و به همين دليل امام صادق(ع) ميفرمايد: «اي شيعيان اهل بيت بدانيد كه امورتان مانند سرمه در چشم است كه شخص ميداند چه موقع سرمه در چشم ميرود و نميداند چه موقع سرمه از چشم ميرود. زماني است كه افراد، صبحهنگام در دين هستند و شبهنگام از دين خارج ميشوند و كسي هم شب در دين ما هست و صبح، از دين خارج ميشود».
امتحان يكي از سنّتهاي الهي است كه نظام خلقت بر آن استوار است. خداوند در اين مورد ميفرمايد:
أحسب النّاس أن يتركو أن يقولوا آمنّا و هم لا يفتنون؛1آيا مردم ميپندارند كه تا بگويند ايمان آورديم رها ميشوند و امتحان نميشوند.
و نيز ميفرمايد:
الّذي خلق الموت و الحياة ليبلوكم أيّكم أحسن عملاً؛2 كسي كه مرگ و زندگي را آفريد تا شما را بيازمايد كه كدامتان نيكوكارتريد.
بنابراين، آزمايش همان چيزي است كه بد را از خوب جدا ساخته، طلا را از بقيّة فلزات متمايز ميسازد و شايد هم ـ خدا عالمتر است ـ يكي از دلايل غيبت، آزمايش مردم باشد. البتّه در احاديث اهل بيت(ع) هم به آن اشاره شده است؛ از جمله روايتي از امام صادق(ع) كه ميفرمايد: «صاحب اين امر، ناگزير غيبتي خواهد داشت كه هر ناحقّي در آن شك ميكند. اين غيبت است كه حق را از باطل جدا ميكند».3
امام ابوالحسن علي بن موسي الرّضا(ع) ميفرمايد: «به هنگام غيبت سومين فرزند من، گويي شيعيانم در جستوجوي پناهگاه هستند، امّا پناهگاهي نمييابند».
به حضرت گفته شد: چرا اي فرزند رسول خدا؟ فرمود: «زيرا امامشان غايب است. پناهگاه خواستن و به دنبال پناهگاه گشتن و امان خواستن به معناي حقيقتجويي و دوري از خيال پردازي و توهّم است و اين يك امتحان الهي است».
و به همين دليل امام صادق(ع) ميفرمايد: «اي شيعيان اهل بيت بدانيد كه امورتان مانند سرمه در چشم است كه شخص ميداند چه موقع سرمه در چشم ميرود و نميداند چه موقع سرمه از چشم ميرود. زماني است كه افراد، صبحهنگام در دين هستند و شبهنگام از دين خارج ميشوند و كسي هم شب در دين ما هست و صبح، از دين خارج ميشود».4
نيز امام صادق(ع) ميفرمايد: «به خدا قسم كه مثل شيشه نميشكنيد، زيرا شيشه برگردانده شده و به حالت قبل در ميآيد، به خدا كه مانند كوزه ميشكنيد؛ كوزه مثل قبلش نميشود، به خدا كه دگرگون ميشويد و مثل غربالشدن كاه از گندم، الك ميشويد».5
اين احاديث و احاديث ديگر حقيقت دانستن امتحان و آزمايش در دوران غيبت امام دوازدهم(عج) را بيان ميكند.
ماهنامه موعود شماره 92
پينوشتها:٭ برگرفته از: مصلح کل، سيد نذير الحسني، ترجمة س.ش.حسيني، انتشارات موعود عصر(عج).
1. سورة عنكبوت (29)، آية 2.
2. سورة ملك (67)، آية 2.
3. شيخ صدوق، كمالالدّين و تمام النعمة، ص 482.
4. شيخ طوسي، الغيبة، ص 34.
5. همان، الغيبة، ص 34.
