اشاره:
از دو قرن پيش ، مستشرقان با انگيزه هاي تبشيري و استعماري و در برخي موارد علمي. راهي مشرق زمين گشتند و به جهت ناآشنايي و عدم دسترسي به منابع اوليه چهره ناقص و نادرستي از تعاليم اسلام ارائه دادند.
برخورد آنان با مهدويت نيز به دنبال ظهور متمهدياني چون مهدي سوداني يا مطالعه كتبي مانند مقدمة ابن خلدون بوده،كه احاديث مهدويت را مجعول ونادرست مي شمرد.
البته كساني چون پروفسور هانري كربن ، به جهت آشنايي با مرحوم علامه طباطبايي، به حقايقي در اين زمينه دست يافته اند.

مقدمه
استشراق، شرق شناسي يا خاور شناسي ، معادل كلمه Orientalism ، از ماده Orient، به معناي شرق، بر اعمال مستشرقان در قبال فرهنگ مشرق زمين اطلاق مي شود كه عناصر زبان، ادبيات، هنر، آداب و رسوم ،افكار و عقايد وديگر عادات و سنن را در بر مي گيرد.1

اهداف مستشرقان متفاوت بوده است؛ برخي با انگيزه هاي تبشيري و تبليغ مسيحيت ، برخي با اَغراض استعماري و به منظور استيلاي سياسي ، فرهنگي و گروهي نيز صرفاً با انگيزه هاي علمي و به منظور فرونشاندن عطش دانايي، عازم ديار شرق گشته اند.2

عمده ترين موضوع تحقيق مستشرقان در باره اسلام، قرآن كريم و موضوعات مربوط به آن؛ همچنين ترتيب نزول ، نحوه جمع آوري و كتابت، ترجمه وتفسير قرآن بوده است و بيشتر نوشته هاي آنان در اين زمينه مي باشد. چنانكه مهمترين كتاب گلدزيهر ، مستشرق يهودي الاصل آلماني، «مذاهب تفسيري در ميان مسلمانان » است . نولد كه ، ديگر مستشرق آلماني با نگارش رسالة «تاريخ قرآن» به درجة دكترا نائل آمد و رژي بلاشر، مستشرق فرانسوي اقدام به ترجمه قرآن به اين زبان نمود و كتاب «در آستانة قرآن» را به نگارش در آورد؛ كه توسط مرحوم دكتر راميار به فارسي ترجمه شده است.3

از آنجا كه عموم مستشرقان ،‌غير مسلمان و اكثراً مسيحي يا يهودي بوده اند، برخورد آنان با فرهنگ ديني شرق، يعني اسلام، واقع بينانه نبوده و در مقالات و كتبي كه در زمينه معرفي اسلام و قرآن به نگارش در آورده اند، چهرة‌ناقص، نادرست و نازيبايي ارائه كردها ند. اين پژوهش هاي مكتوب، امروزه در دانشگاه هاي مختلف اروپا، به عنوان مرجع اصلي آموزش و پژوهش ، در كرسي هاي اسلام شناسي مورد پذيرش واقع شده است.

دانشمندان مسلمان، در برابر جريان استشراق دو موضع متفاوت اتخاذ كرده اند؛ گروهي از سر افراط فعاليت هاي آنان را ستوده و آنان را پايه گذار روش هاي صحيح تحقيق در متون ديني و احياگر ميراث بر باد رفتة شرق به غرب مي دانند . در مقابل،‌گروهي ديگر از دانشمندان، اين فعاليت را به شدت نكوهيده و معتقدند؛ شرق شناسي ، طبق يك نفشه از پيش تعيين شده و با هدف توهين به مقدسات و تضعيف عقايد مسلمانان، پا به عرصه گذارده است.

اما انصاف اقتضا دارد كه همه را به يك چوب نرانيم و خدمت برخي را به واسطه خيانتف گروهي ديگر، ناديدده نيانگاريم. خدمات خاورشناسان را در شناسايي، گردآوري، فهرست نگاري شيوه هاي نوين پژوهش در متون ديني، كه محصول تجارب آنان در پژوهش هاي علوم انساني است ، بپذيريم و از خيانت برخي از آنان در تحريف، تدليس،‌ تأويل ، درستكاري ، زشت سازي تعاليم قرآني واستناد به روايات ضعيف، افسانه ها ،‌خرافه ها ، جعليات ، شايعات و گفته هاي احبار و رهبان،‌ غافل نباشيم.4

در نهمين كنگره بين المللي خاورشناسان، كه درسال 1893 ميلادي در لندن برگزار گرديد، انديشة‌تدوين دائرهالمعارف اسلام به تصويب رسيد وگلدزيهر، سرپرستي يك هيأت دوازده نفري را براي انجام اين امر به عهده گرفت. اولين مجلّد اين مجموعه در سال 1913 م منتشر گرديد و چاپ دوم آن، با اصلاح، تكميل و افزوده هاي بي شمار، از سال 1960 م ، آغاز شده و در ده جلد كامل مي شود.

نقص عمدة اين دائره المعارف ، ناديده گرفتن فرهنگ تشيع و ايران است؛ به گونه اي كه در بارة‌امام صادق(ع) تنها هجده سطر، در باره ابوذر غفاري ، چهار سطر و در باره شيخ طوسي، از بزرگان علمي جهان تشيع، سخني به ميان نيامده است.

ترجمه دائره المعارف اسلام به زبان فارسي ، توسط «بنگاه ترجمه ونشر كتاب» آغاز و نخستين دفتر آن در سال 1354 شمسي منتشر گرديد اما پس از انتشار ده دفتر، در سال 1361 متوقف گرديد.5



ضرورت پژوهش
در ميان تعاليم جاوداني وجهاني اسلام، هيچ يك به اندازه حكومت فراگير مهدوي، قابليت ارائه به جهان پر غوغاي امروزي را ندارد. حكومتي كه حتي براي غير مسلمانان نيز عدالت و امنيت را به همراه دارد.

اما جاي بسي تأسف است كه انديشه‌ والا و گيراي مكتب اسلام، كمتر ا زديگر موضوعات ديني، به انديشمندان امروزي معرفي گرديده است؛ البته آن هم به شكلي ناقص يا نادرست؛ زيرا آشنايي جهان غرب با اسلام، عموماً به واسطه مقالات يا كتب مستشرقان بوده است؛ كه خود اطلاع درستي از اين مكتب آسماني نداشته اند. با توجه به ضرورت عرضة‌انديشة مهدوي در جهان معاصر، هدف اين مقاله ، باز كاوي ديدگاه مستشرقان در اين موضوع است؛ تا آنان كه قدم در اين مسير مي گذارند ، با نگاه درستي به گذشته ، آينده را رقم زنند.