اين مسائل را مردان و زنان بايد بخوانند و بدانند. مسئله حفظ دين در آخر الزمان آسان نيست و به فهم و بصيرت و معرفت نياز دارد. وقتي از امام حسين(ع) سؤال مي‌کنند: معرفت خدا به چيست؟ ايشان فرمودند: «معرفت اهل هر زماني به امام زمان خويش»؛

بيانات حضرت آيت الله العظمي صافي گلپايگاني ـ دامت بركاته ـ از مراجع عظام تقليد به مناسب انتشار صدمين شماره ماهنامه موعود در ديدار با تحريرية مجله

بنده در اين مقام و دربارة مسئله مهدويّت و غيبت و جهات متعدّدي که با وجود مقدّس حضرت بقيّـت الله ـ ارواح العالمين له الفداء ـ ارتباط پيدا مي‌کند و موجب معرفت به وجود مبارک ايشان مي‌شود حتي به قدري که براي ما ميسّر است، مي‌بينم که واقعاً زبان بنده الکن است و نمي‌توانم و از عهده بر نمي‌آيم که دربارة اين موضوع چنان که شايسته است حقّ مطلب را ادا کنم.

اوّلاً از مؤسّسه و مجله موعود بابت زحماتي که در راستاي اشاعه مسئله مهدويّت و ولايت حضرت بقيّـت الله ـ ارواح العالمين له الفداء ـ و تجديد عهد بندگان خدا و مردم با وجود مبارک ايشان مي‌کشيد و نيز اينکه ياد و ذکر ايشان را در بين مردم زنده نگاه مي‌داريد، تشکر مي‌کنم و از اينکه چنين خدماتي به مردم عرضه مي‌داريد به شما تبريک عرض مي‌کنم و از خداوند متعال براي شما و همکاران شما و کساني براي ترويج اين مجله زحمت مي‌کشند و اهتمام دارند، توفيق مسئلت مي‌کنم.

اين مسئله نقص مهمي در جامعه بود که به نام نامي حضرت بقيّت الله، مجله‌اي نداشتيم؛ البته الآن هم در اين عرصه خيلي کمبود داريم. دربارة وجود مبارک امام زمان(ع) و معرفي ايشان هر چه زحمت بکشيم، کتاب بنويسيم، بگوييم و مقاله داشته باشيم باز حق مطلب ادا نمي‌شود، ولي بالاخره امروز همه رعيت وجود مبارک ايشان هستيم و تمام نعمت‌هايي که از خداوند متعال به ما مي‌رسد و در رأس همه آنها حيات ما، وابسته به وجود مبارک ايشان است: «و لو بقيت الأرض بغير حجّةٍ لساخت بأهلها؛ [اگر زمين بدون وجود حجّت خدا شود، تمام اهلش را در خود فرو مي‌برد]».

اخبار «امان» را که شيعه و سني آن را روايت کرده‌اند و شکّي در صدور آن اخبار از حضرت رسول(ص) نيست بر همين اساس است: «أهل بيتي أمانٌ لأهل الأرض؛ [اهل بيت من، ماية امنيت اهل زمين از هلاكت هستند]».

[منظور از] اين اهل بيت که امان اهل ارض هستند، در هر زماني امام عصر آن زمان است که بعد از امام حسن عسکري(ع) تا روز ظهور حضرت وليّ عصر(ع) و تا زماني که جهان در شرف انتها و به پايان رسيدن قرار مي‌گيرد، بقاي جهان به وجود نازنين مقدّس امام زمان(ع) است. در آن فرمايش اميرالمؤمنين(ع) در نهج‌البلاغه كه اهل سنت نيز آن را روايت کرده‌اند، آمده است:

«اللّهمّ بلي لاتخلوا الأرض من قائم لله بحجّةٍ إمّا ظاهراً مشهوراً أو خائفاً مغموراً لئلّا تبطل حججً الله و بيّناته»؛
يعني حجّت‌ها و بيّنات خداوند و هر آنچه وجود خداوند را ظاهر مي‌کند و هر آنچه حقايق دنيا را حفظ مي‌کند و نگاه مي‌دارد، به واسطة وجود حجّت خدا و امام عصر(عج) است. از همين رو در آن روايت مشهور آمده است:
«من مات و لم يعرف امام زمانه مات ميتةً جاهليّةً»؛

اين مطلب از جمله مطالب معروف و مشهور اسلامي است که هرکه امام زمانش را نشناخته باشد به مرگ جاهليت مرده است؛ چون معرفت خدا از طريق معرفت امام حاصل مي‌شود. از طريق راه‌هاي ديگري که برخي مي‌روند خدا شناخته نمي‌شود. ما حتي اگر بخواهيم خدا را با اسماي حسنايش بشناسيم بايد ابتدا ايشان اسماء الحسناي خدا را به ما گفته و براي ما برشمرند. خواجه نصير الدين طوسي در يکي از کتاب‌هايش آورده است که اگر ما مي‌خواستيم خداوند را با نام‌هايي بخوانيم، چه بسا نام‌هايي براي خدا قائل مي‌شديم که نادرست بود و کاستي و نقص داشت. طبيعي است که اين اسم ناقص با خداوند مناسبت کامل نداشت. از همين رو بايد خداوند خودش اسمائش را از طريق رسول خدا(ص) و حجج خود و ائمه طاهرين(ع) به ما معرفي کند.
فخر رازي در ادامه روايت آورده است:
«... فليمت إن شاء يهوديّاً و ان شاء نصرانيّاً»؛

کسي که امام زمان خودش را نشاخته باشد به هر ديني که دوست داشته باشد خواهد مرد و يهودي و مسيحي در اين روايت نمادين است. او با هر کدام از اديان بميرد با دين حق و دين امام زمان(ع) از دنيا رفته است.

خلاصه اينكه تجديد نام و ياد امام مهدي(ع)؛ بيان فضايل و مقامات و خصايص آن حضرت؛ نقل روايات و احاديثي که مربوط به ايشان است؛ بيان بشاراتي که درباره ظهور حضرت وليّ عصر(ع) است و برررسي آيات قرآن که به وجود مبارک امام زمان(ع) تفسير شده است، فعاليتي است که بايد همواره به مردم تذکر داده شود.

در بعضي از آثارم آورده‌ام که برخي از اين آيات مصداق منحصر به فرد دارد و جز به امام زمان(ع) و ظهور و غيبت ايشان قابل تطبيق نيست.

مسئله غيبت و طول غيبت، امتحاناتي که در عصر غيبت پيش مي‌آيد تا مردم در امر دين استقامت داشته باشند و پايدار بمانند، رواياتي كه درباره غيبت و تمحيص و طولاني شدن غيبت است که يکي از علائم به شمار آمده، به خصوص که در تعدادي از کتاب‌ها که پيش از ولادت حضرت وليّ‌عصر(ع) نوشته شده رواياتي آمده که از غيبت و دو غيبت صغرا و کبري سخن به ميان آورده‌اند؛ شناسايي تمام اين موارد براي به دست آوردن معرفت و رشد و شعور ايماني ما لازم است و بدون اطلاع از اين موارد، ايمان ما ناقص است و حتماً در امتحاناتي که پيش مي‌آيد سربلند بيرون نخواهيم آمد. هرچند اين مطالب در زمره اخبار غيبي و ملاحم قرار مي‌گيرد، در عين حال اين موارد، دلايل حقانيت دين و ائمه(ع) است؛ زيرا بسياري از آنچه را خبر داده‌اند اتفاق افتاده و بسياري از آنها هم در آينده قرار است اتفاق بيفتند. مردم بايد بدانند در دوره غيبت در حال امتحانند و اتفاقاتي رخ مي‌دهد که بايد اطلاع و استقامت ديني داشته باشند. در روايات داريم که از دجال در دوره آخرالزمان هم اطلاع داشته باشيد. البته منظور آن دسته روايات عجيب و غريب اهل سنت درباره دجال نيست چون آنها سند معتبر ندارند مورد تأييد ما نيستند. مردم بايد بدانند جرياني پيش رو دارند و سيري در راه است که عالم بايد به آن نقطه کمال خود، يعني ظهور حضرت وليّ عصر(ع) برسد:
«يملأ الله به الأرض قسطاً و عدلاً کما (بنا بر برخي روايات بعد ما) ملئت ظلماً و جوراً»؛

نبايد اين معارف ناگفته بماند و مردم از آن بي اطلاع باشند. بايد در مجالس و محافل و منبرها از آن سخن گفت. خداوند رحمت کند حضرت آيت‌الله العظمي بروجردي را كه مي‌گفتند: «هميشه اسم ايشان را در منبرها ببريد و ياد ايشان را در بين مردم زنده نگاه داريد.»

بايد توجه داشته باشيم وجود ما وابسته به وجود ايشان است: «بوجوده ثبتت الأرض و السماء»

مطلب مهمّ ديگري که بايد توجه داشته باشيم مسئلة تمحيص و امتحان در اين دوره است. هرچند نمي‌توانيم بگوييم اتفاقات اطراف ما مصداق تامّ آن چيزي است که در روايات گفته شده، امّا در روايات اشاراتي شده که به موضوع اختلاط زن و مرد و آزادي زنان که امروز در اطراف خود مي‌بينيم و مي‌شنويم ـ كه برخي، [حتّي] اين مطالب را شعارهاي انتخاباتي خود کرده‌اند ـ قابل تطبيق است:

«تظهر في آخرالزّمان و اقتراب السّاعة نسوةٌ کاشفاتٌ (کاسيات) عارياتٌ متبرجاتٌ، من الدين خارجاتٌ، في الفتن داخلاتٌ ...»؛

اين مسائل را مردان و زنان بايد بخوانند و بدانند. مسئله حفظ دين در آخر الزمان آسان نيست و به فهم و بصيرت و معرفت نياز دارد. وقتي از امام حسين(ع) سؤال مي‌کنند: معرفت خدا به چيست؟ ايشان فرمودند: «معرفت اهل هر زماني به امام زمان خويش»؛

يعني خدا هم با معرفت ايشان شناخته مي‌شود. اين مطالب را بايد هميشه بگوييم و هماره به ياد وجود مبارک ايشان باشيم و با اين حال باز کم است. در يکي از اشعار مرحوم والد که در تضمين اشعار حافظ سروده اند چنين آمده است:

اي شيفتة عالم، مجموعة زيبايي
سر حلقة جنّ و انس، سر دفتر دانايي
در پردة غيبت چند، اي مهر جهان پايي
«اي پادشه خوبان داد از غم تنهايي
دل بي تو به جان آمد وقتست که بازآيي»
اميد وصال تو اي دوست جوانم کرد
عشق تو مرا فارغ از هر دو جهانم كرد
اميد وصال تو اي دوست جوانم كرد
بازا كه فراق تو بي تاب و توانم كرد
«مشتاقي و مهجوري دور از تو چنانم كرد
كز دست بخواهد شد پايان شكيبايي»
اي حبّ تو اوّل فرض در مذهب اسلامي
جان مي‌دهمت گر باد، آرد ز تو پيغامي
صحراي تجلّي را از مهر بنه گامي
«اي  درد توام درمان در بستر ناکامي
وي ياد توام مونس در گوشة تنهايي»

ما بايد در هر حال به ايشان انس داشته باشيم. به ياد ايشان باشيم و من به شما تبريک عرض مي‌کنم که در اين رشته کار مي‌کنيد و به ياد ايشان هستيد. ان‌شاءالله خودتان را به حضرت فروخته باشيد و خدمتگزار و نوکر مخلص حضرت وليّ‌عصر(ع) باشيد.

اينکه به چه نحو بايد اين مطلب را پيدا کنيد، توضيحات مفصلي را مي‌طلبد. در اينجا به اختصار عرض مي‌کنم که بايد مطالبي که درباره ايشان گرفته و گفته مي‌شود، بر اساس مباني و مصادر محکم و صحيح باشد. در نقل حکايات هم، به جاي کميّت بايد به کيفيت اهميّت بدهيم. بايد حکايات معتبر و مقبول بزرگان و علما را نقل کنيم. دربارة مسئله امام زمان(ع) خيلي از مطالب اعتقادي ديگر را نيز مي‌توان طرح کرد تا مردم را جوري تربيت کنيم که امام زمان(ع) مي‌خواهند. نقل اينکه اشخاصي با حضرت ارتباط خاصّي دارند هم با ظواهر برخي از اخبار تعارض پيدا مي‌کند و هم مشکلاتي به وجود مي‌آورد. همان طور که در توقيع علي بن محمد سمري آمده:

«سيأتي من شيعتي من يدّعي المشاهدة؛ ألا فمن ادّعي المشاهدة قبل ظهور السفياني و الصّيحة فهو کذّابٌ مفترٌ و لاحول و لا قوّة إلّا بالله العليّ العظيم»؛

البته منظور از مشاهده در اينجا مشاهدة همراه با ادّعاي رابطة با حضرت و نيابت و امثال آن است و الّا رابطة معمولي و اجمالي و به طور موردي مطلب معتبر است که حکايات آن نيز نقل و ثابت شده است. مسئله ظهور امام زمان(ع) از آيات و اسرار بزرگ الهي است که چون اطلاع بر اين سر جز براي خود ائمه(ع) ممکن نمي‌شود. سرّ، سرّ بزرگي است. عجيب است که برخي براي ظهور وقت تعيين مي‌کنند. ما همين الآن منتظر ظهوريم، امّا مسئله غيبت وليّ خدايي که بعد از او، وليّ ديگري نخواهد بود و باب اين موضوع بسته خواهد  شد. آنان که بعد از ايشان مي‌آيند ذيل موضوع رجعت تعريف مي‌شود که مطلب ديگري است. ما هميشه بايد منتظر باشيم: «افضل اعمال امتي انتظار الفرج»

روايات بسياري كه دربارة فضيلت انتظار آمده است، ناظر به همين موضوع است. مسئله آنقدر مهم است که شايد تا ده هزار سال ديگر هم اتفاق نيفتد. عالم به وجود ايشان است و بايد باقي بماند. قرار نيست کس ديگري هم بعد از ايشان بيايد. ما امام زمان و حضرت وليّ عصر(ع) و پسر امام عسکري(ع) را به اين نحو و حيثيت مي‌شناسيم. بايد افق فکر ما نسبت به وجود ايشان خيلي بالا باشد و مطالب درباره ايشان را با دقت تمام طرح کنيم در عين حالي که با هويت و شخصيت حضرت منافات پيدا نکند. ما نمي‌توانيم بفهميم که معناي حجت خدا و حجت الله چيست و چه ابعاد و وسعتي را دربرمي گيرد. ان‌شاءالله بايد به نحوي عمل کنيم که همه اش بر مبناي معرفت و بصيرت باشد. در هرحال به شما تبريک عرض مي‌کنم و اميدوارم مجله شما بتواند در هر حدي که ممکن است در اين مسير خدمت کند و موجبات قوّت معرفت بندگان خدا و شيعيان را فراهم کند.

ماهنامه موعود شماره 100