محمدهادى معرفت
ترجمه: واحد پژوهش موعود

اشاره: در دومين قسمت از مقاله حاضر برخى از رواياتى كه به طريق اهل سنت از نبى اكرم، صلى‏الله‏عليه‏و آله، نقل شده، مورد بررسى قرار گرفت. در اين قسمت از مقاله نويسنده به بررسى اين موضوع مى‏پردازد كه مصاديق اين امامان دوازده‏گانه كه در روايات پيامبر بدانها اشاره شده، چه كسانى هستند؟
پرسشى كه در اينجا مطرح مى‏شود اين است كه آن امامان دوازده‏گانه، كه پس از رسول خدا خلفا و جانشينان اويند، چه كسانى هستند؟
براى پاسخ به اين پرسش به سراغ روايتى مى‏رويم كه «ابو نعيم اصفهانى‏» در كتاب «حلية الاولياء» نقل كرده و از آن چنين به دست مى‏آيد كه اين امامان از عترت و خاندان رسول خدايند.

او به اسناد خود از ابن عباس روايت مى‏كند كه رسول خدا، صلى‏الله‏عليه‏وآله، فرمود:

من سره ان يحيى حياتى، و يموت مماتى، و يسكن جنة عدن غرسها ربى، فليوال عليا من بعدى و ليوال وليه و ليقتد بالائمة من بعدى، فانهم عترتى خلقوا من طينتى، رزقوا فهما و علما، و ويل للمكذبين بفضلهم من امتى، القاطعين فيهم صلتى، لاانالهم الله شفاعتى. (1)

هر كس خشنود مى‏شود كه همچون من زندگى كند، همچون من بميرد و در بهشت جاودانى كه پروردگارم آن را بنا كرده، مسكن گزيند، پس از من از على پيروى كند و با هر كس كه از او پيروى مى‏كند هم پيمان باشد. و از پيشوايانى كه پس از من مى‏آيند تبعيت كند; چراكه آنها از خاندان من هستند، از سرشت من آفريده شده‏اند، و دانش و بينش به آنها ارزانى شده است. بدا به حال كسانى كه امت من برترى آنها را تكذيب كند، و پيوندى را كه من با آنها دارم بگسلد. خداوند شفاعت مرا شامل حال اين گروه [از امت من] نسازد.

ابونعيم به دنبال اين روايت مى‏گويد:

كسانى كه به [مقام] پيروى از عترت و خاندان پاكنهاد [رسول خدا] نايل شدند، لبهايشان خشكيده و پيشانيهايشان [بر زمين] گسترده است، هر آنچه زودگذر و فنا پذير است در نظر آنها خوار و بى ارزش است و از گردنكشانى كه دنيا را براى خود برگزيده‏اند كناره مى‏جويند; آنها كسانى هستند كه رفاه و آسايش را به كنارى گذاشته و از همه لذايذ و شهوات و خوراكيهاى گوناگون و نوشيدنيهاى رنگارنگ چشم پوشيده و در مسير رسولان، اوليا و صديقان راه مى‏سپارند. آنها [دنياى] زودگذر و نابود شونده را رها كرده و به [سراى] ديرپا و باقى و همجوارى با آن روزى دهنده بسيار بخشنده و آن صاحب نعمتها و بخششها دل سپرده‏اند. (2)

همچنين او به اسناد خود از «مجاهد» چنين نقل مى‏كند:

شيعة على الحلماء، العلماء، الذبل الشفاه، الاخيار الذين يعرفون بالرهبانية من اثر العبادة. (3)

پيروان على، دانشمندان، بردباران و كسانى‏اند كه [از بسيارى روزه] لبهايشان خشكيده است; آنها نيكانى هستند كه به خاطر عبادتهايشان به رهبانيت و ترك دنيا شناخته مى‏شوند.

از على بن الحسين، عليهم‏السلام، نيز روايت‏شده است كه:

شيعتنا الذبل الشفاه، و الامام منا من دعا الى طاعة الله. (4)

پيروان ما [كسانى هستند كه] لبهايشان خشكيده و امام از ما [اهل بيت] كسى است كه [مردم را] به اطاعت‏خداوند فرا خواند.

بنابراين وقتى ثابت‏شد امامان پس از نبى اكرم، صلى‏الله‏عليه‏وآله، از خاندان او هستند، جاى ترديدى باقى نمى‏ماند كه آن امامان از نسل فاطمه، سلام‏الله‏عليها، و همان كسانى‏اند كه امت‏به امامت و دانش و برترى آنها اعتراف كرده است.

نخستين اين امامان، پس از امير مؤمنان، عليه‏السلام، امام حسن، پس از او امام حسين، پس از او على بن الحسين، پس از او محمد بن على‏الباقر، پس از او جعفر بن محمدالصادق، پس از او موسى بن جعفرالكاظم، پس از او على بن موسى الرضا، پس از او محمد بن على الجواد، پس از او على بن محمدالهادى، پس از او حسن بن على العسكرى، و آخرين آنها امام منتظر حضرت مهدى قائم، عجل‏الله‏تعالى‏فرجه، است.

اما اينكه در روايات تعبير شده كه امامان از عترت و خاندان رسول خدا، صلى‏الله‏عليه‏وآله، هستند از باب «تغليب‏» است. زيرا يازده تن از اين امامان از نسل آن حضرت و از فرزندان على، عليه‏السلام، هستند. بنابراين سر سلسله امامان على، عليه‏السلام، و آخرين آنها مهدى منتظر، عليه‏السلام، است.

براى شناسايى امامان دوازده‏گانه‏اى كه رسول اعظم، صلى‏الله‏عليه‏وآله، از آنها سخن گفته است، هيچ راهى جز رجوع به ائمه‏اى كه شيعه دوازده امامى به آنها منتسب است وجود ندارد.

با توجه به آنچه گذشت مى‏توان گفت كه عقيده به امامان دوازده‏گانه، عقيده‏اى استوار و مبتنى بر نص رسول گرامى اسلام، صلى‏الله‏عليه‏وآله، است.

اگر امام مهدى، امام دوازدهم نباشد، براى احاديثى كه در اين زمينه داده شده‏اند، نمى‏توان مفهومى معقول تصور كرد.

بنابراين ديدگاهى كه از سوى شيعه دوازده امامى در زمينه وجود امام مهدى و بقاى او در زمان غيبت، ارايه شده است ديدگاهى است كه بر روايات صحيح وارد شده از رسول اكرم، صلى‏الله‏عليه‏وآله، منطبق است.

شيخ عارف «عبدالوهاب شعرانى‏» در كتاب «اليواقيت و الجواهر» درباره امام مهدى، عليه‏السلام ،مى‏گويد:

مهدى از فرزندان امام حسن عسكرى است، او در شب نيمه شعبان سال 255 به دنيا آمده و تا روزى كه با عيسى بن مريم، عليه‏السلام، همراه گردد باقى است، بنابراين عمر او تا اين زمان [يعنى سال 958 ق.]706 سال است. (5)