اشاره: يكى از كتابهايى كه نشر موعود به مناسبت سال امام اميرالمؤمنين على، عليه السلام، در دست انتشار دارد، كتابى است با عنوان »على، اول...« كه مشتمل است بر چهل حديث در اوّليات اميرالمؤمنين.
حجةالاسلام جناب آقاى على اكبر مهدى پور مؤلف محترم، در اين كتاب، با استفاده از منابع مختلف شيعى و سنّى، احاديثى را كه در فضيلت اميرمؤمنان، عليه السلام، وارد شده و در آنها تعبير »اول« به كار برده شده در ذيل چهل عنوان، جمع آورى كرده است. بى مناسبت نديديم كه در ويژه نامه غدير خلاصه اى از اين كتاب را تقديم شما خوانندگان عزيز كنيم.

نويسنده، در پيشگفتار، به چند نكته به شرح زير اشاره مى كند:
1. فضايل و مناقب مولاى متّقيان از شمار بيرون است و به تعبير رسول اكرم، صلّى اللَّه عليه وآله:
اگر درختان قلم، درياها مركّب، پريان شمارشگر، و آدميان نگارشگر باشند، فضايل علىّ بن ابى طالب، عليه السلام، را شمارش نتوانند كرد.1
2. جز رسول گرامى اسلام هيچ كس توان شناخت مقام بس والاى اميرمؤمنان، عليه السلام، را ندارد، چنانكه خود فرمود:
ترا نشناخت - آن چنانكه بايد بشناسد - مگر خدا و من.
{P رسول گرامى اسلام نيز كه او را مى شناخت، به دو جهت همه فضايل او را بازگو نكرد:
يكى به جهت ترس از دشمنان حسود و عنود، كه حسادت بورزند و بيش از پيش در صدد ايذاى او برآيند.
ديگر به جهت ترس از انحراف دوستان ضعيف الايمان، چنانكه خود فرمود:
يا على اگر خوف آن را نداشتم كه گروهى از مسلمانان در حقّ تو سخنانى بگويند كه نصارى در حقّ حضرت عيسى گفتند، امروز در حقّ تو فضيلتى مى گفتم كه به هر گروهى عبور مى كردى، خاك زير پايت را به قصد تبرّك بر مى داشتند.2
 3. آن فضايل بازگو شده را نيز دوستان از ترس و دشمنان از روى كينه و حسد مكتوم داشتند.
ابو جعفر محمد بن عبداللّه اسكافى، از علماى بزرگ اهل سنّت (م240 ق.) در كتاب خود: نقض عثمانيه كه در ردّ كتاب العثمانيّه جاحظ نوشته، مى نويسد:
اگر جهل و نادانى بر مردم حكومت نمى كرد، نيازى به ردّ سخنان جاحظ نداشتيم، ولى همه مى دانند كه قدرت همواره در دست اربابهاى آنها بود، هر كس در فضيلت ابوبكر حديثى جعل مى كرد به او جايزه مى دادند، ولى با تمام قدرت تلاش مى كردند كه اميرمؤمنان، عليه السلام، را گمنام نشان دهند و نور او را خاموش كنند و فضايلش را مخفى نمايند، بر فراز منبرها به او ناسزا مى گفتند، از شمشير بنى اميّه خون مى چكيد، ياورانش بسيار كم، و دشمنانش بى شمار بودند.
فرزندان على، عليه السلام، همواره مقتول، اسير، فرارى و مختفى بودند. كار به جايى رسيده بود كه فقيه و محدّث و متكلّم ناگزير بودند چيزى از فضايل آن حضرت را نقل نكنند، وگرنه با شديدترين مجازات كيفر داده مى شدند، و اگر محدّثى مى خواست روايتى از اميرمؤمنان، عليه السلام، نقل كند مى گفت: مردى از قريش چنين گفت.3
 و لذا آنچه در فضايل اميرمؤمنان، عليه السلام، نوشته شده، به دست غاصبان فدك و پيروان به دور از فضيلتشان، در كشاكش تاريخ طعمه حريق شده، از ميان رفته است.
4. اوّليات اميرمؤمنان، عليه السلام، منحصر به اين چهل مورد نيست كه در اين كتاب آورده ايم، بلكه شخص متتبع چندين برابر آن را مى تواند به دست آورد.

5. در اين كتاب منحصراً اوّلياتى را بازگو نموده ايم كه در كلام معصوم لفظ »اول« در مورد آنها به كار رفته است.
اكنون توجه شما را به برخى عناوين موجود در اين كتاب جلب مى كنيم:

نخستين مسلمان
در صدها حديث معتبر از رسول اكرم، صلّى اللَّه عليه وآله، و از اصحاب و تابعين روايت شده كه اميرمؤمنان، عليه السلام، نخستين كسى است كه اسلام آورد، از جمله حديث زير است:
يا على، تو نخستين مؤمن در ميان مؤمنان، و نخستين مسلمان در ميان مسلمانان هستى، تو نسبت به من همانند هارون نسبت به موسى، عليه السلام، هستى.4

نخستين نمازگزار
رسول اكرم، صلّى اللَّه عليه وآله، فرمود:
نخستين كسى كه با من نماز خواند على، عليه السلام، بود5.
 و فرمود:
هفت سال فرشتگان بر من و على، عليه السلام، درود فرستادند، زيرا ما نماز مى خوانديم و جز ما نمازگزار ديگرى نبود.6

نخستين كسى كه در روز رستاخيز برمى خيزد
رسول اكرم، صلّى اللَّه عليه وآله، فرمود:
اين على، عليه السلام، اوّلين كسى كه ايمان آورد، و آخرين كسى است كه از من جدا مى شود، او نخستين كسى است كه در روز رستاخيز برمى خيزد.7
 و در حديث ديگرى فرمود:
اميرمؤمنان نخستين كسى است كه از قبرش برمى خيزد، جبرئيل از جامه هاى بهشتى بر او مى پوشاند، تاج وقار بر سرش مى گذارد، عباى كرامت بر دوشش مى نهد و بر شتر »غَضْبا«ىف من مى نشاند.
من نيز لواى حمد را به او مى سپارم، پس آن را در پيشاپيش من مى افرازد، آنگاه همگى در زير عرش الهى گرد مى آييم.8

نخستين كسى كه وارد بهشت مى شود
رسول گرامى اسلام، صلّى اللَّه عليه وآله، فرمود:
نخستين كسى كه از اهل بهشت وارد بهشت مى شود على بن ابى طالب، عليه السلام، است.9
 و امّا حديث رسول اكرم، صلّى اللَّه عليه وآله، كه فرمود:
نخستين كسى كه وارد بهشت مى شود دخترم فاطمه است10.
با اين حديث منافات ندارد، زيرا رسول گرامى اسلام در حديث ديگرى مى فرمايد:
نخستين كسى كه قدم در بهشت مى گذارد على و فاطمه دخت محمد [صلّى اللَّه عليه وآله] مى باشند.11
 روى اين بيان حضرت على و حضرت فاطمه، عليهاالسلام، همزمان گام در بهشت مى نهند و...


پى نوشتها:
1. الجوينى الخراسانى، ابراهيم بن محمدبن المؤيد، فرائد السّمطين فى فضايل المرتضى و البتول و السبطين و الائمة من ذريتهم، ج1، ص 16.
2. المجلسى، محمدباقر، بحارالانوار، ج39، ص84.
3. الهيثمى، نورالدين على بن ابى بكر، مجمع الزّوائد، ج9، ص131؛ البكرى، الموفق بن احمد بن محمد[اخطب خوارزم]، المناقب للخوارزمى، ص76 و الواسطى، على بن محمدبن محمد[ابن المغازلى]، مناقب على بن ابى طالب [عليه السلام]، ص237.
4. ابن ابى الحديد، عزّالدين ابوحامد بن هبةاللَّه الحسين، شرح نهج البلاغة، ج13، ص219 - 295.
5. ابن منظور، محمدبن مكرم، مختصر تاريخ دمشق لابن عساكر، ج17، ص346.
6. الديلمى، ابوشجاع شيرويه بن شهردار، همان، ج1، ص57؛ الجوينى الخراسانى، ابراهيم بن محمد، همان، ج1، ص245؛ السيوطى، جلال الدين، الجامع الكبير، ج1، ص342؛ المتقى الهندى، علاءالدين على، كنز العفمّال فى سنن الأقوال و الأفعال، ج616 11؛ القندوزى، سليمان بن ابراهيم، ينابيع المودّة، ص62.
7. ابن الاثير، على بن ابى الكرم محمدبن محمد، أسدالغابة فى معرفة الصحابة، ج18 4؛ ابن عساكر، على بن حسن بن هبةاللَّه، تاريخ مدينة دمشق، ج1، ص70؛ الواسطى الشافعى، على بن محمد[ابن مغازلى]، مناقب على بن ابى طالب، ص14.
8. القندوزى، سليمان بن ابراهيم، همان،83.
9. ابن شهرآشوب، ابوجعفر رشيدالدين محمد، مناقب آل ابى طالب، ج3، ص260.
10. الأمر تسرى، ثناءاللَّه، ارجح المطالب، ص661.
11. الشبلنجى، مؤمن بن حسن مؤمن، نور الأبصار فى مناقب آل النبى المختار، ص42.