رسانه ها و بالاخص رسانه های نوشتاری در جوامع غربی جایگاه عمده ای در شکل دهی به افکار عمومی در قبال مسایل مختلف داخلی و بین المللی دارند. در این میان برخی از رسانه ها و مطبوعات غربی به دلیل قدمت و سابقه فعالیت اهمیت ویژه ای در این مسیر یافته اند به نحوی که می توانند شکل دهنده افکار عمومی جهانی و نیز ذهنیت سیاست سازان و تصمیم گیران یک کشور باشند.

این نکته زمانی اهمیت دو چندان می یابد که بدانیم بسیاری از این رسانه ها در غرب وابسته به جناح های سیاسی حاکم و رقیب بوده و به نحوی به باز تولید افکار حاکم بر طبقه تصمیم گیران می پردازند. در این زمینه سعی می گردد روندهای کلان و نحوه برخورد این رسانه ها در قبال پرونده هسته ای ایران به اختصار بیان گردد.

در بیان کلی، رویکردهای رسانه ای غرب نسبت به ایران و نیز کشورهای منطقه توسط رویکردهای «شرق شناسی» تبیین می گردد. در این بیان، شرق شناسی ایدئولوژی است که گفتمان شرقی را تبین می کند. واژه شرق شناسی را از چندین منظر می توان نگریست. در نظر جغرافیایی، منظور از شرق همان آسیا، خاورمیانه و دنیای غیر اروپایی است. در مفهوم ایدئولوژیک، بیشتر یک شرق مسلمان در برابر غرب مسیحی قرار می گیرد. معنای شرق شناسی در مفهوم آکادمیک آن، رشته ای است که درباره شرق گفتگو می کند. در مفهوم وسیعتر منظور سبک تفکر ویژه ای است که شرق را از غرب به طور بنیادی جدا می کند. شرق شناسی از نگاه عینی و تاریخی بیان نوعی تسلط غرب بر شرق است و به گفته ادوارد سعید، سیری است که به غرب اجازه می دهد تا به شرقی که خود ساخته و پرداخته است، حکومت کند. پایه و اصل شرق شناسی بر اساس تفکیک و جدا کردن تبعیض شرق از غرب بنا شده است. در این رویکرد شرق عموماً عقب مانده، تهدید، غیر قابل اعتماد، سرکش و یاغی و ... می باشد.

جریان رسانه ای غرب در برابر ایران نیز خالی از این ایده های شرق شناسانه نبوده و همواره از این منظر در معرض اتهام بوده است. بازتاب نگاه شرق شناسانه، بی‏حرکت جلوه دادن جوامع شرقی و اسلامی و مسخ آنها در قبال غرب است. در واقع شرق شناسی نوعی سبک غربی در رابطه با ایجاد سلطه، تجدید ساختار، و داشتن اقتدار بر شرق است.

در یک بررسی از روند عملکرد رسانه های غربی در قبال ایران می بایست تاکید نمود آنها این پرونده را جزیی از تهدید اسلام در برابر غرب می بینند و همواره ایران را بخشی از تهدید اسلام و غیر قابل اعتماد بودن آن در قبال غرب معرفی می کنند، از این رو همواره ایران را با نام های «رژیم بنیاد گرای اسلامی»،«رژیم تندروی اسلامی» و ... خطاب می کنند. آنها معتقدند ایران به هیچ وجه در مورد برنامه هسته ای خود مورد اعتماد نیست.
 
در این تعبیر مساله غرب پاکسازی جهان از سلاح هسته ای نیست بلکه فقط قدرت آمریکا در خاورمیانه است. در این گفتمان، جایگاهی برای یک قدرت منطقه ای رقیب در نظر گرفته نمی شود و مهمترین مساله ماهیت اسلامی حکومت ایران معرفی می گردد. در گفتمان رسانه ای غرب، مفهوم غرب در برابر ایران اسلامی را به شکل منازعه «ما» و «آنها» تعریف می کنند. لذا اغلب تاکید دارند که غرب نباید به ایران تکنولوژی و دانش هسته ای را حتی تحت نظارت های جدی نیز اعطا کند و باید تمام تلاش خود را برای توقف برنامه هسته ای ایران به کار برد. این مساله علی رغم تاکید مکرر آژانس بین المللی انرژی اتمی در مورد عدم انحراف ایران بارها تکرار شده و مورد تاکید قرار گرفته است.

رسانه های غربی سعی دارند نشان دهند ایران مقررات NPT را نقض کرده و به علت غیر قابل اعتماد بودن و تهدید ذاتی اسلام نسبت به غرب، نباید به این کشور فرصت پیگیری اهدافش را داد. این رسانه ها در مباحث خود به حقوق ایران بر اساس NPT اشاره ای نمی کنند و تنها به خلع سلاح هسته ای تاکید دارند. این در حالیست که آمریکا سالانه 40 میلیارد دلار برای توسعه سلاح های هسته ای سرمایه گذاری می کند و این هزینه ها از سال 1995 تا کنون رشدی 84 درصدی داشته است. این کشور در سال 2005، هفت میلیارد دلار برای نوسازی و نگهداری سلاح های هسته ای خود هزینه کرده است که این هزینه صرف نظر از میلیاردها دلاری است که جهت کنترل و فرماندهی این سیستم خرج کرده است.

در مجموع رسانه های غربی با انتخاب گزینشی برنامه هسته ای ایران سعی در پیشبرد اهداف خود داشته و پیش فرض همه آنها نوع حکومت ایران (اسلامی بودن آن) می باشد که حتی قبل از برنامه هسته ای، تهدیدی برای غرب مطرح می شود. از سوی دیگر عدم توجه این رسانه ها به سیاست های جهانی خلع سلاح و عدم اشاعه قدرتهای بزرگ نشان می دهد، آنها در انتقاد از سیاستهای رسمی دولتهای خود، دچار محدودیتهایی هستند.

ابوذر گوهری مقدم 
منبع: الف