جستارى درباره علل شيعه شدن يك عضو برجسته جنبش جهاد اسلامى فلسطين
محمد شحاده به عنوان چهره اى مبارز در صفوف جنبش ملى فلسطين شناخته شده است. او ساليان زيادى را در زندانهاى رژيم اشغالگر سپرى كرده و پس از آزادى از زندان به عنوان نماينده جنبش جهاد اسلامى در صحنه مبارزه حضور پيدا كرد و سخنرانيهاى خود را در مراسم گوناگون به نام اين جنبش ايراد مى نمود. شايد پايدارى، دورانديشى، احترام به مردم و پرهيز از تعصب از مهمترين ويژگيهاى شخصيتى او به شمار آيد و اينها ويژگيهايى است كه همگان در مورد آنها اتفاق نظر دارند.
محمد بتازگى تغيير مذهب داده و شيعه شده است و اين در حالى است كه جامعه فلسطين، جامعه اى پيرو اهل سنت است و شناختى از مذهب شيعه ندارد. افزون بر اينكه وى عضو جنبش جهاد اسلامى است كه اين جنبش نيز از جنبشهاى سنى مذهب به شمار مى رود.
آنچه در زير مى خوانيد گفتگوى هفته نامه »المجله« است با اين عضو برجسته جهاد اسلامى:

چه زمانى گرايش خود را به مذهب شيعه اعلام كرديد؟
من هر زمان كه درباره اين گونه مسايل سخن مى گفتم، آنها را حقايقى تاريخى توصيف مى كردم، ولى در واقع مى توان گفت كه پس از پيروزى چشمگير حزب الله بود كه هويت شيعى خود را فاش ساختيم.

شيعه شدن شما چه بازتابى داشت؟
پيروزى حزب الله، پيروزى همه امت و همه آزادگان جهان و همه جنبشهاى اسلامى و حتى جنبشهاى مخالف انديشه شيعى بود. تمامى اين جنبشها رفته رفته از اين دستاورد و پيروزى بهره خواهند گرفت و من نيز پس از اين پيروزى بود كه احساس كردم، زمان مناسب فرارسيده است. البته من در نهايت چيزى خارج از اسلام طرح نكردم و هر آنچه كه گفتم در چارچوب اسلام و سخنان پيامبر، صلّى اللَّه عليه وآله، و اهل بيت بود.

چگونه با مذهب شيعه آشنا شديد؟
از طريق مطالعه كتاب و حشر و نشر با شيعيان در دوران تبعيد در لبنان.

آيا دوستان شما در جهاد اسلامى از رويكردهاى شما به مذهب شيعه آگاه بودند؟
بله، من به مناسبتهاى گوناگون با آنان سخن مى گفتم و سعى داشتم در برابر اظهارنظرهاى آنان درباره انقلاب اسلامى ايران ايستادگى كنم. من به آنها مى گفتم كه مسلمانان و آزادگان جهان با انقلاب اسلامى ايران همراهند و آن را پاس مى دارند.

آيا با مخالفتى هم در درون جنبش جهاد اسلامى مواجه مى شديد؟
نه، با چنين چيزى روبرو نشدم. البته انتقادهايى مطرح مى شد، ولى هيچ گاه كسى مستقيماً با من در اين باره به بحث و مجادله نپرداخت.

با توجه به اينكه شما رهبر شناخته شده اى هستيد و از احترام زيادى در بين مردم برخورداريد، آيا اين اقدام برايتان پيامد خاصى به دنبال نداشت؟
من احساس مى كنم بسيارى از مردم رفته رفته به اين نتيجه مى رسند كه چيزهايى هست كه بايد درباره آنها بحث و تحقيق كنند و دريابند كه تمام آنچه درباره شيعه گفته مى شود صحيح نيست. البته منظور من عقايد و افكار عده اى از شيعيان كه موسوم به غلات هستند، نيست. آنها داراى ديدگاهها و انديشه هاى خاص خود هستند.
من فكر مى كنم نسبت به مذهب شيعه اماميه درك و شناخت بيشترى به وجود آمده و مردم همچون گذشته با اين مذهب مخالفت نمى كنند. دليل اين امر نيز آن است كه شيخ محمود شلتوت، شيخ اسبق الازهر، با فتواى خود، اين مذهب را در رديف مذاهب اسلامى دانست و پيروى از آن را جايز شمرد.
رك و بى پرده سخن بگوييم: با توجه به اينكه در فلسطين مذهب تسنن از قرنها پيش غلبه داشته، آيا به نظر شما براى مذهب شيعه در اين كشور آينده اى متصور است؟
بله اين مذهب در اين كشور آينده اى دارد و اين يك مسأله الهى است.

آيا شيعه شدن شما به رابطه تان با جنبش جهاد اسلامى كه خود نيز يكى از نمايندگان آن هستيد، تأثير گذارده است؟
نه، هيچ تأثيرى نداشته است. جنبش جهاد اسلامى به طور كلى جنبشى سنى مذهب است، اما از فرقه گرايى پيروى نمى كند و با ديگران، اعم از اعضا يا مردم عادى صرف نظر از مذهب آنان برخورد مى كند.

عده اى مى گويند بهتر بود شما به جاى آنكه با پيوستن به مذهبى جديد، به اختلافها دامن بزنيد، درصدد برمى آمديد تا در ميان صفوف مسلمانان يكپارچگى و اتحاد ايجاد كنيد؟
كاملاً آشكار است كه چه كسى رهبرى جريان اتحاد مسلمانان را هدايت مى كند. در اين خصوص برادران ايرانى ما نقش اصلى و انكارناپذيرى را بازى مى كنند و رابطه خوبى هم با نمايندگان بيشتر جنبشهاى اسلامى دارند. در ايران يك هفته در سال نيز به هفته وحدت اختصاص داده شده است و من هيچگاه در برخورد با شيعيان بوى تعصب و موضع گيرى عليه اهل سنت استشمام نكرده ام و هر آنچه كه ديده و يا شنيده ام از تلاش براى اتحاد ميان امت حكايت داشته است و اختلافها صرفاً در مسايل فرعى است و در مسايل اصلى و خط مشى هاى كلى هيچ اختلافى وجود ندارد و همه مسلمانان امت واحدى هستند كه بايد با اين اصول مشترك آشنا باشند.

ممكن است عده اى شما را مثلاً به فعاليت به نفع ايران متهم كنند، خصوصاً كه اقدام شما در فلسطين بى سابقه بوده است؟
اگر ردپاى اين اتهامها را بگيريد مى بينيد كه تنها افراد كم خرد آنها را مطرح مى كنند. تمامى جنبشهاى جهان همواره به فعاليت به نفع اين دستگاه و يا آن دستگاه متهم مى شوند، ولى به عقيده من رابطه اى كه ميان يك مسلمان با برادر مسلمانش ايجاد مى شود، رابطه مبتنى بر عقيده است و رابطه من نيز با ايران، از همين نوع رابطه است و مبتنى بر دين اسلام است و من هيچ رابطه اى با دستگاه اطلاعاتى ايران و غيرايران ندارم. هر جنبش آزاديبخشى نيز معمولاً به يك پايگاه تكيه دارد و به ياد مى آوريم كه در گذشته اى نه چندان دور به عنوان مثال با چين و اتحاد شوروى رابطه داشتيم.

عده اى مى گويند جنبش جهاد اسلامى تحت تأثير انديشه هاى شيعه است و بنيانگذار آن شهيد فتحى شقاقى از دوران تحصيل در مصر و ارتباط با شيعيان، تحت تأثير اين مذهب قرار گرفته است؟
جنبش جهاد اسلامى، جنبشى مبتنى بر مذهب است كه در محيطى سنى مذهب و به دست شمارى از آزادگان اين امت بنيان نهاده شد.

اگر براى تأسيس يك حزب شيعى فرصتى دست دهد، آيا شما در اين راه پيشقدم خواهيد شد؟
سخن گفتن از اين موضوع هنوز زود است و ما هيچ گاه نمى خواهيم كه عامل تفرقه و جدايى باشيم؛ چه آنكه نقاط اشتراك ما بيش از نقاط اختلاف است.

چه آمال و آرزويى داريد؟ آيا براى مثال درباره آينده فلسطين به عنوان يك جمهورى شيعى مى انديشيد؟
آرزوى ما حاكميت دولت اسلامى بر تمامى جهان اسلام است. ما به گفتگو و تقريب بين مذاهب فرا مى خوانيم و اميدواريم به خواست خدا شكاف ميان سنى و شيعه و ميان ساير مذاهب اسلامى كاسته شود.