|
۲۹ آذر ۱۳۸۳ |
ابراهيم شفيعي سروستاني
ماه خدا با بركت، رحمت و مغفرت الهي به بندگان خدا روي ميآورد و همگان را
به مهماني خدا فرا ميخواند؛ ماهي كه روزهايش بهترين روزها، شبهايش بهترين
شبها و ساعتهايش بهترين ساعتهاست؛ 1 ماهي كه در لحظه لحظهاش خدا جاري است
و هر آنش سرمايهاي است كه بايد چون جان پاسش داشت و آن را به راحتي از
كف نداد.
مگر ميتوان غير از ماه مبارك رمضان، ماهي را پيدا كرد كه يك شب از شبهاي
آن ارزشي فزونتر از هزار ماه داشته باشد؟ 2
مگر ميتوان غير از اين ماه، ماهي را سراغ گرفت كه در سرتاسر آن درهاي
بهشت بر روي مردمان گشوده و درهاي دوزخ بر روي آنان بسته باشد؟ 3
مگر ميتوان ماه ديگري را نشان داد كه در آن نفس كشيدن حكم تسبيح و
خوابيدن حكم عبادت داشته باشد؟ 4
پس بياييد قدر اين ماه را بيشتر بدانيم و پيش از آنكه لحظههاي ارزشمندش
سپري شود از چشمهسار جوشان آن خود را سيراب كنيم.
رمضان، بهار قرآن و بهار دعا و مناجات به درگاه پروردگار بينياز است. در
هيچ ماهي به اندازه ماه مبارك رمضان، دعا، مناجات، ذكر و نمازهاي مستحبي
وارد نشده است. هر روز آن، دعايي خاص و هر شبش نماز و ذكري ويژه خود دارد.
اما رمضان، بهار انتظار نيز هست؛ چرا كه در دعاها و مناجاتهاي اين ماه به
همان اندازه كه روح بندگي و تضرع به درگاه خداوند و طلب آمرزش و رستگاري
از او موج ميزند؛ روح انتظار و اميد فرا رسيدن دولت كريمة اهل بيت(ع) نيز
جاري است.
با بررسي اجمالي اعمال ماه مبارك رمضان روشن ميشود كه علاوه بر تضرع و
بندگي در پيشگاه خالق هستي دو موضوع ديگر نيز در مجموع اين اعمال مورد
توجه جدي قرار گرفته است؛ كه عبارتند از:
1. نقش امام و حجت الهي در جهان هستي؛
2. انتظار و آمادگي براي ظهور دولت كريمة اهل بيت(ع).
در اينجا براي روشنتر شدن موضوع به برخي از دعاها و مناجاتهايي كه اين دو
موضوع در آنها تجلي يافته است، اشاره ميكنيم.
1. نقش امام و حجت الهي در جهان هستي
در اعتقاد شيعه، امامت تنها به امور شرعي و اعتقادي مردم و يا حتي امور
اجتماعي و سياسي محدود نميشود، بلكه امام به عنوان حجت خدا در عالم تكوين
نيز نقش داشته و واسطه فيض الهي به بندگان است. به عبارت ديگر آنچه كه
خداوند در عالم هستي مقدور فرموده از مجراي امام و حجت عصر بر مردم جاري و
ساري ميشود و از اين رو است كه در زيارت «جامعه كبيره» ـ كه از امام
هادي(ع) نقل شده ـ خطاب به ائمه معصومين(ع) عرض ميكنيم:
... بكم فتح الله و بك يختم، و بكم ينزّل الغيث و بكم يمسك السماء أن
تقع علي الارض إلاّ بإذنه و بكم ينفّس الهمّ و يكشف الضرّه... 5 .
... خداوند، ] هستي را [ به وسيله شما آغاز كرد و به وسيله شما ] نيز [ به
انجام ميرساند. او به وسيله شما باران را نازل ميكند و به وسيله شما، تا
زماني كه خود اراده كند، آسمان را از اينكه بر زمين فرو افتد، نگاه ميدارد
و هم به وسيله شما غم و اندوه را برميدارد و سختيها را برطرف ميسازد... .
و يا در زيارت مطلقه حضرت ابا عبدالله، حسين بن علي(ع) ـ كه از امام
صادق(ع) نقل شده ـ خطاب به آن وجود مقدس و ديگر ائمه هدي(ع) ميگوييم:
... إرادة الربّ في مقادير أموره تهبط إليكم و تصدر من بيوتكم. 6
ارادة پروردگار در همة آنچه او مقدر داشته به شما محول شده و از خانههاي
شما صادر ميشود.
با توجه به اين بينش و اين اعتقاد نسبت به امامان معصوم و حجتهاي
الهي(ع) است كه شب قدر مفهوم مييابد؛ شبي كه فرشتگان و روح به اذن
پروردگار خويش «كلّ أمر» يا برنامة يك سالة جهان هستي را بر كسي كه از سوي
خداوند به ولايت برگزيده شده عرضه ميدارند. چنانكه در روايتي كه از پيامبر
اكرم(ص) نقل شده آمده است:
امنوا بليلة القدر، فإنّه ينزّل فيها أمر السنة و إنّ لذلك ولاة من بعدي
علي بن ابيطالب و أحد عشر من ولده. 7
به شب قدر ايمان بياوريد همانا در اين شب امور يك سال (همه آنچه در يك
سال واقع ميشود) نازل ميگردد و براي اين موضوع پس از من پيشواياني وجود
دارند كه عبارتند از: عليبن ابيطالب و يازده تن از نوادگان او.
بنابراين، ماه مبارك رمضان كه شب مقدس قدر را در خود جاي داده است فرصت
مناسبي است براي توجه دادن مردمان به جايگاه برجستة حجتهاي الهي(ع)،
به طور عام، و امام عصر و حجت زمان(ع)، به طور خاص، در عالم هستي و
يادآوري وظيفهاي كه آنان نسبت به اين واسطههاي فيض خداوندي دارند.
مرحوم مجلسي(ره) در بيان اعمال ماه مبارك رمضان ميگويد:
از جمله وظايفي كه در هر شب (ماه رمضان) مقرر شده اين است كه بنده در
آغاز هر دعاي نيكو و در پايان هر عمل پسنديده آن كس را كه جانشين خداوند،
جل جلاله، در ميان بندگان و سرزمينهاي او ميداند، ياد كند؛ زيرا آن جانشين
عهدهدار همه نيازمنديهاي روزهدار است؛ از خوراكي و آشاميدني او گرفته تا
همه آنچه كه او در نظر دارد؛ يعني همه اسباب و وسايلي كه در اختيار جانشين
پروردگار بزرگ (ربّالارباب) است. همچنين هر روزهدار وظيفه دارد كه آن
جانشين خدا را، به آنچه كه شايسته مانند اوست، دعا كند و معتقد باشد كه
خداوند، جلجلاله، و جانشين او بر او منت گذاشتهاند كه چنين جايگاه و
منزلتي را به او بخشيدهاند. 8
مرحوم مجلسي پس از اين عبارت روايتي را از كتاب «إبن أبيقرّه» نقل
ميكند كه در آن به نقل از صالحين(ع) چنين آمده است:
در شب بيست و سوم ماه رمضان، ايستاده و نشسته و در هر حالي كه هستي، و
همچنين در تمام اين ماه و به هر صورت ممكن، بلكه در تمام مدت روزگارت،
پس از بزرگداشت نام خداي تعالي و درود و صلوات بر پيامبر و خاندان او بگو:
أللّهم كن لوليّك القائم بأمرك، محمد بن الحسن المهدي ـ عليه و علي
آبائه أفضل الصلاة والسلام ـ في هذه الساعة و في كل ساعة، وليّاً و
حافظاً و قائداً و ناصراً و دليلاً و مؤيّداً حتي تسكنه أرضك طوعاً و تمتّعه
فيها طولاً و عرضاً... . 9
خداوندا! ولي و برپا كننده امرت، محمد، زادة حسن، مهدي را ـ كه برترين
درودها و سلامها بر او و پدرانش باد ـ در اين ساعت و در همه ساعتها، سرپرست،
نگهدار، راهبر، ياور، راهنما و پشتيبان باش تا او را ] نه از سر زور بلكه [ به
اختيار ] مردم [ در زمين جايگاه بخشي و او را در درازا و پهناي زمين بهرهور
و كامران سازي.
با توجه به آنچه كه گذشت بر همة ما لازم است كه در فرصت به دست آمده
در ماه مبارك رمضان از يك سو به نقش و جايگاهي كه حضرت بقيةاللهالاعظم ـ
ارواحنافداه ـ به عنوان حجت خدا و امام عصر در سراسر جهان هستي و در زندگي
همه انسانها دارند، توجه كنيم و آن را به درستي بشناسيم؛ و از سويي ديگر
به وظيفه و تكليفي كه در برابر آن وجود مقدس ـ كه ولي نعمت همه ما و
واسطه همه فيوضات الهي هستند ـ به خوبي واقف شويم و بدانيم كه همه
نعمتها و بركتهاي الهي به سبب وجود ايشان بر ما جاري شده و بنابراين
بيتوجهي و غفلت نسبت به آن حضرت، ناسپاسي و قدرناشناسي بزرگي است كه
خداوند به سادگي از آن نخواهد گذشت.
2. آمادگي براي ظهور دولت كريمه اهلبيت(ع)
در تعدادي از دعاهايي كه در ماه مبارك رمضان وارد شده موضوع انتظار و
آمادگي براي ظهور مورد توجه قرار گرفته كه در اينجا به برخي از آنها اشاره
ميكنيم:
1ـ2. دعاي افتتاح: يكي از دعاهايي كه خواندن آن در هر شب ماه رمضان
سفارش شده، دعاي افتتاح است. نكته قابل توجه در مورد دعاي ياد شده اين
است كه بيش از يك سوم آن به دعا براي گشايش و پيروزي قائم آل محمد(ع)؛
درخواست ظهور دولت كريمه اهل بيت(ع)؛ نجواي عاشقانه در فراغ ولي زمان و
شكايت از غيبت و دوري او، اختصاص دارد.
در قسمتي از دعاي افتتاح چنين ميخوانيم:
أللّهمّ و صلّ علي وليّ أمرك القائم المؤمّل والعدل المنتظر و حفّه بملائكتك
المقرّبين وأيّده بروح القدس يا ربّ العالمين؛ أللّهمّ اجعله الداعي إلي
كتابك و القائم بدينك استخلفه فيالارض كما استخلفت الذين من قبله... .
خدايا! بر ولي امرت، آن قيام كنندة مورد آرزو و آن عدالت مورد انتظار درود
فرست و او را با فرشتگان مقربت در برگير و با روحالقدس ياري كن؛ اي
پروردگار جهانيان، خدايا! او را فراخواننده به سوي كتابت و برپا كنندة دينت
قرار ده و او را بر روي زمين جانشين قرار ده، چنانكه كساني را كه پيش از
او بودند جانشين قرار دادي... .
و باز در همين دعا ميخوانيم:
أللّهمّ إنّا نرغب إليك في دولة كريمة تعزّ بها الاءسلام و أهله و تذلّ بها
النفاق و أهله و تجعلنا فيها من الدعاة إلي طاعتك والقادة إلي سبيلك و
ترزقنا بها كرامة الدنيا والاخرة... 10
خدايا ما به راستي آرزو داريم از تو دولت بزرگمنشي را كه به واسطه آن
اسلام و اهل آن را عزيز گرداني و نفاق و اهل آن را خوار و ذليل گرداني و
در آن دولت ما را از جمله كساني قرار دهي كه به سوي طاعت تو فراميخوانند
و به راه تو راهبري ميكنند به واسطة آن دولت كرامت و بزرگواري را در دنيا
و آخرت روزي ما قرار ده... .
گفتني است كه اين بخش از دعاي افتتاح در دعاي مفصلي كه از امام
صادق(ع) در هنگام دخول ماه مبارك رمضان وارد شده، نيز آمده است. 11
2ـ2. دعاي حج : يكي ديگر از دعاهاي ماه مبارك رمضان كه مضمون انتظار و
آمادگي براي ظهور در آن موج ميزند دعايي است كه مرحوم شيخ عباس
قمي(ره) در مفاتيح الجنان از آن به عنوان «دعاي حج» ياد كرده است.
مرحوم كليني(ره) اين دعا را از امام جعفر صادق(ع) نقل كرده و خواندن آن
در همه ايام مبارك رمضان توصيه نموده است. در بخشي از اين دعا چنين
ميخوانيم:
و أسئلك أن تجعل وفاتي قتلاً في سبيلك تحت رأية نبيّك مع أوليائك و
أسئلك أن تقتل بي أعدائك و أعداء رسولك... 12
و از تو ميخواهم كه مرگ مرا كشته شدن در راه خودت، زير پرچم پيامبرت و
همراه با بندگان خاص خود، قرار دهي، و از تو ميخواهم كه دشمنانت و دشمنان
پيامبرت را به دست من نابود سازي...
چنانكه برخي مفسران كتاب الكافي گفتهاند مراد از پرچم پيامبر(ص) در اين
دعا همان پرچمي است كه در حال حاضر در اختيار حضرت قائم(ع) است. اين
احتمال هم وجود دارد كه چون پرچم پيامبر و پرچم قائم هر دو در حق بودن
مشتركند از پرچم قائم به عنوان پرچم پيامبر ياد شده است. 13
دعاهاي ديگري نيز در اين ماه وجود دارد كه در آنها به نوعي به موضوع
انتظار و آرزوي برپايي دولت كريمة اهل بيت(ع) اشاره شده است. دولتي كه
در پناه آن همه فقرا بينياز ميگردند؛ همة گرسنگان سير ميشوند؛ همه
برهنگان پوشيده ميشوند؛ همه بدهكاريها ادا ميگردد؛ از همه گرفتاران رفع
گرفتاري ميشود و بالاخره همه امور مسلمانان اصلاح ميگردد.
در پايان يادآوري ميكنيم كه يكي از نشانههاي اصلي ظهور؛ يعني نداي
آسماني نيز در ماه رمضان رخ ميدهد. چنانكه در روايتي كه از امام باقر(ع)
نقل شده آمده است:
آن نداي آسماني برنخواهد خاست مگر در ماه رمضان كه ماه خداست. آن ندا از
جبرييل است كه خطاب به مردم سر داده ميشود و نام قائم را در همه جا
طنينانداز ميسازد، تا آنجا كه همة ساكنان زمين از شرق تا به غرب، آن ندا
را خواهند شنيد. از وحشت شنيدن آن ندا هر كس كه در خواب فرو رفته بيدار
ميشود و هر كس برپا ايستاده ناچار به نشستن ميشود و هر كس بر زمين نشسته،
بهناگاه از جاي برميخيزد. پس رحمت الهي بر كسي باد كه اين ندا را بشنود و
به آن پاسخ گويد. 14
اميد كه خداوند به همة ما توفيق دهد كه آن نداي آسماني را درك كنيم و آن
را چنانكه شايسته است پاسخ گوييم و در خيل ياران حضرت مهدي(ع) درآييم.
انشاءالله .
پينوشتها :
1 . برگرفته از خطبه شعبانيه رسول اكرم(ص). ر.ك: محمدباقر مجلسي،
بحارالانوار، ج93، ص356. به نقل از: شيخ صدوق، عيوناخبار الرضا(ع)، ج1،
ص295.
2 . ر.ك: سوره قدر (97)، آيه 3.
3 . برگرفته از خطبه شعبانيه رسول اكرم(ص)، ر.ك: محمدباقر مجلسي، همان،
ص357-356.
4 . همان.
5 . ر.ك: شيخ عباس قمي، مفاتيحالجنان، زيارت جامعه كبيره، به نقل از:
شيخ صدوق، همان.
6 . ر.ك: شيخ عباس قمي، همان، زيارت مطلقه امام حسين(ع)، زيارت اول،
به نقل از: محمد بن يعقوب كليني، الكافي.
7 . محمد بن يعقوب كليني، همان، ج1، ص533، ح12؛ شيخ مفيد، الاءرشاد في
معرفة حجج الله علي العباد، ج2، ص346-345.
8 . محمدباقر مجلسي، همان، ج94، ص349-348، به نقل از: سيدعلي ابنطاووس،
إقبال الاعمال، ص86 .
9 . همان، ص349؛ همچنين ر.ك: محمدبن يعقوب كليني، همان، ج4، كتاب
الصيام، باب في ليلة القدر، ص162، ج4. مرحوم كليني اين روايت را به نقل
از محمد بن عيسي و او نيز با اسناد خود از صالحين(ع) نقل كرده است. در اين
روايت دعاي مزبور به اين صورت آمده است: «أللّهمّ كن لوليّك فلان بن
فلان في هذه الساعة و في كلّ ساعة وليّاً و حافظاً و ناصراً و دليلاً و
قاعداً و عوناً ] عيناً [ حتّي تسكنه أرضك طوعاً و تمتّعه فيها طويلاً».
10. شيخ عباس قمي، همان.
11. محمدباقر مجلسي، همان، ج94، ص332.
12. محمدبن يعقوب كليني، همان، ج4، كتاب الصيام، باب مايقال في مستقبل
شهر رمضان، ص74، ح6؛ همچنين ر.ك: شيخ عباس قمي، مفاتيحالجنان.
13. همان.
14. همان.
موعود شماره چهل و هشتم
|
مقالات 
