ زيرا مسجد كوفه براى آنها تنگ خواهد بود.» راوى مى ‏گويد: من عرض كردم كه اى اميرمؤمنان! آيا مسجد كوفه در آن روز گنجايش اين همه جمعيت را كه مى ‏فرماييد، دارد؟ فرمودند: «چهار مسجد براى قائم ساخته مى ‏شود كه مسجد كوفه كوچك‏ترين آنهاست. مسجد فعلى كوفه و دو مسجد ديگر در آن روز در اين دو طرف كوفه واقع است و با دست مبارك اشاره به نهر اهل بصره و كوفه و نجف كردند.» 27

تغييرات در مسجدالحرام و مسجدالنّبى (ص)
در طول تاريخ، دست هاى غير معصوم در اطراف مكه و «مسجد الحرام» و همين طور در «مسجد النبى (ص)» تغييراتى به وجود آورده اندكه يقينا برخى از آنها مرضى معصومان (ع) و نبى مكرم نيست. در عهد ظهور، اين دو مسجد مهم و با عظمت به حالت اوليه دوران پيامبر (ص) برخواهند گشت: همان طور كه در حديثى از امام صادق (ع) نقل كرديم،
هنگام قيام قائم (ع)، كليّه مساجد، ساده و بدون كنگره، آن‏گونه كه در زمان رسول خدا (ص) بود، تغيير شكل داده مى ‏شوند. اطلاق اين روايات، شامل «مسجدالحرام» و «مسجدالنّبى (ص)» نيز مى ‏گردد. از آنچه گفته شد، مى ‏توان به دست آورد كه سيماى مساجد در عصر ظهور، اين‏گونه خواهد بود:

1. رعايت اصل سادگى در بنا و ساخت مساجد؛
2. دورى از تجمّل‏گرايى و زدودن بدعت‏ ها و ظواهر غيراسلامى ؛
3. احياى ارزش‏ هاى اسلامى دوران بعثت پيامبر اكرم (ص) در معمارى مساجد؛
4. توجّه به معنويت مساجد و پرهيز از ظاهرآرايى . 28

مسجد مركز حكومت و سكونت‏
هر حكومتى ، نياز به مركز فرمانروايى و دارالاماره دارد كه در آنجا، به امور كشورى رسيدگى مى ‏شود. در زمان پيامبر اكرم (ص) طبق اين اصل عمومى ، مدينه مركزيّت يافت و «مسجدالنّبى (ص)» به عنوان ستاد فرماندهى آن حضرت قرار گرفت. حضرت مهدى (عج) نيز به عنوان آخرين جانشين پيامبر اكرم (ص)، مصلح جهانى و بنيان‏گذار حكومت واحد جهانى ، نياز به چنين مركز و تشكيلاتى دارد. از روايات استفاده مى ‏شود كه حضرت مهدى (عج) همچون جدّشان، رسول خدا (ص) از مكّه ظهور مى ‏كنند و مانند اميرالمؤمنين على (ع) كوفه را مقرّ حكومت خويش قرار مى ‏دهند. ايشان مسجد كوفه را دراالامارة خويش و مسجد سهله را محلّ سكونتشان قرار مى ‏دهند. در مورد مقرّ حكومت آن حضرت، امام صادق (ع) فرمودند:
«مقرّ سلطنت وى شهر كوفه است و محلّ حكومتش مسجد جامع كوفه و بيت‏ المالش و محلّ تقسيم غنائم مسلمانان، مسجد سهله است.» و در جاى ديگر فرمود: «چگونه خواهيد بود زمانى كه اصحاب قائم خيمه‏ ها در مسجد كوفه برافرازند آنگاه فرمان كاملًا جديدى براى آنها صادرشود [كه انجام آن‏] بر عرب بسيار دشوار باشد.» امّا در مورد سكونت آن حضرت در مسجد سهله نيز روايات فراوانى وارد شده است كه از جمله ابوبصير مى ‏گويد: امام صادق (ع) فرمودند: «گويا من فرود آمدن قائم را با خانواده‏ اش در مسجد سهله مى ‏نگرم.» گفتم: «فدايت شوم! آيا آنجا اقامتگاه او مى ‏شود؟» فرمودند: «بلى ، در آن مسجد اقامتگاه ادريس (ع) و ابراهيم خليل الرّحمن (ع) نيز بوده و خداوند هيچ پيامبرى را مبعوث نكرده، مگر اينكه در آن مسجد نماز گزارده است. همچنين سكونتگاه خضر (ع) در آن است.» و در جاى ديگر حضرت صادق (ع) وقتى اسم مسجد سهله برده شد، فرمودند:
«همانا آن مسجد منزل صاحب ما [حضرت مهدى (ع)] است، آنگاه كه با خاندانش بيايد.» 29

مسجد، دانشگاه علوم قرآن‏
در عصر ظهور، تحوّلات وسيعى در مساجد ايجاد مى ‏شود؛ از يك طرف با بدعت‏ها و خرافات در مساجد برخورد مى ‏شود و مساجد ضرارگونه تخريب مى ‏شوند و از طرف ديگر، مساجد توسعه فيزيكى يافته و بر معنويات آن افزوده شده، تبديل به مراكز تعليم و تعلّم و دانشگاه علوم قرآنى ، همچون زمان رسول الله (ص) مى ‏گردد. مساجد از همان آغاز، فقط محلّ عبادت نبود؛ بلكه در آنجا به امور اجتماعى ، سياسى و نظامى نيز رسيدگى مى ‏شد و از همه مهم‏تر، مركز آموزش و تعليم علوم دينى و قرآنى بود. در دوران خاتم اوصياء، حضرت مهدى (عج) نيز مسجد، مركز و دانشگاه علوم اسلامى ، مخصوصاً علوم قرآنى مى ‏شود. در اين زمينه، روايات فراوانى داريم كه به يك نمونه اشاره مى ‏شود: امام على (ع) فرمودند:
«گويى شيعيانمان را در مسجد كوفه مى ‏بينم كه چادرهايى زده‏ اند و قرآن را آن‏چنان كه نازل شده، به مردم مى ‏آموزند.» از آنچه گفته شد، به دست آمد كه در عصر ظهور، تحوّلات وسيعى در مساجد ايجاد مى ‏شود؛ مسجد كوفه نيز به عنوان مقرّ حكومت حضرت مهدى (عج) و مسجد سهله به عنوان محلّ سكونت او و عائله‏ اش انتخاب مى ‏گردد. 30

حجره‏ هاى كسب و تجارت‏
يكى از فضاهايى كه معمارى قرآنى در عصر ظهور آن را متحوّل مى ‏كند، فضاى حجره‏ هاى كار و كسب و تجارت مى ‏باشد. در معمارى ‏قرآنى ، فضاى حجره‏ ها، به گونه‏ اى تنظيم و ترسيم شده‏ اند كه كاسب و مشترى را به ياد خدا و نظارت الهى مى ‏اندازند و معاد و حساب و كتاب را به انسان تذكّر مى ‏دهند.
«فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيها بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ .... ذِكْرِ اللَّهِ وَ إِقامِ الصَّلاةِ وَ إِيتاءِ الزَّكاةِ؛ 31
در خانه‏ هايى كه خدا رخصت داده كه [قدر و منزلت‏] آنها رفعت يابد و نامش در آنها ياد شود. در آن [خانه‏] ها هر بامداد و شامگاه او را نيايش مى ‏كنند: مردانى كه نه تجارت و نه داد و ستدى ، آنان را از ياد خدا و برپا داشتن نماز و دادن زكات، به خود مشغول نمى ‏دارد.»
و كاسب و تاجر با نام و ياد خدا و با توكّل به او و با اخلاق اسلامى و به نيّت كمك به مسلمانان و دستگيرى از آنها، به كار و كسب حلال مى ‏پردازد. در اين حجره‏ ها برهنگى و بى ‏بند و بارى و چشم‏ چرانى نواميس مردم يا كالاهاى دشمنان اسلام تبليغ و ترويج نمى ‏شود و كاسب با مرام دينى خود، مانع اسراف و اسراف‏گرايى و حرص بر زياده‏ خواهى و فزون‏ طلبى مى ‏گردد. رنگ حجره و نور حجره و تبليغات و صوت حجره دروغين و تدليس و ضايع كننده حقوق همسايگان و مشتريان نيست. دختران و پسران جوان، به عنوان جلب مشترى بيشتر مورد سوء استفاده قرار نمى ‏گيرند. بازار مسلمانان محلّ ازدحام و اختلاط زن و مرد نامحرم نيست. بازار، مسجد، مدرسه علميّه، حسينيّه و خانه، همه و همه كاسب و تاجر را به خدا و سيره و سنّت رسول خدا (ص) و ائمّه اطهار (ع) رهنمون مى ‏سازد. در حكومت امام مهدى (عج) محل‏ هاى كسب سامان داده مى ‏شود و فرهنگ معمارى قرآنى بر محيط هاى كار و كسب حاكم مى ‏گردد. 32
پى ‏نوشت‏ها:

(21). مفيد، «الارشاد»، ج 2، ص 385
(22). همان ..
(23). ابن طاووس، على بن موسى ، «التشريف بالمنن فى التعريف بالفتن»، قم، مؤسسه صاحب الأمر، چاپ اوّل، 1416 ق. ص 294 ..
(24). توبه: 107 ..
(25). مفيد، محمد بن محمد، «الإرشاد»، ج 2، ص 385 ..
(26). طوسى ، محمد بن الحسن، الغيبة، قم، دار المعارف الإسلامية، چاپ اوّل، 1411 ق. ص 475 ..
(27). مجلسى ، محمّد باقر، «بحار الانوار»، ج 53، ص 11 ..
(28). همان، ج 52، ص 374 ..
(29). براقى نجفى ، سيّد حسين، «تاريخ كوفه»، ص 39 ..
(30). مجلسى ، محمّدباقر، همان، ج 53، ص 374 ..
(31). نور: 36- 37 ..
(32). مجلسى ، محمّدباقر، همان، ج 53، ص 11.
منبع: فصلنامه قرآنى كوثر، شماره 53، صص 87- 108.

نوشتن نظر

طرح روز

جستجو

جدیدترین نظرات

اوقات شرعی