چند روز از بيماري امام حسن عسكري(ع) مي‌گذشت. سم به تمام بدن مبارك نفوذ كرده و آثار مسموميت در بدن حضرت نمايان بود. سرانجام در روز جمعه هشتم ماه ربيع‌الاول سال 260 ق، امام مظلوم شيعيان پس از اقامه نماز صبح، به نياكان پاكش پيوست و از زندان ستم‌كاران رهايي يافت. با منتشر شدن خبر وفات حضرت، در شهر سامرا قيامتي برپا شد و صداي شيوه و ناله بلند گرديد. بازار تعطيل شد و همگان بر در خانه امام عسكري(ع) جمع شدند.

به مناسبت شهادت امام حسن عسگري (ع)
سيد حسين يوسفي
اشاره:
هشتم ربيع‌الاول، سالروز شهادت غم‌بار امام يازدهم شيعيان، امام حسن عسكري(ع) است. اين امام مظلوم كه در عمر كوتاه خويش رنج‌ها و شكنجه‌هاي بسياري را تحمل كرد، پس از هشت روز مسموميت، به دست مزدوران معتمد عباسي1 در سال 260 ق در 28 سالگي در سامرا به شهادت رسيد و كنار مرقد پاك پدرش به خاك سپرده شد.2

به همين مناسبت، هر سال شيعيان در سراسر جهان تشيع، رخت ماتم به تن مي‌كنند و اين مصيبت جان‌سوز را به فرزندش، مهدي موعود(عج) تسليت مي‌گويند. در اين مقاله، به جنبه‌هايي از زندگي آن حضرت پرداخته شده است.

نام مبارك امام يازدهم، حسن و كنية معروفشان، ابو محمد است و معروف‌ترين لقب آن حضرت، عسكري است؛ زيرا ايشان و امام هادي(ع) را در منطقه‌اي نظامي نگه مي‌داشتند تا كاملاً زير نظر باشند. چون نام آن محله «عسكر» بود، اين دو امام به «عسكريَيْن» شهرت يافتند.3 مادر امام عسكري را حُدَيثه، حُدَيث، سوسن4 و سليل5 ناميده‌‌اند كه از زنان پرهيزكار و پاك‌دامن زمان خويش بود. در فضيلت او همين بس كه پس از شهادت امام عسكري(ع)، خانه‌اش پناهگاه شيعيان گرديد.6 آن حضرت، در هشتم يا دهم ربيع‌الثاني سال 232 ق در مدينه به دنيا آمد و در 22 سالگي به امامت رسيد. مدت امامت حضرت، شش سال بود.7

عبادت امام حسن عسكري(ع)
روزي تني چند از بني‌عباس نزد والي سامرا رفتند و به او دستور دادند بر امام حسن عسكري(ع) كه در زندان بود، سخت بگيرد. او نيز دو تن از بدترين اشخاص را براي زندان‌باني حضرت گمارد. پس از چندي فهميد آن دو اهل نماز و روزه شده‌اند و در عبادت به مقام والايي رسيده‌اند. از اين رو، آن دو نفر را احضار كرد و پرسيد: چرا شما پيرو امام حسن عسكري(ع) شده‌ايد؟ آن‌دو كه عظمت روح‌ و كرامت بي‌كران امام تحت تأثيرشان قرار داده بود، پاسخ دادند: «زيرا او مردي است كه روزها روزه مي‌‍‌گيرد و شب‌ها تا صبح به عبادت خداي مي‌پردازد».8

فعاليت‌هاي سياسي امام حسن عسكري(ع)
با آن‌كه امام حسن عسكري(ع) در محاصرة دشمنان خويش بود و تمام حركاتش را زير نظر داشتند، ولي اين خفقان شديد نتوانست جلو فعاليت‌هاي ايشان را بگيرد. آن حضرت براي مقابله با افكار ضد اسلامي و ترويج اسلام واقعي تلاش‌هاي فراواني كردند. كوشش‌هاي علمي، تبيين‌ انديشه‌هاي ناب اسلامي، ايجاد شبكه ارتباطي با شيعيان جهان در دورترين نقاط و آماده‌سازي آنان براي دوران غيبت امام دوازدهم، از جمله فعاليت‌هاي مهم امام حسن عسكري(ع) در اين زمينه به شمار مي‌آيد.9

شهادت جان‌سوز
چند روز از بيماري امام حسن عسكري(ع) مي‌گذشت. سم به تمام بدن مبارك نفوذ كرده و آثار مسموميت در بدن حضرت نمايان بود. سرانجام در روز جمعه هشتم ماه ربيع‌الاول سال 260 ق، امام مظلوم شيعيان پس از اقامه نماز صبح، به نياكان پاكش پيوست و از زندان ستم‌كاران رهايي يافت. با منتشر شدن خبر وفات حضرت، در شهر سامرا قيامتي برپا شد و صداي شيوه و ناله بلند گرديد. بازار تعطيل شد و همگان بر در خانه امام عسكري(ع) جمع شدند.10
امام حسن عسكري(ع) در بيان دشمني جعفر كذ‌ّاب، برادر امام حسن عسكري(ع) كه مي‌خواست به ناحق، خود را امام معرفي كند، با حضور امام زمان(عج) و اقامه نماز بر پيكر پاك امام حسن عسكري(ع) ، خوار و رسوا شد. از اين رو، بيست هزار دينار براي خليفه فرستاد و براي او نوشت: «اي امير مؤمنان! مقام و منزلت برادرم را به من بده». خليفه اگرچه از كينه و دشمني با امام لبريز بود، ولي لب به حق گشود و پاسخ داد: «منزلت برادرت، حسن عسكري از طرف ما نيست، بلكه از سوي خداوند است. ما همواره مي‌‌كوشيديم قدر و منزلت او را پايين آوريم، ولي به دليل پاك‌دامني، نيك‌رفتاري، دانش و عبادتش، بر عظمت او افزوده مي‌شد. اگر تو نزد پيروان برادرت همان ارزش را داري، به تأييد ما نياز نداري و اگر چنين نيست، كاري از ما بر نمي‌آيد».11

عزّت امامان، امري آسماني
روزي مستنصر بالله، خليفه عباسي به سامرا رفت. اطرافيان به آگاهي‌اش رساندند كه قبر امام حسن عسكري(ع) مورد توجه مردمان است، ولي قبر پدران او، يعني خلفاي عباسي را ويراني وكثافت فرا گرفته است. از اين رو، به او گفتند: شما پادشاهان دنيا هستيد و نبايد قبر پدرانتان به اين حال باشد و كسي هم به زيارت آن‌ها نيايد. دستور دهيد كسي اين كثافت‌‌ها را پاك كند و آن‌ها را مانند قبور امامان علويان بسازد تا مردم به زيارت آن‌ها نيز بروند. خليفه در پاسخ گفت: «اين عزت امامان شيعه و آباداني مزار آن‌ها، امري آسماني و از طرف خداوند است و اجبار مردم به كاري فايده ندارد».12

سامراء، همچنان مظلوم
با گذشت بيش از يازده قرن از شهادت امام هادي(ع) و امام حسن عسكري(ع)، مظلوميت اين دو امام همچنان ادامه دارد. با وجود اين‌كه شيعيان از سراسر دنيا به زيات عتبات عاليات مي‌شتابند، ولي با اشك چشم و سوز دل رو به سامرا مي‌كنند و از دور سلام مي‌دهند چرا كه اشغال‌گران با ايجاد ناامني در عراق، اطراف سامرا را پايگاه نظامي خويش قرار داده‌اند و آن را به منطقه نظامي تبديل كرده‌اند. در سايه اين ناامني‌ها بود كه دشمنان انسانيت و اسلام، بارگاه پاك عسكريين(ع) را با بمب تخريب كردند و داغ سنگيني بر قلب سوخته عاشقان اهل بيت(ع) گذاشتند. البته به كوري چشم دشمنان، ارادتمندان خاندان عصمت و طهارت با كمك‌هاي خويش، گنبد و بارگاه زيباتر و بزرگ‌تري براي آن دو امام مظلوم خواهند ساخت.


پي‌نوشت‌ها:
1. شيخ مفيد، ارشاد، ج 2، ص 336؛ عبدالحسين نيشابوري، تقويم شيعه، ج 1، ص 74.
2. كليني، كافي، ج 2، ص 561؛ تقويم شيعه، ص 76.
3. شيخ صدوق، علل‌الشرايع، مكتبةالطباطبايي، ج 1، باب 176، ص 230.
4. شيخ عباس قمي، منتهي الآمال، ج 2، ص 725.
5. سيد علي‌اكبر قرشي، خاندان وحي، تهران، دارالكتب الاسلاميه، 1373، چ 3، ص 701.
6. مهدي پيشوايي، سيره پيشوايان، مؤسسه امام صادق(ع)، ص 615.
7. خاندان وحي، ص 702.
8. منتهي‌الآمال، ج 2، ص 727؛ ارشاد، ج 2، ص 334.
9. سيره پيشوايان، ص 626.
10. منتهي‌الآمال، ج2، صص 756 و 760.
11. صدوق، كمال‌الدين، ج 2، ص 479؛ مجلسي، بحارالانوار، ج 52، ص 49؛ جلوه‌هايي از اعجاز معصومين(ع)، ص 768.
12. منتهي‌الآمال، ج 2، ص 763.
 

ماهنامه موعود شماره 74