اشاره:
يكي از مهم‌ترين و بنيادي‌ترين اقدام‌هايي كه مؤسّسة فرهنگي موعود در سال‌هاي اخير با هدف نهادينه‌سازي فرهنگ مهدويّت و انتظار در جامعه و جلوگيري از افراط‌ها و تفريط‌هاي موجود در اين زمينه انجام داده، تدوين منشور راهبردي فرهنگ مهدويّت، با رويكرد پژوهشي، آموزشي و ترويجي بوده است.
با اميد به اينكه مديران و مسئولان دستگاه‌هاي پژوهشي، آموزشي، فرهنگي و تبليغي كشور به منشور ياد شده توجّه كنند و از آن به عنوان مبنايي براي سامان‌دهي فعّاليت‌هاي مهدوي در كشور، بهره گيرند، توجه خوانندگان عزيز را به متن كامل اين منشور جلب مي‌كنيم.

مقدمه
در چند سال گذشته، شور و شوق ظهور منجي موعود در سراسر جهان و در ميان همه اقوام، ملل و مذاهب، رشدي شتابان داشته و مباحث مربوط به آخرالزمان‏شناسي و منجي‏گرايي با سرعتي باورنكردني گسترش يافته است. پيروان اهل بيت(ع) در سرزمين اسلامي ايران نيز به مدد انفاس قدسي حضرت بقيـ［الله الأعظم ـ أرواحنا له الفداء ـ به موضوع مهدويّت و انتظار، توجه روزافزوني داشته و عاشقان مهدي(ع)، گوشه گوشه اين سرزمين را به مجالس ذكر ياد و نام آن عزيز تبديل كرده‏اند.
 امروزه در كشور ما كمتر مركز علمي و آموزشي ديده مي‏شود كه در آن، محفل، انجمن، كانون، گروه يا نشريه‏اي با هدف تبليغ و ترويج باور مهدوي يا پژوهش در اين زمينه شكل نگرفته باشد. رسانه‏هاي عمومي اعم از صدا و سيما، مطبوعات و پايگاه‏هاي اطلاع‏رساني نيز از اين قافله عقب نمانده، با سرعت روزافزوني به سمت توليد آثار ديداري، شنيداري و نوشتاري مرتبط با فرهنگ مهدويّت به پيش مي‏روند. از سوي ديگر، شاهد افزايش مراكز و مؤسّسه‏هاي فرهنگي، تبليغي و پژوهشي مهدوي در كشور هستيم.
شرايط به وجود آمده، موجب زنده شدن روح اميد و سرزندگي در جامعه ما شده و باور به ظهور منجي موعود را بيش از پيش در جامعه ما زنده ساخته است. با اين حال، بيم‏ها و نگراني‏هايي را هم در ميان صاحب‏نظران مباحث اعتقادي و فرهنگي ايجاد كرده است؛ زيرا فضاي موجود، زمينه طرح انديشه‏هاي انحرافي، ديدگاه‏ها و نظرهاي افراطي و تفريطي را در حوزه باور مهدوي و فرهنگ انتظار فراهم ساخته است. ازاين‏رو، بيم آن مي‏رود كه عده‏اي به دليل نشناختن درست اين باور و فرهنگ، نداشتن بينش عميق در اين زمينه يا تحت تأثير برخي دشمنان دانا و دوستان نادان، علاوه بر اينكه خود دچار آسيب و انحراف عقيدتي شوند، فرهنگ ارزشمند مهدويّت را نيز دچار آسيب سازند.
از اين‏رو، ضروري به نظر مي‏رسد كه مراكز و مؤسّسه‏هاي فعّال مهدوي با تدوين منشوري كه در آن، اصول و چارچوب‏هاي فعاليت‏هاي پژوهشي، آموزشي و ترويجي در حوزه مهدويّت تبيين شده باشد، مقدمات ايجاد وحدت نظري و عملي را در اين زمينه فراهم آورند و از آسيب‏ها و انحراف‏هاي احتمالي پيش‏گيري كنند. تنها در اين صورت مي‏توان اميدوار بود كه جامعه شيعي ايران از يگانه دستاويز خود براي دست‏يابي به رستگاري دنيوي و اخروي به خوبي بهره جويد و با بهره‏گيري از فرهنگ مهدويّت، از فتنه‏ها و آشوب‏هاي عصر غيبت به سلامت به درآيد.
منشور حاضر با اين هدف از سوي «مؤسّسه فرهنگي موعود» تهيه شده است و اميدواريم، به عنوان سندي براي فعّاليت‏هاي مهدوي در كشور مطرح شود.
در همين‏جا از همه صاحب‏نظران و فعالان در حوزه مباحث مهدوي دعوت مي‏كنيم با بيان ديدگاه‏هاي خود درباره اين منشور، قدم مؤثري در راه اتقان و تكميل آن بردارند.

الف) مباني نظري
1. «امامت»، تداوم «نبوت» و تكميل‏كننده رسالت خاتم‏الانبيا(ص) بوده و در عصر حاضر، امامت در وجود شريف حضرت خاتم الاوصيا، امام مهدي(ع) تجلي يافته است.
 2. بر اساس روايات قطعي و ترديدناپذيري كه از پيامبر گرامي اسلام(ص)و ائمه معصومين(ع) به ما رسيده، معرفت امام زمان بر هر فردي لازم است و دست نيافتن به اين معرفت، با مرگ جاهلي (مرگ در حال كفر يا شرك يا نفاق) برابر است.
 3. معرفت امام زمان آنگاه مي‏تواند ما را از مرگ جاهلي برهاند كه بتوانيم با شناسايي امام عصر خود، از هدايت‏هاي ايشان بهره‏مند شويم و اوامر و نواهي او را پاس داريم.
 4. امام مهدي(ع)، آخرين حجت خدا، تداوم‏بخش سلسله حجت‏هاي الهي، خاتم اوصيا، وارث همه انبيا و اولياي پيشين و آخرين امام از نسل پيامبر اكرم(ص)است.
 5. حضرت حجت(ع) با وجود غيبت ظاهري، شاهد و ناظر رفتار شيعيان بوده، از همه آنچه بر آنان مي‏گذرد، آگاه است.
 6 . امام مهدي(ع) از پس پرده غيبت، اداره و ولايت امور جهان را بر عهده دارد و عنايت آن حضرت شامل حال مردم مي‏شود.
 7. بر اساس روايات اسلامي و فرمايش صريح امام عصر(ع)،
در عصر غيبت، فقيهان شيعه، حجت بر همه مردم هستند و مردم موظف‌اند از ديدگاه اين فقيهان در همه امور پيروي كنند.
8 . هدايت و سرپرستي امور سياسي ـ اجتماعي مسلمانان در عصر غيبت، به فقيهي برگزيده از ميان فقيهان جامع‏الشرايط سپرده شده است و مردم با پذيرش ولايت اين فقيه مي‏توانند جامعه خود را تا عصر ظهور امام عصر(ع) به صورت شايسته‏اي كه مورد رضاي آن حضرت است، اداره كنند.
9. انتظار منجي موعود و اعتقاد به تحقق آينده‏اي روشن و به دور از هرگونه تيرگي، تباهي، ستم و فساد براي جهان، در ميان همه ملل و نحل، به ويژه پيروان اديان ابراهيمي، مطرح است و همه مسلمانان اعم از شيعه و اهل سنت، در انتظار ظهور مردي از خاندان پيامبر اكرم(ص) و از نسل فاطمه زهرا(س) هستند.
10. در انديشه شيعي، انتظار موعود، به عنوان اصل مسلّم اعتقادي مطرح است و همه شيعيان موظف‌اند همواره در انتظار ظهور آخرين حجت خدا باشند.
 11. انتظار، عملي آگاهانه همراه با آمادگي و مجاهده در سطوح مختلف فكري، اخلاقي و عملي، براي ساختن آينده‏اي روشن بر اساس برنامه و نقشة الهي است.
 12. انتظار، ضامن حفظ سلامتي اخلاقي فرد و جامعه، تداوم انگيزة مجاهده و تلاش، بقاي روحية اميدواري و نشاط در جامعه، پايداري و شكيبايي در برابر سختي‏ها و مشكلات، مصونيت عمومي در برابر ابتلائات سوء عصر غيبت و گسترش و نهادينه‏سازي انس و الفت با ساحت قدس اهل بيت(ع) است.
 13. بر اساس آموزه‏هاي ائمه معصومين(ع)، منتظر بايد هر لحظه آمادة ظهور باشد و زندگي خود را چنان سامان دهد كه هر زمان ارادة خدا به ظهور تعلق گرفت، بتواند با سربلندي در پيشگاه حجت خدا حاضر شود.
 14. شيعيان در عصر غيبت، وظايف و تكاليف مختلفي در برابر حجت خدا دارند و تنها با عمل كردن به آنها مي‏توانند در برابر آن حضرت سربلند باشند و رضايت خداوند را به دست آورند.
 15. از مهم‏ترين وظايف شيعيان در برابر حجت خدا، پيراستن خود از ويژگي‏هاي ناپسند و آراستن خويشتن به اخلاق نيكو، حفظ و تقويت پيوند قلبي با امام عصر(ع) و تجديد دايمي عهد و پيمان با آن حضرت، كسب آمادگي همه جانبة فكري، فرهنگي و عملي و فراهم آوردن شرايط براي ظهور، ارتباط با فقيهان و مراجع تقليد به عنوان نوّاب عام امام عصر(ع)
و دعا براي سلامتي آن حضرت و تعجيل در فرج است.
 16. در عصر حاضر كه دوران امامت و ولايت آخرين حجّت خدا، امام مهدي(ع) است، از يك سو وظيفه داريم به ريسمان ولايت مهدوي چنگ زنيم و همة مناسبات فردي و اجتماعي خود را بر اساس خواست و رضايت آن حضرت كه از طريق كتاب و سنت به دست ما مي‏رسد، سامان دهيم و از سوي ديگر مكلّفيم از تمسك به ولايت دشمنان ايشان خودداري كنيم و از هر آنچه در تقابل با اين ولايت است، بيزاري جوييم.
 17. شناسايي همه جانبة (نظري و عملي) كفر، شرك و نفاق و مظاهر آنها در عصر حاضر براي پيراستن مناسبات فردي و جمعي مسلمانان از هرگونه شايبه و كسب آمادگي براي مقابله با آن مظاهر و اصلاح مناسبات و مصونيت‏بخشي به جنبه‏هاي مختلف حيات فرهنگي و مادي مسلمانان، امري ضروري و اجتناب‏ناپذير است.
 18. امام خميني(ره) با طرح انديشة حكومت اسلامي در عصر غيبت و تلاش خستگي‏ناپذير در راه تحقق اين انديشه، معنا و مفهوم تازه‏اي به «انتظار» بخشيد و تعريفي نو از رسالت و تكليف شيعيان در برابر حجت خدا ارائه داد.
 19. پرداختن به باور مهدوي و فرهنگ انتظار، ضرورت انكارناپذير عصر ماست و احيا و گسترش اين باور و فرهنگ در جامعه ما مي‏تواند اقشار مختلف به ويژه جوانان را در برابر امواج مسموم تهاجم فرهنگي بيگانه بيمه سازد.

  ب) راهبردها
 1. شناسايي و نقد بنيادين جنبه‏هاي مختلف فرهنگ و تمدن مغرب زمين، به عنوان فرهنگ و مدنيتي كه در تقابل جدي با آرمان «حقيقت‏مدار»، «معنويت‏گرا» و «عدالت‏محور» مهدوي قرار دارد. انسان‏هاي عصر غيبت تنها زماني مي‏توانند به ريسمان ولايت مهدوي چنگ زنند و به تمام معنا در سلك منتظران موعود قرار گيرند كه باطل زمان خويش را به درستي بشناسند و با تمام وجود از آن بيزاري جويند.
2. شناخت و نقد جدّي مناسبات فرهنگي، سياسي و اقتصادي حاكم بر جوامع اسلامي كه بيشتر به تقليد از الگوهاي توسعة غربي و تحت تأثير انديشه‏هاي عصر مدرنيته در اين جوامع شكل گرفته است. اين جوامع بدون شناخت جدّي از وضع موجود خود نمي‏توانند به راه‏كارهاي مبتني بر آموزه‏هاي ديني براي خروج از فتنه‏هاي فراگير عصر غيبت دست يابند.
 3. تلاش براي تدوين استراتژي سياسي، فرهنگي، اقتصادي و نظامي جوامع اسلامي در عصر غيبت و تا رسيدن به عصر طلايي ظهور، بر اساس انديشة مهدوي و فرهنگ انتظار.
 4. تبيين وظايف و مسئوليت‏هاي نهادها و دستگاه‏هاي مختلف فرهنگي، آموزشي، تبليغي و اجرايي براي گسترش و نهادينه‏سازي باور مهدوي در جامعه.
 5. بازشناسي جنبه‏هاي مختلف اعتقادي، تاريخي، فرهنگي و اجتماعي انديشة مهدوي و فرهنگ انتظار با بهره‏گيري از منابع متقن و مستدل و استفاده از همة توان مراكز علمي حوزوي و دانشگاهي در زمينة مباحث كلامي، فلسفي، عرفاني، اخلاقي، حقوقي، سياسي و... .
 6 . تلاش براي پالايش انديشة ناب مهدوي از هرگونه شايبة جعل و تحريف و زدودن اين انديشه از زنگارهاي جهل و خرافه، سخنان سست و بي‏اساس و هرگونه ديدگاه انحرافيِ مبتني بر افراط يا تفريط.
 7. پاسخ‏گويي عالمانه و متناسب با نيازهاي روز به شبهه‏ها، پرسش‏ها و ابهام‏هاي موجود در زمينة منجي‏گرايي شيعي.
 8 . شناساندن معارف مهدوي به نسل جوان و نهادينه ساختن اين معارف در متون آموزشي، از دبستان تا دانشگاه.
 9. احيا و گسترش فرهنگ انتظار و تلاش براي شناساندن نقش سازندة اين فرهنگ در پايداري و پويايي جوامع اسلامي.
 10. تبيين وظايف و تكاليف مردم در برابر حجت خدا و امام عصر(ع)، نهادينه ساختن اين وظايف و تكاليف در فرد و اجتماع و آماده ساختن جامعة اسلامي براي استقبال از واقعة مبارك ظهور.
 11. مقابلة جدي با جريان‏هاي سياسي ـ فرهنگي كه در قالب كتاب، نشريه، فيلم، نرم‏افزارهاي رايانه‏اي، پايگاه‏هاي اطلاع‏رساني جهاني (اينترنت) و... به تقابل با انديشة موعودگرايي شيعي مي‏پردازند، از طريق گسترش فرهنگ ناب مهدوي و نقد و بررسي جريان‏ها و انديشه‏هاي انحرافي و التقاطي.
 12. بررسي و نقد ديدگاه‏هايي كه متفكران مادي‏گرا و فرقه‏هاي انحرافي در زمينة جهان آينده و آيندة جهان مطرح كرده‏اند.
 13. بهره‏گيري شايسته از ابزارهاي هنري و رسانه‏هاي ديداري و شنيداري، به ويژه سينما و تلويزيون براي تبليغ و ترويج معارف مهدوي.
 14. ترويج و گسترش مفاهيمي چون اميد به آينده، ياري مظلومان، منجي‏گرايي، ستم‏ستيزي، عدالت‏خواهي، معنويت‏گرايي و... كه از عناصر جوهري فرهنگ مهدويّت و انتظار به شمار مي‏آيند، از طريق قالب‏هاي مختلف هنري (ادبيات داستاني، شعر، نمايش‏نامه، فيلم و...).
 15. گشودن زواياي جديد در طرح مباحث مهدوي و پرداختن به موضوع‏هاي مختلف فرهنگي، سياسي، اجتماعي از منظر فرهنگ انتظار.

ج) سياست‏ها
 1. توجه به جايگاه و شأن رفيع امام عصر(ع) و خودداري از به كار بردن واژگان و تعبيرهايي كه شايستة جايگاه و شأن آن حضرت نيست.
 2. توجه به ديدگاه‏هاي مراجع عظام تقليد براي
در امان ماندن از هرگونه افراط و تفريط در فعاليت‏هاي مهدوي.
 3. توجه به كاركردهاي مجالس و مراسم مهدوي و تلاش براي حفظ كاركرد اصلي اين مجالس و مراسم كه چيزي جز تجديد پيمان با امام عصر(ع)، يادآوري تكاليف و رسالت‏هاي ما نسبت به آن امام، ترويج فرهنگ انتظار و آماده‏سازي جامعه براي ظهور يگانه منجي بشر نيست.
 4. پرهيز از تعيين وقت براي ظهور و متمركز كردن همة تلاش‏هاي فرهنگي و تبليغي بر اصل لزوم انتظار فرج، منتظر نگه‏داشتن مردم، حفظ شادابي و سرزندگي انتظار در آنها و يادآوري وظايف منتظران.
 5. پرهيز از طرح مطالب سست، واهي و بي‏اساس مبتني بر خواب و رؤيا براي ترويج و تبليغ فرهنگ انتظار.
 6 . پرهيز از دامن زدن به موضوع تشرّفات و خودداري از طرح تشرّفاتي كه منبع و مستند محكم و قابل اعتمادي ندارند.
 7. خودداري از بهره‏برداري‏هاي مادي از موضوع تبليغ و ترويج نام امام عصر(ع) و پرهيز از هرگونه برخورد سوداگرانه با اين موضوع.
 8 . بسنده نكردن به جنبة احساسي و عاطفي موضوع مهدويّت و انتظار و تلاش براي بالا بردن سطح معرفت مردم در اين زمينه.
 9. پرهيز از هرگونه افراط و زياده‏روي در طرح ياد و نام امام عصر(ع) در محافل، مجامع، رسانه‏ها و دستگاه‏هاي تبليغي به گونه‏اي كه موجب زدگي مردم از اين موضوع شود.
 10. توجه به تمايزها و تفاوت‏هاي ادبيات آخرالزماني و منجي‏گرايي شيعي با ادبيات آخرالزماني و منجي‏گرايي ديگر اديان و مذاهب.
 11. بهره‏گيري از منابع متقن و مستدل در تبليغ و ترويج فرهنگ مهدوي.

ماهنامه موعود شماره 100