|
نيم نگاهي به انتظار در آينه روايات |
|
|
|
۰۵ بهمن ۱۳۸۳ |
|
صفحه 3 از 4
- درجه دوم انتظار
اين درجه نيز واجب است ، لكن بر وجهي كه اگر نباشد موجب فسق است، و آن ياسي است كه حرام است و از آن نهي شده است ، و اين حرمت به مقتضاي تكذيب و قاتون (كساني كه وقت براي ظهور تعيين مي كنند) است12 .
- درجه سوم انتظار
اين درجه مقتضاي كمال ايمان است و نبود آن موجب نقصان درايمان است ، پس لازمة كمال ايمان مومن آن است كه بر حسب احاديث زيادي كه درآن ها امر فرج را تقريب فرموده اند :آن را نزديك بداند و پيوسته چشم به راه باشد ، وبايد حال مومن مانند حال كسي باشد كه خبر آمدن مسافر را به او داده اند، و مسافر او درحال بازگشت است ،و او با اين احتمال كه موانع سبب تاخير در رسيدن او شده ، همه روزه انتظار آمدن آن مسافر را دارد .
بنابراين ؛ بايد براي ظهور آن حضرت و نيز ملاقات باايشان ـ به آدابي كه ذكر مي شود ـمهيا شود ، همان طور كه انسان از براي مسافر عظيم القدر تهيه مي بيند.
قسم دوم :انتظار بدني
هر گاه مزرعه اي داشته باشد ، آن را اصلاح كرده و تخم بكارد و آب دهد ، چون احتمال وقوع آفات زميني و آسماني مي رود ،دعا مي كند و از خداوند متعال حفظ آن زراعت را ازآن آفات طلب ميكند،و با اين حال انتظار مي كشد كه زمان رسيدن محصول آن فرارسد.
خداوند عالم جل شانه در هر زمان وجود مبارك امام (عليه السلام) را وسيلة بقاء عالم و عطا كردن نعمتعاي خود قرار داده است ،كه بدون آن نه عالمي باقي مي ماند و نه نعمتي عطا مي شود و ظهور امر امام (عليه السلام) را ـ كه تصرفات ظاهري داشته باشد ـ وسيله از براي ظهور كامل همةنعمتهاي ظاهري و باطني قرار داده است ،كه بدون آن در هر قسم از آن نعمتها نقصان پيدا مي شود ، و در هر كدام سرور و خوشحالي او مقرون به حزن و غم خواهد شد .
و همان گونه كه در نعمتهاي دنيوي خداوند متعال بعضي اسباب را مهيا كرده و آن نعمتها را به وسيلة آن اسباب عطا مي فرمايد ، چون بذر كاشتن و آب دادن كه وسيلةظاهر شدن حبوبات و ميوه جات و گلهاي گوناگون است ، هم چنين براي تعجيل در ظهور امام كه وسيله ظهور همه نعمتها است ، اسبابي مقرر فرموده است كه به دست خود بندگان است ، و آن اسباب عبارت از تقوا و اعمال صالحه است ، چنانچه دراين آيةشريفه مي فرمايد:
«ولو ان اهل القري آمنوا و اتقوا لفتحنا عليهم بركات من السماءو الارض »13
و آفت تعجيل در ظهور آن حضرت ، اعمال قبيحه زشت و گناهان بندگان است ، و از همه آنها بدتر افشاءكردن اسرار آل محمد عليهم السلام و تقيه نكردن از دشمنان مي باشد ، كه خود امر فرج رابه تاخير مي اندازد ، و لذا بندة مومن با توبه از همه گناهان و خطاها از خداوند دفع آفات و اثر آن ها راطلب مي كند ، و با اين حال انتظار ميكشد كه زمان رسيدن محصول يعني روز ظهور و فرج امام عليه السلام فرارسد ، و اين حال با خصوصيات ، انتظار كامل بدني است كه از لوازم كمال ايمان است .
شرايط انتظار
شرايط انتظار يعني : اموري كه مترتب شدن فضائل انتظار ـ كه ذكر شدـ به آن بستگي دارد ، وهر قدر درآن امور نقصان حاصل شود ، موجب نقصان در فضائل و ثوابهاي آن خواهد شد ، از مهمترين آن شرايط ، دو امر است كه دراين مقام ذكر مي شود .
خلوص نيت ، اولين شرط انتظار
همچنان كه گفتيم انتظار فرج از بهترين و ارزنده ترين عبادات نزد خداوند است ، و شرط صحت و قبولي هر عبادتي اخلاص است و توضيح آن چنين است كه در هر عبادتي انگيزه و محرك آدمي بر انجام آن ممكن است يكي از وجوه زير باشد .
وجه اول :آن كه انگيزه و محرك بر عمل ، اصلاح امور دنيوي باشد ، و آن به دو گونه است :
اول :آن كه در عمل قصد ونيت او فقط رسيدن به امر دنيوي باشد ، بدون آن كه درآن رضاي الهي را تصور نمايد ، واين مانند مزدور و اجرت بگيري است كه قصدش ، گرفتن اجرت است ، و چيز ديگري را هرگز ملاحظه نمي كند .
پس هر گاه در مقام عبادت قصد بنده چنين باشد ، اين عبادت به طور كلي از درجه خلوص ساقط است ، و علماءدر چنين حال به بطلان آن حكم مي كنند .
دوم :آن كه قصد در عبادت رضاي الهي است ، و لكن رضاي الهي را وسيلخ حصول امر دنيوي قرار ميدهد ، يعني : چون معرفت پيدا نموده كه خداوند عالم اين عبادت را دوست دارد ،بجا مي آورد كه رضاي الهي به آن حاصل شود ، و خداوند به وسيلة آن امر او را اصلاح فرمايد .
پس اگر چنانچه در كليه عبادات، نيت و قصدش همان به دست آوردن امور دنيوي و رسيدن به مقاصد آن باشد كه برگشت همه اش به دنيا است ، مانند رياست طلبي و راحت طلبي و لذت جويي و امثال اين ها ، پس از عبادت ، عبادت شيطاني است ، و چنين شخصي از زمرة اهل اخلاص به طور كلي خارج است.
و لكن اگر اين نوع قصد درامور اضطراري باشد ، يعني در بعضي از حوائج دنيوي چون اداء قرض يا رفع امراض يا رفعپيشاني و امثال اين ها به بعضي از عبادتها بر همان وجهي كه دستور داده شده است ، متوسل شود ،و نيت اودرآن عبادت ، رضاي الهي وآن را وسيله امر دنيائي قرار دهد، اين كمترين درجه خلوص مي باشد ،و علماء به صحت اين عمل به وجه مزبور حكم فرموده اند .
وجه دوم : آن كه انگيزه عمل او ، محض فوائد اخروي ،مانند رسيدن به مقامات عاليه بهشت ، يا نجات از دركات آتش و دوزخ باشد .
گرچه در اين مورد نيت و قصد واقعي در عبادت حصول رضاي الهي است، و به وسيلة رضاي الهي در آن عبادت ، بنده از خداوند جل شانه بهشت يا خلاصي از جهنم را طلب مي نمايد ،ولي با اين حال ، خلوص حاصل مي شود .
لكن خلوص حقيقي حاصل نمي شود ، زيرا خلوص حقيقي در مقام عبادت آن است كه بنده هيچ منفعتي كه برگشت آن به خودش باشد ـ ولو منافع اخروي ـ در نيت لحاظ نكند ، و حقيقتا جز رضاي الهي چيز ديگري در نظرش نباشد وجه سوم :آن كه در مقام عبادت قصد واقعي او جز رضاي الهي چيز ديگري نباشد ، و اين خلوص كامل حقيقي است .
ولكن منافات ندارد كه بنده با اين درجه خلوص از كمال رغبت و اشتياق به نعمتهاي الهي در بهشت ، و ترس از عذاب الهي در جهنم داشته باشد ، به واسطه آن كه خلوص او در مقام عبادت و بندگي است كه دراين مقام جز رضاي الهي هيچ امر ديگري را ملاحظه نمي كند .
و اما نعمتهاي الهي و هم چنين نجات از عذاب او را از جود و عفو او سئوال مي نمايد ، بدون آن كه هيچ يك از اين ها رادر حال عبادت در قصد و نيت خود ملاحظه كرده و به نظر آورد .
چنانكه حال اولياء الله چنين بوده ، وشرح حال مناجات آنها و فقرات دعاهاي آنان قوي ترين شاهدبر اين مطلب مي باشد .
درجات سه گانه نيت در انتظار و ظهور حضرت مهدي (عليه السلام)
درجه اول :
بعضي از بندگان عمده غرض آن ها در انتظار فرج حضرت صاحب الامر (عليه السلام) اشتياق به زيادي نعمتهاي الهي و وسعت در امور زندگي ،و رفع شدائد و سختيها مي باشد كه در دوران ظهور وجود دارد ، و اين خود بر دوگون است:
اول :آن كه غرض و هدف او مجرد رسيدن به همين جهات مزبوره است ،به گونه اي كه اگر چنانچه در همين حال از براي او اين جهات اصلاح شود، يعني خداوند به او وسعت در نعمتهاي خود عطا فرمايد ، و از او سختيها و بلاها را دفع نمايد ،پس آن حال اشتياق ازاو زائل مي شود و به كلي از ذكر آن حضرت و از ياد فرج وظهور ايشان غافل مي گردد.
پس اگر چنين باشد ، به طور كلي از عنوان خلوص خارج خواهد شد ،و به فضيلت انتظار فرج فائز نخواهد گرديد ، ودر اين انتظارش از اهل دنيا خواهد بود .
چنانچه در كتاب «كافي» از ابي بصير روايت كرده كه گفت به امام صادق (عليه السلام)عرض كردم : كي فرج خواهد شد ؟ فرمود :
«و انت ممن تريد الدنيا ؟ »
« قصد و اراده تو در طلب اين امر دنيا است ؟».
سپس فرمود : هر كس به اين امر معرفت پيدا نمايد پس به واسطةانتظار فرج الهي به تحقيق از براي او فرج حاصل شده است .»14
دوم : آن كه غرض از اشتياق داشتن او به آن جهات مزبوره ،به ملاحظه آن است كه آن گشايش ها و آن نعمت هاي فراوان ،مخصوص آن زمان است ،وچيزي است كه آن را خداوند از براي اولياء مقربين او صلوات الله عليهم اجمعين پسنديده است ، چنين اشتياقي نزد خداوند محبوب است .
چنانچه مضمون حديثي است كه از حضرت امام محمد باقر (عليه السلام) كه فرمود:
« ما اهل بيت در مقام رضاي الهي چنانيم كه اگرخداوند فقر را برما مقدر كند ،دوست مي داريم ، و اگر وسعت و غنا مقدر نمايد آن را نيز دوست مي داريم .»
|
