|
۰۱ بهمن ۱۳۸۳ |
فاطمه شفيعيسروستاني
اشاره:
بسياري از ما همواره به اين موضوع ميانديشيم كه آيندة ما و سيارة ما چه خواهد بود؛ آيا ما در آستانة جهاني جديد همراه با صلح و آسايش و وفور نعمت قرار داريم، يا اينكه متزلزل و لنگلنگان بر كنارة جنگ و هرج و مرج و بلا ايستادهايم، و يا هر دو؟
در اين مقاله تلاش شده كه با بررسي حوادث و رويدادهايي كه يا اكنون در حال وقوعاند يا ـ براساس پيشگوييها ـ در آينده واقع خواهند شد، پاسخي براي اين پرسشها ارائه شود.
در اين نوشتار، ابتدا حوادث و رويدادهاي مهمي كه در حال حاضر در جهان جريان دارند بررسي و در ادامه با بهرهگيري از پيشگوييهايي كه در اخبار انبيا و اولياي الهي آمده به تحليل اين حوادث و رويدادها پرداخته شده است.
پيشگوييهايي كه با صدها و هزاران سال قدمت، وضعيت جهان امروز ما را به صورت دقيق مجسم كرده و حوادثي را كه امروز در جهان در حال وقوع است يا در آينده به وقوع خواهند پيوست به تصوير كشيدهاند.
آگاهي از اين اخبار، چشمانداز جديدي از تغييرات ريشهاي و بنيادين جهان و تحولات عظيم آينده را در اختيار خواننده قرار ميدهد. شايد با بيان اين اخبار بيش از پيش امكان تحليل و تشريح همه آنچه كه بشر در اين عصر در آن بهسر ميبرد فراهم شود. انشاءالله
پرسش از آينده
در سراسر اعصار، شماري از پيامبران، غيبگويان و مدرسان بزرگ مذهبي ديد باطني خاصي از حوادث آينده دريافت و سعي كردند در قالب سخناني عميق بشر را از وقوع آنها آگاه سازند؛ به عنوان نمونه رسول خدا(ص) در مراسم حجةالوداع، در حين انجام مناسك حج، در حالي كه حلقة در كعبه را گرفته بودند رو به اصحاب خويش كرده و آنها را از نشانههاي پيش از ظهور خبردار نمودند. اين سخنان براي اصحاب بسيار شگفتآور بود. اما براي ما بسيار شگفتآورتر.
پيامبر(ص) فرمود:
آيا ميخواهيد شما را از اخبار، نشانهها و حوادث پيش از قيامت (ظهور) خبردار كنم؟
سلمان ـ كه از همه به ايشان نزديكتر ايستاده بود ـ گفت: بلي يا رسولالله!
آنگاه ايشان فرمودند: از جمله آن خبرها ضايع و تباه كردن نمازها، تبعيت شما از شهوتها، متمايل شدن به هواهاي نفساني؛ تكريم و بزرگداشت ثروتمندان و مالپرستان و فروختن دين به قيمت دنياست. در اين زمان است كه قلب مؤمن در درونش همانند نمك در آب حل ميشود؛ چرا كه منكرات، كژيها و كاستيها را ميبيند و قدرت تغيير آنها را ندارد. و به دنبال آن حاكمان و اميران ستمگر و وزيران فاسق و كارگزاران و كارشناسان ستمكار پيدا ميشوند و مردم به خيانتكاران اعتماد ميكنند. در آن زمان است كه منكرات و انحرافات، معروف و خوب، و اعمال پسنديده، منكر و ناپسند شمرده ميشود. دروغگو را تأييد و راستگو را طرد ميكنند. در آن زمان است كه به دنبال اين حوادث، اقوامي پيدا ميشوند كه اگر حرفي بزنند كشته ميشوند. اگر ساكت بمانند، غارتشان ميكنند تا اينكه از اموالشان بهرهمند شوند و به حريمهايشان تجاوز كنند و حرمتشان را شكسته، خونشان را بريزند. در آن زمان مردان تنها به مردان و زنان تنها به زنان مشغول ميشوند. قلبهايشان نسبت به هم متنفر و در زبانهايشان، اختلاف نمايان است. 1
دو هزار سال پيش نيز در دامنة كوهي بيرون از شهر بيتالمقدس پرسشي دربارة آينده مطرح شده بود. اما اينبار از زبان گروه كوچكي از حقيقتجويان كه گرد معلم خود جمع شده بودند؛ نجاري كه بعدها به به عنوان مسيح ناصري(ع) شناخته شد:
چون به كوه زيتون نشسته بود، مريدان در خلوت نزد وي آمده گفتند به ما بگو اين امور كي واقع ميشود و نشان آمدن تو و پايان جهان 2 چيست؟
مسيح(ع) در پاسخ فرمود:
و جنگها و اخبار جنگها را خواهيد شنيد، زنهار مضطرب نشويد؛ زيرا قومي با قومي و مملكتي با مملكتي مقاومت خواهد نمود و قحطيها و وباها و زلزلهها در جايها پديد آيد. اما همه اينها آغاز دردهاي زه است. 3
آري، انسانهاي والامقام و چهرههاي بزرگ مذاهب با استفاده از ديد باطني خويش، حوادث پيش روي بشر را در سخنانشان تشريح كردهاند. پيشگوييهايي كه ما را به تفكر و مقايسه واميدارد. مقايسه حوادث ذكرشده با وقايع جاري پيرامون ما كه هر لحظه اميد به بازگشت منجي را در دل افزونتر كرده و تحمل حوادث و مصايب را آسانتر ميسازد.
برخي از رويدادها و حوادثي كه در كلمات انبيا و اوليا پيشبيني شده و امروز ما با همة وجود آنها را احساس ميكنيم به شرح زير است:
1. افزايش جنگها و نزاعها
جهان هيچگاه از تازيانه جنگ در امان نبوده است. در تمام ادوار تاريخ، جنگها با علل مختلف چون كشورگشايي و دسترسي به منابع يا دلايل قومي، قبيلهاي، مذهبي و... صورت گرفتهاند. اما در ساليان اخير بشر شاهد افزايش بيش از پيش اين جنگافروزيها بوده است. و اين همان حقيقتي است كه در اخبار انبيا و اولياي الهي و قديسين بارها بدان اشاره شده بود.
جنگها و نزاعهايي را كه در پيشگوييها به آنها اشاره شده ميتوان به دو دسته تقسيم كرد:
1ـ1. جنگهاي فراگير
ما در هيچ دورهاي از تاريخ مانند قرن بيستم شاهد افزايش جنگ نبودهايم. چنانكه سازمان صليب سرخ جهاني تخمين زده بيش از صد ميليون نفر در طول اين قرن كشته شدهاند. از آغاز قرن بيست و يكم نيز اين جنگها به صورت افزونتري ادامه يافتهاند.
تا قبل از سال 1914م. جنگها عالمگير نبودند، اما در جنگهاي اول و دوم جهاني، بشر درگير نبردهاي سراسري شد. چنانكه در طول جنگ جهاني دوم، تنها 12 كشور كوچك در حاشيه و به دور از درگيري ماندند. در اين نبرد عالمگير 93 ميليون انسان در نيروهاي هر دو طرف خدمت كردند كه از اين تعداد 25 ميليون نفر كشته شدند. تلفات غير نظاميان در اين زمان بيسابقه بود. تنها در شوروي بيش از 20 ميليون غير نظامي جان خود را از دست دادند. واشنگتن پست در اين باره مينويسد:
جنگهاي قرن بيستم ما نبردهاي كلي و همگاني عليه نظاميان و غير نظاميان بود... جنگ افروزيهاي بربري قرون گذشته در قياس با حال چون نزاعهاي خياباني نمود مييابند. 4
بعد از جنگ جهاني دوم ـ كه فرض ميشد «نبردي براي پايان بخشيدن به تمام نبردها» باشد ـ بيش از 150 جنگ عمده ديگر به علاوه صدها كشمكش كوچك، شورشهاي مسلحانه و انقلاب روي داد. تلفات كشمكشهاي بعد از جنگ جهاني دوم بيش از 000/142/23 نفر تخمين زده شده است. 5
هيأت بلند پايه سازمان ملل در امور مهاجران در گزارشي اعلام كرد:
بيرحمي و ستم پنجاه ميليون انسان را در سراسر جهان زير فشار قرار داد تا خانههاي خود را ترك كنند.
همچنين در اين گزارش آمده است:
پايان جنگ سرد حسي قوي از خوشبيني دربارة وضعيت جهاني مهاجران ايجاد كرد. با پايان رقابت ابرقدرتها اينگونه فكر ميشد كه بسياري از ستيزهها رفع شود... اما دقيقاً جهت عكس اينها روي داد. 6
امير مؤمنان علي(ع) از كشتارهاي بيامان و جنگهاي خونين پيش از ظهور چنين خبر ميدهند:
در پيشقدم حضرت قائم(ع)، مرگ سرخ و مرگ سفيد است. اما مرگ سرخ، كشت و كشتار است. 7 امام صادق(ع) نيز در بيان وضعيت رقتبار و سرشار از جنگي كه بشر را در آستانة نابودي قرار ميدهد ميفرمايد:
در آن زمان سالها دگرگون ميشود، اول صبح حكومتي به قدرت ميرسد و تا آخر روز كشت و كشتار ميشود و سقوط ميكند. 8
زمامداري چند ساله از بين ميرود و زمامداري چند ماهه و چند روزه معمول ميگردد. 9
و ميبيني كه در تمام جهان آباديها تبديل به ويراني ميشود. 10
گويا اين اخبار دربارة همين سالها و همين ايام كه من و شما در آن به سر ميبريم از زبان آن بزرگان نقل شده است.
2ـ1. نزاعهاي قومي و نژادي
در پاي كوي زيتون، آن نبي آسماني (حضرت عيسي(ع)) به ياران خود فرموده بود:
جنگها و اخبار جنگها را خواهيد شنيد...؛ زيرا قومي با قومي و مملكتي با مملكتي درگير خواهد شد... . 11
اين مورد نيز به صورتي غمانگيز در زمان حال به وقوع پيوسته است و از همين روست كه، «آرتور اسچله ينگر» 12 ، دريافت كننده تاريخي جايزه پوليتزر، هشدار ميدهد:
اگر قرن بيستم قرن جنگ و ستيزه ميان ايدئولوژيها و افكار باشد، قرن بيست و يكم، قرن جنگ ميان نژادها خواهد بود. 13
آسوشيتدپرس در گزارشهاي خود با اشاره به كشتارهاي صورت گرفته توسط اقوام و نژادها عليه مردم خودشان ـ كه پا را از كشمكشهاي خارج از مرزها نيز فراتر نهادهاند ـ و با اشاره به انقلاب فرهنگي چين، صحنههاي قتل عام در كامبوج، تطهير نژادي در بوسني، رواندا و... مينويسد:
در تمام قارهها به استثناي آمريكاي شمالي و استراليا، دولتها ميليونها و هزاران انسان تحت حاكميت خود را كشتند. گاهي حتي با به جان هم انداختن همسايه عليه همسايه. در اين قرن به ظاهر متمدن، شدت كشتار به 170 ميليون نفر رسيد... در همين قرن بود كه اصطلاح «كشتار جمعي» و «قتل عام» ابداع شد. 14
گويا در همة قرون گذشته انبيا و پيشگويان الهي با چشم باطني رخدادهاي خانمانسوز عصر ما را مشاهده ميكردند؛ چنانكه امام صادق(ع) در روايتي ميفرمايند:
همسايه به همسايهاش آزار و اذيت ميكند و كسي جلوگير او نيست. 15
پيامبر اسلام(ص) نيز با اشاره به همين موضوع فرمودند:
كفار شما را نميكشند، بلكه همسايه، همسايه را برادر برادرش را و پسر عمو، پسر عمويش را ميكشد. 16
آري اين چشمانداز غمانگيز از سالهاي پيشين توصيف شده است. با اينهمه انسانها اين چراغ را در دل خود روشن نگه داشتهاند كه روزي خواهد رسيد كه خداوند با فرستادن منجي موعود در اين دنياي خشن مداخله كرده و جنگ را براي هميشه پايان بخشد. چنانچه در اخبار بسياري از بزرگان دين مژدة آن داده شده بود:
آري مهدي از ماست، خداوند به وسيلة او دين را به اتمام ميرساند، چنانكه به وسيلة ما آغاز نمود. به دست ما از فتنهها رهايي مييابند، چنانكه به دست ما از شرك رهايي يافتند. خداوند پس از كينههاي فتنهگري، به دست ما در ميان آنها الفت و صميميت ايجاد ميكند، چنانكه بعد از كينهتوزيهاي شرك به دست ما در ميانشان صفا و صميميت ايجاد نمود. بعد از عداوت روزگار فتنه، به وسيلة ما برادري خود را بازيابند، چنانكه بعد از عداوت شرك، به دست ما برادر ايماني گشتند. 17
همين مضمون از امام باقر(ع) نيز روايت شده است. آن حضرت در دربار هشام بن عبدالملك در پاسخ گروهي از درباريان ـ كه همصدا با خليفه به نكوهش او پرداخته بودند ـ فرمود:
هان اي مردم! كجا ميرويد؟ كجا برده ميشويد؟ خداوند اول شما را به دست ما هدايت نمود و آخر شما را به دست ما به انجام ميرساند، اگر شما دولت زودگذر داريد، دولت پايدار از آن ماست. پس از دولت ما ديگر دولتي نيست؛ زيرا ما اهل عاقبت هستيم. 18
2. گسترش قحطي و خشكسالي
به راستي آيا ما در دورة افزايش قحطي و گرسنگي به سر ميبريم؟ «لستربرون»، مدير مجمع انديشمندان واشنگتن ميگويد:
در دورهاي از پيشرفتهترين تكنولوژيها، اكتشافات فضايي، شبكههاي اينترنتي و جراحي پيوند اعضا؛ انسانيت ناگاه درگير مشكلات كهن شد: اينكه چگونه محصول غذايي خود را فراهم كند. 19
«سازمان ناظر بينالملل» مانند بسياري كارشناسان، گرم شدن آب و هواي كره زمين را در گرسنگي جهان مقصر ميشناسد. گزارش علائم حياتي 1996م. اين سازمان خاطرنشان ميكند پرداختهاي صنعت بيمه به خاطر نابودي محصولات در اثر آب و هوا در طول نيمه اول سال 1990 به 48 ميليارد دلار رسيد، در حالي كه اين رقم براي كل طول سال 1980، 16 ميليارد دلار بود. 20
«سرجان هاوتون»، متخصص آب و هوا و رئيس «انجمن رويال انگليس» با هشدار در مورد آلودگيهاي محيطي خاطرنشان ميكند، ما هنوز بايد شاهد ادامه ويرانيهاي ناشي از گرم شدن هواي كره زمين باشيم:
جنگلها از بين خواهند رفت، بيماريهايي چون مالاريا گسترش خواهند يافت و مهاجران گرسنه در مرزها سرگردان خواهند شد. 21
از زماني كه اين مقاله را در دست گرفتهايد، اگر با سرعت متوسط مطالعه كرده باشيد، حداقل 200 انسان به علت گرسنگي جان خود را از دست دادهاند. برآوردها نشان ميدهد اگر اوضاع جهان به سرعت بهبود نيابد سالانه بيش از چهار ميليارد نفر جان خود را از دست خواهند داد. در حاليكه به اندازة كل تاريخ بشر طول كشيده تا جمعيت جهان به يك ميليارد نفر تا سال 1830م. برسد، طي صد سال اين جمعيت دو برابر شد (1930م.) و سي سال بعد به سه ميليارد نفر (1960م.)، شانزده سال بعد به چهار ميليارد نفر (1976م.) و يازده سال بعد به پنج ميليارد نفر (1987م.) رسيد. انتظار ميرود تا سال 2030 جمعيت جهان به 5/8 ميليارد نفر برسد. با افزايش جمعيت احتمال دسترسي به زمين قابل كشت كاهش مييابد. جالب توجه است كه درباره اين وضعيت رقتبار نيز قرنها پيش از اين سخن به ميان آمده بود؛ پيامبر اكرم(ص) در اين زمينه ميفرمايد:
(اي مردم!) آن روز سختي، قحطي و خشكسالي زمانه را فرا گيرد. شهرها در تنگنا ميافتند و اميدها قطع ميشود. 22
امام صادق(ع) نيز با اشاره به خشكسالي پيش روي انسانها فرمودند:
مردم مصر را دشمن خارجي از آب و خاك خودشان بيرون نميكند، بلكه همين نيل آنها را از ديار خود بيرون ميكند، آب آن كاملاً ميخشكد و حتي يك قطره هم نميماند و بستر آن به صورت تلي از شن درميآيد. 23
البته بايد توجه داشت كه قحطي و كمبود مواد غذايي تنها ريشه در خشكساليها و بلاياي طبيعي ندارد، بلكه بيكفايتي دولتها و فساد حاكم بر آنها، جنگها، تحريمهاي اقتصادي و از همه مهمتر بيعاطفگي انسان امروز نيز بر اين قحطي و كمبود دامن ميزند.
در حالي كه كودكان بيگناه گرسنگي ميكشند، كشورهاي ثروتمند ميليونها تن مواد غذايي را براي بالا نگه داشتن قيمتها نابود ميكنند و يا دست به احتكار ميزنند.
«آسوشيتدپرس» به نقل از «سازمان نان جهان» چنين گزارش ميدهد:
گرسنگي جهان ريشه در فرو ريختن ارزشهاي انساني دارد.
براساس گزارشهاي سازماني كه از لوايح و برنامههاي ضد فقر سخن ميگويد، خشونت، قدرت سياسي كم، فقر، تبعيض نژادي و فشارهاي محيطي از مهمترين عوامل سوءتغذيه به شمار ميروند. 24
اينجاست كه گفتار پيامبر اكرم(ص) بهروشني درك ميشود؛ زماني كه فرمودند:
هنگامي كه بعد از من فحشا و منكر رواج پيدا كند، مرگهاي ناگهاني فراوان شود و كمفروشي رايج گردد، خداوند آنها را با قحطي و گرسنگي گرفتار سازد. هنگامي كه زكات داده نشود، زمين بركتهاي خود را از معدن و ميوه و زراعت منع ميكند. 25
حضرت امير(ع) نيز از احتكار غذا بهوسيلة اميران و پادشاهان خبر دادهاند. 26
امام صادق(ع) در ضمن تفسير آية 21 سورة سجده ـ كه در آن آمده است: «و عذاب دنيا را پيش از آن عذاب بزرگتر به ايشان بچشانيم، باشد كه بازگردند» ـ ميفرمايد:
كيفر كوچك، قحطي، خشكسالي وگراني قيمتها در آستانة ظهور قائم(ع) به شمشير است و كيفر بزرگ شمشير برّان حضرت مهدي(ع) در آخرالزمان. 27
نقش جنگها را در وقوع قحطي نبايد ناديده گرفت؛ چرا كه قحطي و جنگ همزاد و همراه هميشگياند. معمولاً، جنگ مساوي است با قحطي و گرسنگي بيشتر. «آيزنهاور»، رئيسجمهور پيشين ايالات متحده، در سخنان خود به فجايع ناشي از جنگ اعتراف كرده، مينويسد:
هر تفنگي كه ساخته ميشود، هر كشتي نظامي كه به آب انداخته ميشود، هر موشكي كه آتش زده ميشود، حكايت از دزدي از كساني دارد كه گرسنهاند، كساني كه از سرما بر خود ميلرزند و لباس ندارند. جهان در جنگ تنها پول خرج نميكند؛ جنگ نيروي كارگران، نبوغ و استعداد دانشمندان، اميد كودكان و... را نيز هزينه ميكند. در زير ابر تهديد كنندة جنگ، اين انسانيت است كه به صليب آهنين كشيده ميشود... آيا راه ديگري براي زندگي بشر وجود ندارد. 28
در اينجا به بعضي از حقايق معاصر اشاره ميكنيم تا موضوع را روشنتر سازيم:
تنها جنگ خليجفارس در سال 1991 نيم ميليارد دلار در روز يا حدود 350 هزار دلار در دقيقه براي همپيمانان هزينه دربر داشت. يك هواپيماي جنگي 25 ميليون دلار؛ يك موشك كروز توماهاك 3/1 ميليون و يك موشك هوا به هوا 800 هزار دلار هزينه دربر دارد.
اگر بخواهيم هزينهها را گوياتر مطرح كنيم، بايد بگوييم هزينة يك موشك راداري «اسپارو» برابر با هزينة غذاي روزانه يك مدرسه پر از دانشآموز گرسنه به مدت پنج سال است. اين ارقام در برابر ميليونها رقمي كه سالانه به سمت تسليحات و جنگ افزارها سرازير ميشود بسيار ناچيز است.
«مؤسسه پژوهشي بينالمللي صلح استكهلم» گزارش ميدهد: هزينة نظامي جهان سالانه ميانگيني بين 900 ميليارد تا يك تريليون دلار است اين بدين معناست كه رقم نجومي يك تريليون دلار يا دو ميليون دلار در دقيقه صرف نظاميگري كشورها ميشود!
هزينة تأمين آب سالم براي مردم فقير كشورهاي در حال توسعه به مدت ده سال تنها ده روز از خرجهاي نظامي را دربرميگيرد.
18 روز هزينة نظامي، ميتواند سوء تغذيه كل جهان را ريشهكن كند. متخصصان معتقدند دويست ميليون دلار يا حدود سه ساعت هزينة نظامي ميتواند بيماريهايي چون ديفتري، تشنج، سرخك و فلج اطفال را ـ كه روي هم سالانه 4 ميليون كودك را به كام مرگ ميكشد ـ نابود كند. 29
3. شيوع بيماريهاي واگيردار
كمتر از بيست سال پيش حرفة پزشكي ادعا ميكرد بر صفي از باكتريها و ويروسهاي كشنده غالب آمده است. در سال 1979م. جراح آمريكايي، «ژنرال ويليام استوارت» اعلام كرد:
زمان آن فرا رسيده كه «كتاب بيماريهاي مسري» بسته شود. 30
در سال 1983 در كتابي پزشكي بيان شد:
بيماريهاي واگيردار راحتتر از بيماريهاي ديگر شناخته و درمان ميشوند. 31
اما بيماريهاي واگيردار در طول سال 1990 به جاي محو شدن، افزايش يافتند. دكتر «شروين نولاند»، در كتاب پر فروش خود با نام ما چگونه ميميريم؟ به خاطر اعلام اين مطلب كه پيروزي علم پزشكي بر بيماريهاي مسري خيالي باطل شده است، اظهار تأسف مينمايد. 32
آسوشيتدپرس گزارش ميدهد كه:
اكنون پزشكان هشدار ميدهند تجديد حيات و فعاليت اخير باكتريهاي مقاوم در برابر داروها ميتواند بسيار كشندهتر از ايدز باشد. متخصصان معترفند، ظهور باكتريهايي كه توسط زرادخانه آنتي بيوتيكها كشته نميشوند، ميتواند تهديدي عليه سلامت عمومي باشد كه بدتر از ايدز عمل خواهد نمود.
امراضي كه قبلاً فرض ميشد بر آنها غلبه كردهايم؛ يعني سل، ذاتالريه، مننژيت، غير قابل كنترل شدهاند. باكتري معمولي كه عامل گوش درد ساده نوزاد يا ذاتالريه ميشود، قادر است به «ابر ميكروبي» تبديل شود كه در مقابل داروها مقاوم است.
دكتر «الكساند ماهنامه موعود شماره 49
پينوشتها:
1 . مجتبيالسادة شش ماه پاياني، ترجمه محمود مطهرينيا، صص25.
2 . آنچه پيروان از عيسي(ع) پرسيدند، معمولاً با عناوين «بازگشت دوباره»، «آخرالزمان» و «پايان جهان» ياد ميشود. اصطلاح «پايان جهان» نه به معناي پايان حيات جهان بلكه به عنوان پايان بيعدالتي و حاكميت غير انساني بر انسان ذكر شده است.
3 . انجيل متّي 8-6: 24.
4 . Washington Post: The Fatality of War 22 Aprit 1996.
5 . AP (Associated Press) 10 Nov 1993.
6 . AP: ûWar Force 50 Million From Homes, 15Nov 1995.
7 . كامل سليمان، روزگار رهايي، ج2، ترجمه علياكبر مهديپور، ح1237.
8 . همان، ح1250.
9 . همان، ح1251.
10. همان، ح1259.
11. كلمة يوناني اتنوس (ethnos) بهكار رفته در اين پيشگويي به معني نژاد و قوم است و بيانگر اين موضوع است كه آن حضرت مستقيماً به جنگهاي قومي و نژادي اشاره داشتهاند.
12. Arthur Schlesinger.
13. ûIs a World Whithout War Possible? Awake 22 Apr 1996.
14. AP: Levinson Arlene û20th Centory Awash in Blood 16 Sep1995.
15. كامل سليمان، روزگار رهايي، ج2، ترجمه علياكبر مهديپور، ح1042.
16. همان، ح1384.
17. همان، ح764.
18. همان، ح766.
19. Reuter: Evans, Eddie ûWorld Forces AncientChallenge of Growing Food 18 may 1996.
20. AP: Briscoe, David, ûThe Planet's Pulse 18 May 1996.
21. Reuter: ûGlobal Warming Means Third World bardship 15 Feb 1996.
22. كامل سليمان، روزگار رهايي، ج2، ترجمه علياكبر مهديپور، ح1376.
23. همان، ح1248.
24. AP, B Oct 1994.
25. كامل سليمان، روزگار رهايي، ج2، ترجمه علياكبر مهديپور، ح990.
26. همان، ح1029.
27. همان، ح1243.
28. Eisen hower, Dwight D. ûA chance for peace16 Apr 1953. Speech to the American Soceity of News paper Editors.
29. ûOur Common Future 1987 UN report issued by the world Commission Environment and Development.
30. Hamilton, Andera. ûBecomes ever More Resistant.
31. U.S News & World Report. 29 Jan 1996.
32. ûThe End of Antibiotics, Newsweek, 28 Mar 1994.
33. AP, 26 Mar 1995.
34. روزگار رهايي، ج2، ح1237.
35. همان، ح1430.
36. AP, Washington, 23 May 1995.
|
