مكتبى شيرازى (در گذشته پس از 895 ه.ق) شاعر هم عصر بابافغانى و اهلى شيرازى و شاگرد جلال الدين محمد دوانى بوده است.

مكتبى كلمات عليه (سخنان حضرت على، عليه السلام) را در خراسان به توصيه ملك على به نظم كشيده است. شاعر، اين كلمات را از كتاب «نثراللئالى » برگزيده و پس از ترجمه هر سخن در چند بيت، با حكايتى منظوم آن را شرح كرده است. بعضى از داستانهاى كلمات عليه بازنويسى حكايتهايى از متون مشهور فارسى مانند شاهنامه، مرزبان نامه و منطق الطير است.

شمار اين كلمات صد بوده است، ليكن اثر حاضر شامل هفتاد كلمه است و آشكارا پيداست كه از آن بخشهايى، از جمله مقدمه آن، ساقط شده است.

زبان بى تكلف و نزديك به محاوره، اين ظرفيت و امكان را به شعر مكتبى داده است كه در جاى جاى سخن خود در ترجمه كلمات يا در بيان نتايج داستانها به ايراد عباراتى موجز و به شكل امثال بپردازد، به گونه اى كه تعداد قابل ملاحظه اى از آنها در امثال و حكم دهخدا راه يافته است.

اثر ديگر مكتبى شيرازى ليلى و مجنون است، كه يكى از معروفترين و زيباترين نظيره هاى ليلى و مجنون نظامى است.

 

مجله موعود شماره 18