1. حضرت امام خميني(ره)
رهبر كبير انقلاب اسلامي كه بايد وي را احياگر حقيقي انديشة انتظار در عصر حاضر دانست، نكات مهمي را در زمينة مهدي باوري و زمينه سازي عملي براي منجي موعود بيان داشتند كه به مواردي از آن اشاره مي‌‌كنيم.

الف) امام مهدي(ع)؛ يگانه رهبر الهي در سراسر جهان
قضية غيبت حضرت صاحب، قضية مهمي است كه به ما مسائلي مي‌فهماند؛ از جمله اين كه براي همچون كار بزرگي ـ كه در تمام دنيا، عدالت، به معناي واقعي اجرا بشود ـ در تمام بشر كسي جز مهدي موعود(ع) نبوده؛ كه خداي تبارك و تعالي او را براي بشر ذخيره كرده است.
هر يك از انبيا [هم] كه آمدند؛ براي اجراي عدالت آمدند و مقصدشان اين بود كه عدالت را در همة عالم اجرا بكنند، لكن موفق نشدند؛ حتي رسول ختمي [مرتبت](ص) كه براي اصلاح و تربيت بشر و اجراي عدالت آمده بود، [امّا] در زمان خودشان موفق به اين معنا نشدند.1

ب) امام مهدي(عج)؛ برپا كنندة عدالت همه جانبه
 از ديدگاه حضرت امام خميني(ره)، معنا و مفهوم عدالت صرفاً آن برداشت رايج و عمومي نيست كه منحصر به زندگي رفاهي باشد بلكه منظور از آن تحقق عدالت در همة مراتب انسانيت، و برگرداندن هر نوع انحراف و اعوجاج به ميزان اعتدال است. قدرت و امكان برقراري اين عدالت، در ميان همة ابناي بشر و رهبران الهي، تنها در اختيار امام مهدي(ع) قرار گرفته است تا آن حضرت(ع) به اين مهم قيام نمايد.2

ج) ميلاد امام مهدي(ع)؛ بزرگ‌ترين عيد بشريت
امام خميني(ره) بيان مي‌دارد:
عيد مولود حضرت صاحب ـ ارواحنا له الفداء ـ بزرگ‌ترين عيد براي مسلمين و [نيز] بزرگ‌ترين عيد براي بشريت است3.
زيرا آن حضرت(ع) عدل را در سراسر جهان و براي همة بشريت محقق خواهد نمود: «يملأ الأرض عدلاً بعد ما ملئت جوراً» يعني علاوه بر درهم پيچيدن بساط ظلم از نظام‌هاي حكومتي، توسط حضرت مهدي(ع)، اعتدال به همة نفوس بشري حتي اشخاص كامل و عقايد و افعال آنها باز خواهد گشت. به تعبير رهبر كبير انقلاب اسلامي:
از اين جهت، اين عيد، عيد بسيار بزرگي است كه به يك معنا از عيد ولادت حضرت رسول(ص) ـ كه بزرگ‌ترين اعياد است ـ بزرگ‌تر است.4

د) وظايف و توصيه‌ها
امام خميني(ره) در بيان وظايف ما در مقابل حضرت صاحب‌الزمان(ع)، بر لزوم آمادگي و انتظار عملي در سطح فردي و اجتماعي در برابر، نه فقط يك رهبر يا شخص اوّل، بلكه يگانه شخصيت عالم وجود كه نظير و مانندي براي ايشان متصو‌ّر نيست، تأكيد مي‌كند:
ما بايد در اين طور روزها و ايام‌الله [ولادت امام زمان(عج)] توجه كنيم كه خودمان را براي آمدن آن حضرت(ع) مهيا كنيم... و ما بايد خودمان را مهيا كنيم براي اينكه اگر چنانچه موفق به زيارت ايشان شديم، پيش ايشان روسفيد باشيم. تمام دستگاه‌هايي كه الآن به كار گرفته شده‌اند، در كشور ما، ... بايد به اين معنا توجه داشته باشند كه خودشان را براي ملاقات حضرت مهدي(ع) مهيا كنند... و خدا همة ما را موفق به خدمت ايشان و خدمت به اسلام و كشور خودمان كند.5
از ديدگاه امام خميني(ره) سر دادن نداي توحيد حقيقي، قيام و ايستادگي در برابر ظلم در جهان و فراهم آوردن قانون عدل الهي در كشور، مقدمة فرج شمرده شده است:
اكنون ما منتظران قدوم مباركش موظّف هستيم تا با تمام توان كوشش كنيم تا قانون عدل الهي را در اين كشور ولي‌عصر(عج) حاكم كنيم. [تعجيل در فرج] با كار شما بايد بشود، شما بايد زمينه را براي آمدن او فراهم كنيد [به وسيلة] اينكه مسلمين را با هم مجتمع كنيد، همه با هم بشويد،  ان‌شاءالله ايشان ظهور مي‌كند.6
البته نكات و دقايق قابل توجه ديگري در باب مهدويت از ديدگاه امام خميني(ره) وجود دارد، كه قبل از اين، به تناسب ارائه شده است.

2. مقام معظم رهبري، حضرت آيت‌الله خامنه‌اي (مدّ ظلّه العالي)
رهبر معظم انقلاب اسلامي نيز در فرمايش‌هايي كه در  زمينة مهدي‌باوري داشته‌اند، نكات مختلفي را مورد توجه قرار داده‌اند، كه حسب اهميت، به چند مورد از آن اشاره مي‌شود:

الف) مهدويت؛ زنده‌ترين مسائل اسلامي
مسئلة امام زمان(عج) يكي از زنده‌ترين مسائل اسلامي است كه هم در دوران مبارزه با طاغوت، به مبارزان اميد مي‌داد، و هم امروز كه روز حكومت اسلامي و حكومت مستضعفان زمين است، ما را تشويق مي‌كند كه حركت خود را تسريع كنيم7.
 انتظار ظهور مهدي موعود(ع) بخش عظيمي از اعتقادات ماست.8

ب) ماية اميد
اين وعده [بر چيدن بساط ظلم، جور و تبعيض از سراسر دنيا] وعدة كوچكي نيست و تمام مبارزات عالم ـ اعم از ديني و غير ديني ـ بر اثر اميد به يك نقطة روشن انجام گرفته كه اگر اين اميد نباشد، مبارزه‌اي هم نخواهد بود. اعتقاد به امام زمان(ع) وسيلة حركت و عامل نشاط براي ملت‌ ما و تمام كساني است كه به اين مسئله اعتقاد دارند.9

وظايف منتظران
الف)  امام زمان(ع) الگوي جهاد براي اهل ايمان
امام زمان(عج) بايد به صورت يك الگو براي مؤمنان درآيد. اگر آن حضرت با كفر مي‌جنگد و براي عدالت زحمت مي‌كشد و مجاهدت مي‌كند، ما هم كه مأموم و دنباله‌رو او هستيم، بايد براي گسترش عدالت مجاهدت كنيم.10

ب) رابطة امام و مأموم؛ عامل ايجاد جمهوري اسلامي
فاصلة ميان ما و امام زمان(ع) به معناي فاصلة يك امام و مأموم است. اين برداشت مثبت موجب شده كه دل‌هاي روشن و فكرهاي صحيح در صدد مبارزه برآيند، و همين برداشت بود كه جمهوري اسلامي را به وجود آورد. حركت آن حضرت(ع) به هر سمتي باشد، [بايد] حركت پيروان او هم به همان سمت باشد.11

ج ) اهتراز پرچم اسلام
اگر آن حضرت(ع) پرچم دين و قرآن و نظام الهي را در سراسر عالم خواهد گستراند، ما هم كه دنباله‌رو و معتقد به او هستيم بايد تا حدّي كه در توان ماست  در گوشه‌اي از دنيا پرچم اسلام را برافراشته نگاه داريم.12

د) زنده كردن روح انتظار و نزديك نمودن عهد ظهور
مردم ما بايد روح انتظار را به تمام معنا در زندگي خود زنده كنند. ملت مسلمان ايران براي حاكميت اسلام و نزديك شدن ملت‌هاي مسلمان به عهد ظهور مهدي موعود(عج)، اوّلين گام را برداشته، و اين حقيقت روشن كه جمهوري اسلامي ايران به توفيقات بزرگي در زمينه‌هاي مختلف دست يافته، هميشه براي دشمنان اسلام دردآور بوده است و ما اين موفقيت‌ها را از جملة معجزات اسلام مي‌دانيم.13

3. حضرت آيت‌الله فاضل لنكراني(ره)
اين مرجع عاليقدر كه از ارادتمندان اهل‌بيت(ع) بودند و اكنون به جوار رحمت حق انتقال يافته‌اند، سال گذشته طيّ پيامي به مناسبت نيمة شعبان نكات مهمي را خاطرنشان ساختند كه به برخي از آنها اشاره‌ مي‌كنيم:14

الف) اعتقاد به امام مهدي(ع)؛ باور عمومي اديان (به ويژه اسلام)
حقيقت آن است كه اعتقاد به مهدويت در انحصار مذهب و فرقة خاصي نبوده و نيست؛ و آنچه برخي از ناآگاهان متعصب پنداشته‌اند و چنين امري را ساخته و پرداختة شيعيان دانسته‌اند، امري باطل و دور از واقعيت و حقيقت است.
مسئلة مهدويت و اعتقاد به ظهور منجي كل در خاتمة تاريخ، افزون بر آنكه در كتاب‌هاي كلامي و مباحث اعتقادي به تفصيل به اثبات رسيده است، همة فرقه‌هاي اسلامي با اختلاف مذهب‌ها و مشرب‌ها، مژدة ظهور را كه بشارتي الهي و وعده‌اي خدادادي است، به همة پيروان خود داده‌اند.
... بدون ترديد مي‌توان گفت، مهدويت و بشارت به ظهور آن حضرت، از پيامبر اكرم(ص) به نحو متواتر در كتب و اسناد عالمان مذاهب اسلامي به ثبت رسيده است كه شايد به آن اندازه پيرامون موضوع ديگري اثري نيابيم.

ب) اميدواري به آيندة شكوهمند
... همگان بايد به آينده اميدوار باشند و فردا و فرداها را بسان گذشته و اكنون نپندارند، آينده‌اي در انتظار است كه پيروزي حتمي از آن صلاح و عباد صالح، و شكست و نابودي از آن فساد و عباد ناصالح است.

ج) ضرورت انتظار و آمادگي
اكنون كه عصر غيبت و دوران محروميت از ظهور است، بايد با حبل محكم انتظار، خود را براي فرج آن حضرت آماده سازيم. بايد بر اساس موازين صحيح و معتبر و مستند، اعمال خود را تنظيم نماييم، بايد فريب ادعاهاي افراد آلوده به دنيا كه از هر امري خصوصاً مقدسات براي رسيدن به اهداف خود استفاده مي‌نمايند نخوريم. بايد دين را از آگاهان به دين و شريعت بياموزيم و به آن عمل نماييم.
بايد فرهنگ صحيح و عميق انتظار را در جامعة خود در همة طبقات پياده نماييم و بالاخره بايد جامعه‌اي در حدّ امكان، مهدوي داشته باشيم. بايد از اختلافات و منازعات احتراز نماييم و انقلاب اسلامي خود را با التزام واقعي به مكتب، همراه با وحدت و همدلي به پيش ببريم و ان‌شاءالله به صاحب اصلي دين، ولي‌الله الاعظم، امام زمان(ع) تحويل دهيم.

3. حضرت آيت الله صافي گلپايگاني
اين مرجع گرانقدر و صاحب‌نظر مسائل مهدوي كه تاكنون آثار متعددي از ايشان در اين زمينه انتشار يافته است، سال گذشته در پيامي خطاب به اجلاس دوسالانة حضرت مهدي(ع) نكات زير را بيان كردند:15

الف) مهدويت؛ اسلامي‌ترين باور
يكي از اسلامي‌ترين مقبولات و باورهاي مسلمانان كه از عصر رسالت تا كنون مسلمانان به آن دل بسته،  ايمان داشته و دارند ظهور شخصي الهي در آخرالزمان است؛ شخصي كه جهان را پر از علم و قسط و عدل نمايد چنانكه از جهل و جور و ظلم پر شده باشد؛ شخصي كه از بركت ظهورش توحيد اسلام جهان‌گير و خاور و باختر و هر قاره و كشوري تحت حكومت و حاكميت احكام قرآن و عدالت حقيقي قرار خواهد گرفت و امت واحده، حكومت واحده، قانون و نظام واحد در همه جا گسترش مي‌يابد؛ ... شخصي هم‌نام و هم‌كنية رسول خدا و از فرزندان علي و فاطمه(س) كه امام دوازدهم از ائمة اثني‌عشر(ع) است؛ از آنها كه بر حسب روايات متواتر بين‌الفريقين به وجود ايشان دين، باقي، و اسلام، عزيز و منيع و پايدار خواهد بود.
ب) پرهيز از عوام‌گرايي و كميت‌گرايي در تبليغ مهدويت
... دو نكته را كه ارادتمندان به ساحت مقدس حضرت بقيةالله الاعظم(ع) به ويژه عالمان و فرهيختگان بايد به آن توجه داشته باشند، يادآور مي‌شوم:
1. در زمينة تحقيقات مهدوي پرهيز از عوام‌گرايي، اجتناب از كميت‌گرايي در پژوهش‌ها بدون توجه ويژه به كيفيت، و دوري از انجام كارهاي تكراري و غيرمفيد، همواره بايد مدّ نظر باشد. ضمن آنكه رويكرد عمل‌گرايانه و ارتباط ميان مقولات مهدوي، و توجه به ساحت اخلاق و معنويت و تربيت جامعه و اهتمام به ارتقاي فرهنگ تشيع اصيل و انتظارات آن يگانة دوران از شيعيان و ارادتمندانش در رأس كارهاي پژوهشي قرار گيرد.

ج) استفاده از  ظرفيت‌هاي موجود با روش صحيح
2. در زمينة تبليغات مهدوي، شايسته است در جهت شناساندن آن محبوب دل‌ها و آرمان والايش، از همة ظرفيت‌هاي موجود رسانه‌اي و تبليغاتي استفاده كرد و چهرة نوراني و تابناك حضرتش را با ابزارهاي نوين و آنچنان كه زيبندة آن امام بزرگوار است در داخل و خارج معرفي كرد. بديهي است براي دست يافتن به توفيق در چنين امري، استفاده از متخصصان خوش‌فكر، بلكه صحيح‌الفكر حوزة مهدويت يك ضرورت است تا امور تبليغاتي همواره در مسير صحيح و تقويت ايمان و رشد تفكر ادامه داشته باشد.

د) پرهيز از ملاهي و مناهي
همچنين هرگونه حركت تبليغاتي در اين زمينه، از برنامه‌هاي رسانه‌اي گرفته تا جشن‌ها و چراغاني‌ها، بايد به نحوي باشد كه موجبات رضايت خاطر آن ولي دوران را فراهم نمايد و از ملاهي و مناهي در آن جداً پرهيز گردد؛ چه آنكه مجلسي كه منسوب به امام زمان(ع) است نبايد به گناه و معصيت، آلوده گردد.


4. حضرت آيت الله مكارم شيرازي
اين مرجع بزرگوار نيز در سخناني كه به همين مناسبت داشتند، در نيمة شعبان سال گذشته موارد زير را متذكر شدند:16

الف) وجود و قيام امام مهدي(ع)؛ حقيقت قرآني
‌ در آيات متعددي از قرآن كريم وجود حضرت ولي‌عصر(ع) و قيام آن حضرت با صراحت مطرح شده است و آن امام با ظهور خود همة تشنه‌كامان عدالت واقعي را سيراب مي‌نمايند.

ب) ايجاد زمينة رشد معارف اسلامي
بندگان صالح بايد بستر مناسب رشد و تعالي معارف اسلامي را در خود فراهم آورند تا زمينة ظهور آن حضرت مهيا گردد و همگان سعي نمايند از وارثان حكومت الهي باشند.

ج) لزوم هوشياري و حضور در صف عدالت‌طلبي
 ايشان خطاب به نسل جوان شيعه بيان داشتند:
شما عزيزان بايد در صف اوّل دفاع از عدالت قرار داشته باشيد تا از نخستين ياوران حقيقي مهدي موعود(ع) محسوب شويد و  دهة مهدويت را به اقصي نقاط دنيا برسانيد. دشمنان اسلام تمام تلاش خود را به كار گرفته‌اند، تا جوانان را با برنامه‌ها و سايت‌هاي غيراخلاقي، از صف عدالت‌خواهان و حاميان امام زمان(ع) جدا سازند، لذا بيداري و هوشياري فوق‌العادة شما، در برخورد با تفكرات ضدّ ديني امري لازم است.

پي‌نوشت‌ها:
1. امام خميني، صحيفة نور، ج 12، ص 207.
2. همان.
3. همان.
4. همان.
5. همان.
6. همان، ج 15، ص 22.
7. رسالت، 15/1/67.
8. جمهوري اسلامي، 1/12/70.
9. رسالت، همان.
10. همان.
11. جمهوري اسلامي، 15/1/67.
12. رسالت، همان.
13. جمهوري اسلامي، 1/12/70.
14. برگرفته از پايگاه اينترنتي «آيت‌الله العظمي فاضل‌لنكراني(ره)».
15. برگرفته از پايگاه اينترنتي «آيت‌الله العظمي صافي گلپايگاني».
16. برگفته از پايگاه اينترنتي «آيت‌الله العظمي مكارم‌شيرازي».

 

ماهنامه موعود شماره 79