• سازمان و تشكيلات مسلمانان

سازمان مسلمانان در آمريكا، در حوزه‌هاي سياسي، اجتماعي، فرهنگي، حرفه‌اي و اقتصادي بر دو نوع است: سازمان‌ها، تشكيلات و مراكز اسلامي كه شامل مسلمانان بوده و فراتر از دايرة مليت، قوميت، و عضويت كشور مشخصي فعاليت مي‌كنند و سازمان‌ها و مراكزي كه ويژه يك كشور و مليت اسلامي بوده و فعاليت‌هاي آنها بر محور مليت‌ها، فرهنگ‌ها و گروه‌هاي ويژه قرار دارد. شوراي روابط آمريكايي ـ اسلامي از نوع اول و مركز جامعه عرب براي خدمات اقتصادي و اجتماعي از نوع دوم است.
جامعه مسلمانان در آمريكا، همچنين شامل تمام مذاهب اسلامي از جمله حنفي، شافعي، مالكي، حنبلي و جعفري اثني عشري بوده و فرقه‌هاي مختلف مانند اسماعيليه، احمديه و ...، تشكيلات و فعاليت‌هاي ويژه خود را دارند. ويژگي خاص مسلمانان در آمريكا  در اين است كه مليت‌هاي مختلف را در بردارد و تماس و همكاري و آشنايي با فرهنگ‌ها و مليت‌هاي اسلامي را براي شهروندان اسلامي آسان مي‌سازد.
اولين مساجد در آمريكا در دو دهه اول قرن بيستم بنيان‌گذاري شدند؛ مثلاً در 1915 ميلادي مهاجران آلباني از اروپا، اولين مسجد را در ايالت مين در شمال شرقي آمريكا بنا نهادند. با افزايش جمعيت مهاجران مسلمان در آمريكا، تعداد مساجد در همه ايالات توسعه و افزايش پيدا كرد، به طوري‌كه در‌ آغاز قرن بيستم، بيش از 1200 مسجد در شهرها و ايالات مختلف آمريكا پايه‌گذاري شد. در آمريكا مدارس تمام وقت و نيمه وقت كه تدريس تحصيلات ابتدايي و متوسطه را همراه با قرآن و شريعت و مسايل مذهبي و اجتماعي به عهده دارند، رو به فزوني است و تعداد اين‌گونه مدارس و مراكز آموزش و پرورش از يك هزار، تجاوز مي‌كند. علاوه بر اين، مراكز خيريه و مؤسسات موقوفه‌اي كه تعداد آنها به چند صد عدد مي‌رسد، عامل مهمي در خدمات اجتماعي، بهداشتي، خانوادگي و آموزش و پرورش مسلمانان در آمريكا مي‌باشند.
يكي از تشكيلات فعال مسلمانان در ايالات متحده، جامعه اسلامي آمريكاي شمالي مي‌باشد اين سازمان به دست چندين تشكيلات اوليه كه يكي از آنها انجمن دانشجويان مسلمان مي‌باشد، تأسيس شده است و شامل انجمن‌هاي ديگري مانند انجمن اسلامي دانشمندان و مهندسين و انجمن اسلامي پزشكي و همچنين انجمن اسلامي دانشمندان علوم اجتماعي مسلمان مي‌باشد. يكي از فعاليت‌هاي اصلي جامعه اسلامي آمريكاي شمالي، كنفرانس ساليانه آن مي‌باشد كه نزديك به 30 هزار نفر در آن شركت مي‌كنند. حلقه (دوره يا گروه) اسلامي آمريكاي شمالي، انجمن ديگري از مسلمانان است كه در دهه 1970 از سوي گروهي از مسلمانان آسياي جنوبي تشكيل شد و در سال‌هاي اخير در امور اجتماعي فعاليت داشته است و نشريه «پيام بين‌الملل» را جهت معرفي هويت اسلامي و تحقيق مسايل مربوط به مسلمانان، در سراسر آمريكا و كانادا منتشر مي‌كند. انجمن يا جامعه آمريكايي مسلمانان كه در آغاز از طرف دانشجويان و فارغ‌التحصيلان كشورهاي عربي تأسيس شد، در دهه‌هاي اخير، فعاليت گسترده‌اي به خود گرفته و مجله انگليسي زبان مسلمانان آمريكايي را منتشر مي‌كند.
شوراي روابط آمريكايي ـ اسلامي (CAIR) در سال 1994 تشكيل شد و هدف و فعاليت اصلي آن، اطلاع‌رساني و آگاهي افكار عمومي از مسايل مربوط به مسلمانان آمريكا و دنياي اسلام مي‌باشد و ديده‌باني حفظ حقوق شهروندان مسلمان در ايالت متحده را نيز به عهده دارد و عليه تبعيضات ديني و نژادي فعاليت مي‌كند. ساير تشكيلات مسلمانان در آمريكا، از جمله شوراي امور عمومي مسلمان و اتحاديه مسلمانان آمريكايي، سازمان‌ها و تشكيلا‌ت ديگري هستند كه به موازارت شوراي روابط آمريكايي ـ اسلامي، در جهت وحدت و شناخت مسلمانان فعاليت دارند و شهروندان مسلمان ايالات متحده را به شركت در انتخابات عمومي و محلي و مشاركت در امور سياسي و اجتماعي و فرهنگي تشويق مي‌كنند. «انستيتوي بين‌المللي انديشه اسلامي» كه چند دهه قبل به دست دانشمند فلسطيني، اسماعيل الفاروقي، در حومه واشنگتن تأسيس گرديد، نمونه‌اي از فعاليت‌هاي فرهنگي و علمي بود كه منشورات متعددي در موضوعات تاريخ و تمدن و جامعه اسلامي در آمريكا منتشر نمود. اسلامي كردن علوم اجتماعي امروزي يكي از اهداف اين مؤسسه است.

• ابعاد سياسي، اقتصادي و اجتماعي مسلمانان مقيم آمريكا

مطالعات جديدي كه از وضع اجتماعي و اقتصادي مسلمانان در آمريكا به صورت تطبيقي نسبت به ساير اقليت‌ها انجام شده، نشان مي‌دهد كه حد متوسط آموزش و پرورش و تحصيل در بين مسلمانان 14 سال بوده و اين شاخص، نسبت به ساير نژادها و اقليت‌هاي مقيم آمريكا به مراتب در سطح بالاتري قرار دارد. به عبارت ديگر، حد متوسط درجه تحصيلي مسلمانان در آمريكا، بالاتر از ديپلم و در سطح دو سال اول دانشگاهي است.
به همين ترتيب نيز، درآمد يك خانواده مسلمان در آمريكا، بالاتر از درآمد يك خانواده اقليت اسپانيايي زبان و سفيدپوست مي‌باشد.
جمعيت ايرانيان در آمريكا، از جنبه درآمد ساليانه نسبت به ساير اقليت‌ها، در سطح بالاتري قرار گرفته است؛ به طوري كه درآمد يك ايراني به طور متوسط در آمريكا از 65000 دلار تجاوز مي‌كند مجموعاً مسلمانان مقيم آمريكا، از جنبه تحصيل، درآمد و اشتغال، نسبت به ساير اقليت‌هاي مقيم آمريكا، جايگاه به مراتب بهتر و برجسته‌اي دارند.
بايد خاطرنشان كرد كه اين آمار شامل اقليت‌هاي يهودي كه سال‌هاي پيش به آمريكا مهاجرت كرده‌اند، نمي‌شود.
آمارهاي موجود نشان مي‌دهد كه در سال‌هاي اخير، درآمد، مالكيت خانه و درجه تحصيل مسلمانان سالانه در حال افزايش مي‌باشد. مثلاً درآمد متوسط يك مسلمان مقيم در آمريكا، در 10 سال قبل، 51966 دلار بوده كه اكنون به 55958 دلار  افزايش يافته است. به طور متوسط 5/59  درصد مسلمانان مقيم آمريكا، مالكيت محل سكونت خويش را دارا مي‌باشند كه نسبت به 10 سال قبل كه اين آمار 57/4 درصد بوده، افزايش يافته است.
همچنين قابل ذكر است كه مسلمانان در مناطق و مراكزي سكونت دارند كه سطح تحصيلات افراد آن منطقه بالا بوده و حداقل در حدود درجه كارشناسي مي‌باشند. در خصوص اين مورد نيز، ايراني‌هاي  مسلمان مقيم آمريكا، بر ساير مسلمانان، يك برتري تحصيلي و مالي دارند، به گونه‌اي كه حداقل درآمد افراد در نقاط جغرافيايي كه ايرانيان در آنجا سكونت دارند، از 70000 دلار تجاوز كرده، 63 درصد افراد اين مناطق مالك خانه خود بوده و 46 درصد مردم اين مناطق، از فارغ‌التحصيلان دانشگاهي مي‌باشند.
آمار دقيق و صحيحي از ايرانيان مقيم آمريكا كه به اين كشور مهاجرت كرده و يا تبعيت آن را قبول نموده و يا به صورت ديگري در آن ساكن هستند، وجود ندارد. مثلاً آمارگيري سال 2000 ميلادي دولت ايالات متحده آمريكا، جمعيت ايراني‌الاصل اين كشور را در حدود 370000 نفر تخمين زده است كه در حقيقت در سطح بسيار پايين‌تر از آمار واقعي  قرار دارد؛ در حالي‌كه آمارهاي منتشر شده همان سال از منابع ديگر ملي، جمعيت مقيم ايرانيان را بين 800000 تا 1100000 برآورد كرده كه از اين عده، قريب 300000 تا 600000  نفر در كاليفرنياي جنوبي زندگي مي‌كنند. قريب به اتفاق ايرانيان مقيم آمريكا مذهب شيعة اثني عشري دارند. در سال 2006 ميلادي، دفتر حفاظت منافع جمهوري اسلامي ايران در واشنگتن، تقريباً 400000 پرونده در مورد ايرانيان مقيم آمريكا در دست داشته است كه مطابق اظهارات مقامات اين دفتر، هر پرونده مي‌تواند نمايانگر خانواده‌اي در حدود 2 تا 4 نفر باشد كه در اين صورت عده ايرانيان مقيم آمريكا طبق اين آمار، از يك ميليون نفر تجاوز مي‌كند.
بر خلاف فشارهاي وارده به مهاجران و شهروندان مسلمان مقيم آمريكا، پس از حملات تروريستي 11 سپتامبر 2001، فعاليت سياسي و غرور اجتماعي مسلمانان مقيم آمريكا در چهار سال اخير رشد چشم‌گيري داشته است. نظرسنجي «بنگاه زاگبي» از فعاليت گروه مسلمانان كه مدت كمي بعد از حملات تروريستي 11 سپتامبر انجام شد، نشان داد كه مسلمانان يك گروه فعال سياسي بودند؛ به گونه‌اي كه 95 درصد آنان در انتخابات ملي نام‌نويسي كرده و 88 درصد در صندوق‌هاي اخذ آرا حضور داشته‌اند. مطابق اين نظرسنجي، هويت اسلامي مسلمانان، بزرگ‌ترين عامل در فعاليت سياسي اين گروه در آمريكا مي‌باشد.
علي‌رغم تصويرهاي منفي و مخدوشي كه در سال‌هاي اخير از مسلمانان در آمريكا، ترسيم شده است، طبق نظرسنجي زاگبي، اكثريت بزرگ مسلمانان عقيده دارند كه وضع كنوني، بهترين موقعيت براي گسترش اسلام در آمريكا مي‌باشد. همين نظرسنجي نشان مي‌دهد كه يك گرايش قوي ميان مسلمانان براي وحدت اسلامي به وجود آمده است و اين در تشكل سياسي، مدني، فرهنگي علمي و اجتماعي مسلمانان و سازمان‌هاي وابسته به آنها، آشكار است.
نظرسنجي‌هاي متعدد بنگاه زاگبي در سال‌هاي اخير نشان مي‌دهد كه سه چهارم (75 درصد) از مسلمانان آمريكا در امور خيريه و صدقات شركت داشته و ماهيانه و ساليانه، مبلغ معيني در حمايت از اين مراكز پرداخت مي‌نمايند. 45 درصد مسلمانان آمريكا اظهارنظر كرده‌اند كه به طريقي، به طور داوطلبانه و بدون دريافت حقوق و مزد، در كارهاي اجتماعي و عمراني مسلمانان شركت دارند. همين نظرسنجي‌ها نشان مي‌دهد كه مجموعه بزرگي از مسلمانان مقيم آمريكا ـ در حدود 33 درصد تا 38 درصد ـ بر اين باورند كه ايالت متحده، عليه اسلام و نه عليه تروريسم مبارزه مي‌كند.
نتايج نظرسنجي‌هاي بنگاه زاگبي، در مورد رفتار و روش اجتماعي و هنجاري مسلمانان مقيم آمريكا جالب به نظر مي‌رسد. بر اساس اين نظرسنجي‌ها، از هر 20 شهروند مسلمان مقيم آمريكا، 19 نفر از رفاه عمومي، شامل بهداشت ملي براي همه، حمايت مي‌كنند.
در اينجا بايد توجه داشت كه آمريكا تنها كشور بزرگي صنعتي غربي است كه در آن، سيستم تأمين بهداشت ملي، براي همه شهروندان وجود ندارد. مسلمانان مقيم آمريكا، همچنين با آماري قريب به 95 درصد عقيده دارند كه همه تبعيضات نژادي در آمريكا بايد از بين برود. آنها باشاخصي قريب به 50 درصد موافق تنظيم قوانين و آيين نامه‌هاي حفظ محيط زيست مي‌باشند و قريب به اتفاق مسلمانان در آمريكا، طرفدار حمايت دولت از طبقه محروم و فقير هستند.
يك نظرسنجي ديگر از بنگاه زاگبي نشان مي‌دهد 29 درصد درصد مسلمانان مقيد آمريكا، در نماز جمعة مساجد و مراكز اسلامي محل سكونت خود شركت دارندو 25 درصد نيز، بيش از يك بار در هفته، در جلسات مساجد و مراكز اسلامي حضور مي‌يابند.
در تاريخ يكم اوت 2005، روزنامه واشنگتن پست، در گزارش مفصلي راجع به فعاليت مساجد و مراكز اسلامي دو ايالت مجاور پايتخت آمريكا (ويرجينيا و مريلند) از افزايش تعداد مساجد جديد بزرگ كه هر كدام بين 2 تا 3 ميليون دلار هزينه داشته‌اند، خبر داد. بيش از 300 هزار مسلمان آمريكايي، در حومه واشنگتن زندگي مي‌كنند و هر يك از مساجد جديد التأسيس اين منطقه، ظرفيت عبادت بيش از يك هزار نفر را در يك زمان دارا مي‌باشد.
امروز، بزرگ‌ترين رشد ديني از جنبه جمعيت، در مذاهب اسلامي ديده مي‌شود. در آمريكا نيز همانند اروپا، نه تنها جمعيت مسلمانان رو به فزوني است بلكه گرايش به دين مبين اسلام نيز از مذاهب ديگر جهان بيشتر مي‌باشد. در حال حاضر، 5 درصد جمعيت اروپا را مسلمانان شكل مي‌دهند و طبق گزارش روزنامه فايننشال تايمز در تاريخ 15 ژوئيه 2005، جمعيت مسلمانان در بيست سال آينده در اروپا دو برابر شده و به چهل ميليون نفر خواهد رسيد.
براساس اين گزارش، 5 درصد جمعيت آلمان، 3 درصد جمعيت دانمارك، 4 درصد جمعيت سوئد، 5/5 درصد جمعيت هلند، بيش از 8 درصد جمعيت فرانسه و 5 درصد جمعيت سوئيس را مسلمانان تشكيل مي‌دهند. ساير كشورهاي اروپا نيز از جمعيت مسلمانان بهره‌مند هستند علاوه بر اينكه بيش از 50 درصد كشور بوسني و هرزگوين مسلمان بوده و اكثريت بزرگي از نفوس كشور آلباني، مسلمان مي‌باشد. اكثريت نفوس مسلمانان در اروپا در 25 كشور عضو اتحاديه اروپا قرار دارد و اين در شرايطي است كه مسلمانان، خود، نظامي در رديف ملت ـ دولت در اين اتحاديه نداشته و اين مجموعه سياسي، كاملاً برتري و تسلط فرهنگ و دين مسيحي خود را حفظ كرده است.
«حركت به سوي مرزهاي جديد»8 عنوان و اصطلاحي بوده است كه ايالات متحده و آمريكايي‌ها، در تبيين گسترش و توسعه قدرت جغرافيايي، سياسي، فرهنگي و اقتصادي خود به كار برده‌اند. امروز مسلمانان، مرزهاي جديد امت اسلامي را در جهان مي شكافند.
عده انگشت‌شماري از نخبگان آمريكا، فكر مي‌كردند كه ايالات متحده، امروز جايگاهي براي جامعه و فعاليت امت اسلامي باشد. تحولات بين‌المللي، دگرگوني‌هاي ارتباطاتي و اقتصادي و سياسي و بيداري جهان اسلام باعث شده است كه امروز مسلمانان آمريكا، در محور يك تقاطع تاريخي قرار گيرند. افزايش جامعه مسلمانان در آمريكا، فرصتي است براي درك و شناخت چالش‌هاي دنياي معاصر و نقشي كه اسلامي مي‌تواند در درون بزرگ‌ترين ابرقدرت نظامي و اقتصادي امروز ايفا كند.