در چند سال گذشته شور و شوق ظهور منجي موعود در سراسر جهان و در ميان همة اقوام، ملل و مذاهب رشدي شتابان داشته و مباحث مربوط به آخرالزمان‏شناسي و منجي‏گرايي با سرعتي باورنكردني گسترش يافته است. پيروان اهل بيت‏عليهم السلام در سرزمين اسلامي ايران نيز به مدد انفاس قدسي حضرت بقيةاللَّه الأعظم - أرواحنا له الفداء - توجه روزافزوني دربارة موضوع مهدويت و انتظار پيدا كرده و عاشقان مهدي‏(ع) گوشه، گوشة اين سرزمين را تبديل به مجالس ذكر ياد و نام آن عزيز كرده‏اند.

اشاره:
 در پي درج پيش‌نويس منشور راهبردي فرهنگ مهدويت در شماره 57 مجلة موعود، اين پيش‌نويس مورد بازنگري قرار گرفت و نيمة شعبان امسال آمادة عرضه شد. اينك ويرايش نخست آن براي اطلاع همة عزيزاني كه اين موضوع را دنبال مي‌كنند، تقديم مي‌شود.

•  مقدمه

 در چند سال گذشته شور و شوق ظهور منجي موعود در سراسر جهان و در ميان همة اقوام، ملل و مذاهب رشدي شتابان داشته و مباحث مربوط به آخرالزمان‏شناسي و منجي‏گرايي با سرعتي باورنكردني گسترش يافته است. پيروان اهل بيت‏عليهم السلام در سرزمين اسلامي ايران نيز به مدد انفاس قدسي حضرت بقيةاللَّه الأعظم - أرواحنا له الفداء - توجه روزافزوني دربارة موضوع مهدويت و انتظار پيدا كرده و عاشقان مهدي‏(ع) گوشه، گوشة اين سرزمين را تبديل به مجالس ذكر ياد و نام آن عزيز كرده‏اند.
 امروزه در كشور ما كمتر مركز علمي و آموزشي ديده مي‏شود كه در آن محفل، انجمن، كانون، گروه يا نشريه‏اي با هدف تبليغ و ترويج باور مهدوي يا تحقيق و پژوهش در اين زمينه شكل نگرفته باشد. رسانه‏هاي عمومي، اعم از صدا و سيما، مطبوعات و پايگاه‏هاي اطلاع‏رساني نيز از اين قافله عقب نمانده و با سرعت روزافزوني به سمت توليد آثار ديداري، شنيداري و نوشتاري مرتبط با فرهنگ مهدويت به پيش مي‏روند. از سوي ديگر شاهد افزايش مراكز و مؤسسات فرهنگي، تبليغي و پژوهشي مهدوي در كشور هستيم.
 شرايط به وجود آمده، اگرچه موجب زنده شدن روح اميد و سرزندگي در جامعه ما شده و باور به ظهور منجي موعود را بيش از پيش در جامعة ما زنده ساخته است، اما بيم‏ها و نگراني‏هايي را هم در بين صاحب‏نظران مباحث اعتقادي و فرهنگي ايجاد كرده است؛ زيرا فضاي موجود، زمينة طرح افكار و انديشه‏هاي انحرافي و ديدگاه‏ها و نظرات افراطي و تفريطي در زمينة باور مهدوي و فرهنگ انتظار را نيز فراهم ساخته است و بيم اين مي‏رود كه عده‏اي به دليل نشناختن درست اين باور و فرهنگ، نداشتن بينش عميق در اين زمينه و يا تحت تأثير برخي دشمنان دانا و دوستان نادان، علاوه بر اين كه خود دچار آسيب و انحراف عقيدتي شوند، فرهنگ ارزشمند مهدويت را نيز دچار آسيب سازند.
 از اين‏رو، ضروري به نظر مي‏رسد كه مراكز و مؤسسات فعال مهدوي با تدوين منشوري كه در آن اصول و چارچوب‏هاي فعاليت‏هاي پژوهشي، آموزشي و ترويجي در حوزة مهدويت تبيين شده‏باشد، مقدمات ايجاد وحدت نظري و عملي در اين زمينه را فراهم آورند و جلوي آسيب‏ها و انحراف‏هاي احتمالي را بگيرند. تنها در اين صورت است كه مي‏توان اميدوار بود جامعة شيعي ايران از يگانه دستاويز خود براي نيل به سعادت و رستگاري دنيوي و اخروي به خوبي استفاده كند و با بهره‏گيري از فرهنگ مهدويت از فتنه‏ها و آشوب‏هاي عصر غيبت به سلامت به درآيد.
 پيش‏نويس حاضر با اين هدف از سوي «مؤسسه فرهنگي موعود» تهيه شده است و اميدواريم پس از بحث و بررسي نهايي، به عنوان سندي براي فعاليت‏هاي مهدوي در كشور مطرح شود.
 در همين‏جا از همة صاحب‏نظران و فعالان در حوزة مباحث مهدوي دعوت مي‏كنيم كه با ارائة ديدگاه‏ها و نظرات خود دربارة اين پيش‏نويس قدم مؤثري در راه اتقان و تكميل آن بردارند.
 

• 1. مباني نظري

 1-1. «امامت»، تداوم «نبوت» و تكميل كنندة رسالت خاتم‏الانبياء(ص) بوده و در عصر حاضر امامت در وجود شريف حضرت خاتم الاوصياء امام مهدي(عج) تجلي يافته است.
 1-2. بر اساس روايات قطعي و ترديد ناپذيري كه از پيامبر گرامي اسلام‏(ص) و ائمة معصومين(ع) به ما رسيده است معرفت امام زمان(ع) بر هر فردي لازم است، و دست نيافتن به اين معرفت برابر با مرگ جاهلي (مرگ در حال كفر يا شرك يا نفاق) است.
 1-3. معرفت امام زمان(ع) آنگاه مي‏تواند ما را از مرگ جاهلي برهاند كه بتوانيم با شناسايي امام عصر خود، از هدايت‏هاي او بهره‏مند شويم و اوامر و نواهي او را پاس داريم.
 1-4. امام مهدي‏(ع) آخرين حجت خدا، تداوم‏بخش سلسله حجت‏هاي الهي، خاتم اوصيا، وارث همة انبيا و اولياي پيشين و آخرين امام از نسل پيامبر اكرم‏(ص) است.
 1-5. حضرت حجّت‏(ع) با وجود غيبت ظاهري، شاهد و ناظر بر اعمال شيعيان بوده و از همة آنچه بر آنان مي‏گذرد آگاه است.
 1-6. امام مهدي‏(ع) از پس پردة غيبت اداره و ولايت امور جهان را بر عهده دارد و عنايت آن حضرت شامل حال مردم مي‏شود.
 1-7. بر اساس روايات اسلامي و فرمايش صريح امام عصر(ع)، در عصر غيبت، فقهاي عظام شيعه حجت بر همة مردم بوده و آنها موظفند ديدگاه و نظرات اين فقها را در همة امور خود مورد توجه قرار دهند.
 1-8. هدايت و سرپرستي امور سياسي ـ اجتماعي مسلمانان در عصر غيبت به فقيهي برگزيده از ميان فقهاي جامع‏الشرايط سپرده شده است و مردم با پذيرش ولايت اين فقيه مي‏توانند جامعة خود را تا عصر ظهور امام عصر(عج) به نحو شايسته‏اي كه مورد رضاي آن حضرت است، اداره كنند.
 1-9. انتظار منجي موعود و اعتقاد به تحقق آيندة روشن و به دور از هرگونه تيرگي، تباهي، ظلم و فساد براي جهان در ميان همة ملل و نحل و به ويژه پيروان اديان ابراهيمي مطرح بوده و همة مسلمانان اعم از شيعه و اهل سنت در انتظار ظهور مردي از خاندان پيامبر اكرم‏(ص) و از نسل فاطمه زهرا(س) هستند.
 1-10. در تفكر شيعي، انتظار موعود، به عنوان يك اصل مسلم اعتقادي مطرح بوده و همة شيعيان موظفند همواره در انتظار ظهور آخرين حجت خدا باشند.
 1-11. انتظار، عملي آگاهانه همراه با آمادگي و مجاهده، در سطوح مختلف فكري، اخلاقي و عملي براي ساختن آينده مطابق برنامه و نقشة الهي است.
 1-12. انتظار، ضامن حفظ سلامتي اخلاقي فرد و جامعه، تداوم انگيزه مجاهده و تلاش، بقاي روحية اميدواري و نشاط در جامعه، پايداري و شكيبايي در برابر سختي‏ها و مشكلات، مصونيت عمومي در برابر ابتلائات سوء عصر غيبت و بالاخره گسترش و تعميق انس و الفت با ساحت قدس اهل بيت‏(ع) است.
 1-13. بر اساس تعاليم ائمة معصومين‏عليهم السلام منتظر بايد هر لحظه آمادة ظهور باشد و زندگي خود را چنان سامان دهد كه هر زمان ارادة خدا به ظهور تعلق گرفت بتواند با سربلندي در پيشگاه حجت خدا حاضر شود.
 1-14. شيعيان در عصر غيبت، وظايف و تكاليف مختلفي در برابر حجت خدا دارند و تنها با عمل كردن به آنها مي‏توانند در برابر آن حضرت سربلند باشند و از اين طريق رضايت خداوند را به دست آورند.
 1-15. از مهم‏ترين وظايف شيعيان در برابر حجت خدا، پيراستن خود از خصايص ناپسند و آراستن خود به اخلاق نيكو، حفظ و تقويت پيوند قلبي با امام عصر(ع) و تجديد دائمي عهد و پيمان با آن حضرت، كسب آمادگي همه جانبة فكري، فرهنگي و عملي و مهيا كردن شرايط براي ظهور، ارتباط با فقها و مراجع تقليد، به عنوان نواب عام امام عصر(ع) و دعا براي تعجيل فرج است.
 1-16. در عصر حاضر كه دوران امامت و ولايت آخرين حجّت خدا، امام مهدي‏(ع) است، ما از يك سو وظيفه داريم كه به ريسمان ولايت مهدوي چنگ زنيم و همة مناسبات فردي و اجتماعي خود را بر اساس خواست و رضايت آن حضرت كه از طريق كتاب و سنت به دست ما مي‏رسد، سامان دهيم و از سوي ديگر مكلفيم كه از تمسك به ولايت دشمنان ايشان خودداري كنيم و از هر آنچه كه در تقابل با اين ولايت است بيزاري جوييم.
 1-17. شناسايي همه جانبه (نظري و عملي) كفر، شرك و نفاق و مظاهر آنها در عصر حاضر براي پيراستن مناسبات فردي و جمعي مسلمانان از شائبه‏ها و كسب آمادگي براي مقابله با آن مظاهر و اصلاح مناسبات و مصونيت بخشي به وجوه مختلف حيات فرهنگي و مادي مسلمين امري ضروري و اجتناب‏ناپذير است.
 1-18. امام راحل‏(ره) با طرح انديشة حكومت اسلامي در عصر غيبت و تلاش خستگي‏ناپذير در راه تحقق اين انديشه به «انتظار» معنا و مفهوم تازه‏اي بخشيد و تعريفي نو از رسالت و تكليف شيعيان در برابر حجت خدا ارائه داد.
 1-19. پرداختن به باور مهدوي و فرهنگ انتظار، ضرورت انكارناپذير عصر ماست و احيا و گسترش اين باور و فرهنگ در جامعه ما مي‏تواند اقشار مختلف، به ويژه جوانان را در برابر امواج مسموم تهاجم فرهنگي بيگانه بيمه سازد.
 

• 2. راهبردها

 2-1. شناسايي و نقد بنيادين وجوه مختلف فرهنگ و تمدن مغرب زمين، به عنوان فرهنگ و مدنيتي كه در تقابل جدي با آرمان «حقيقت مدار»، «معنويت‏گرا» و «عدالت محور» مهدوي قرار دارد؛ زيرا انسان‏هاي عصر غيبت تنها زماني مي‏توانند به ريسمان ولايت مهدوي چنگ زنند و به تمام معنا در سلك منتظران موعود قرار گيرند كه باطل زمان خويش را به‏درستي بشناسند و با تمام وجود از آن بيزاري جويند.
 2-2. شناخت و نقد جدي مناسبات فرهنگي، سياسي و اقتصادي حاكم بر جوامع اسلامي؛ مناسباتي كه عمدتاً به تقليد از الگوهاي توسعة غربي و تحت تأثير انديشه‏هاي عصر مدرنيته در اين جوامع شكل گرفته است؛ چرا كه اين جوامع بدون شناخت جدي از وضع موجود خود نمي‏توانند به راهكارهاي مبتني بر آموزه‏هاي ديني براي خروج از فتنه‏هاي فراگير عصر غيبت دست يابند.
 2-3. تلاش در جهت تدوين استراتژي سياسي، فرهنگي، اقتصادي و نظامي جوامع اسلامي در عصر غيبت و تا رسيدن به عصر طلايي ظهور، براساس انديشة مهدوي و فرهنگ انتظار.
 2-4. تبيين وظايف و مسئوليت‏هاي نهادها و دستگاه‏هاي مختلف فرهنگي، آموزشي، تبليغي و اجرايي در جهت توسعه و تعميق باور مهدوي در جامعة ما.
 2-5. بازشناسي وجوه مختلف اعتقادي، تاريخي، فرهنگي و اجتماعي انديشة مهدوي و فرهنگ انتظار با بهره‏گيري از منابع متقن و مستدل و استفاده از همة توان مراكز علمي حوزوي و دانشگاهي در زمينه مباحث كلامي، فلسفي، عرفاني، اخلاقي، حقوقي، سياسي و... .
 2-6. تلاش در جهت پالايش انديشة ناب مهدوي از هرگونه شائبة جعل و تحريف و زدودن اين انديشه از زنگارهاي جهل و خرافه، سخنان سست و بي‏اساس و هرگونه ديدگاه انحرافيِ مبتني بر افراط يا تفريط.
 2-7. پاسخ‏گويي عالمانه و متناسب با نيازهاي روز به شبهات، پرسش‏ها و ابهام‏هاي موجود در زمينة منجي‏گرايي شيعي.
 2-8. شناساندن معارف مهدوي به نسل جوان و نهادينه ساختن اين معارف در متون آموزشي از دبستان تا دانشگاه.
 2-9. احيا و گسترش فرهنگ انتظار و تلاش براي شناساندن نقش سازندة اين فرهنگ در پايداري و پويايي جوامع اسلامي.
 2-10. تبيين وظايف و تكاليف مردم در برابر حجت خدا و امام عصر(ع)، نهادينه ساختن اين وظايف و تكاليف در فرد و اجتماع و آماده ساختن جامعه اسلامي براي استقبال از واقعة مبارك ظهور.
 2-11. مقابلة جدي با كلية جريان‏هاي سياسي - فرهنگي كه در قالب كتاب، نشريه، فيلم، نرم‏افزارهاي رايانه‏اي، پايگاه‏هاي اطلاع‏رساني جهاني (اينترنت) و... به تقابل با انديشة موعودگرايي شيعي مي‏پردازند، از طريق گسترش فرهنگ ناب مهدوي و نقد و بررسي جريان‏ها و تفكرهاي انحرافي و التقاطي.
 2-12. بررسي و نقد كلية ديدگاه‏هايي كه از سوي متفكران مادي‏گرا و فرقه‏هاي انحرافي در زمينة جهان آينده و آيندة جهان مطرح شده است.
 2-13. بهره‏گيري شايسته از ابزارهاي هنري و رسانه‏هاي ديداري و شنيداري به ويژه سينما و تلويزيون براي تبليغ و ترويج معارف مهدوي.
 2-14. ترويج و گسترش مفاهيمي چون اميد به آينده، ياري مظلومان، منجي‏گرايي، ظلم‏ستيزي، عدالت‏خواهي، معنويت‏گرايي و... كه از عناصر جوهري فرهنگ مهدويت و انتظار به شمار مي‏آيند، از طريق قالب‏هاي مختلف هنري (ادبيات داستاني، شعر، نمايش‏نامه، فيلم و...).
 2-15. گشودن زواياي جديد در طرح مباحث مهدوي و پرداختن به موضوعات مختلف فرهنگي، سياسي، اجتماعي از منظر فرهنگ انتظار.
 
 

• 3. سياست‏ها

 3-1. توجه به جايگاه و شأن رفيع امام عصر(ع) و خودداري از به كار بردن كلمات و تعابيري كه شايسته جايگاه و شأن آن حضرت نيست.
 3-2. توجه به ديدگاه‏ها و نظرات مراجع عظام تقليد براي در امان ماندن از هرگونه افراط و تفريط در فعاليت‏هاي مهدوي.
 3-3. توجه به كاركردهاي مجالس و مراسم مهدوي و تلاش براي حفظ كاركرد اصلي اين مجالس و مراسم كه چيزي جز تجديد پيمان با امام عصر(ع)، يادآوري تكاليف و رسالت‏هاي ما نسبت به آن امام، ترويج فرهنگ انتظار و آماده‏سازي جامعه براي ظهور يگانه منجي عالم بشريت نيست.
 3-4. پرهيز از تعيين وقت براي ظهور و متمركز كردن همة تلاش‏هاي فرهنگي، تبليغي بر اصل لزوم انتظار فرج، منتظر نگه داشتن مردم، حفظ شادابي و سرزندگي انتظار در آن‏ها و يادآوري وظايف منتظران.
 3-5. پرهيز از طرح مطالب سست، واهي و بي‏اساس مبتني بر خواب و رؤيا براي ترويج و تبليغ فرهنگ انتظار.
 3-6. پرهيز از دامن زدن به موضوع تشرفات و خودداري از طرح تشرفاتي كه منبع و مستند محكم و قابل اعتمادي ندارند.
 3-7. خودداري از بهره‏برداري‏هاي مادي از موضوع تبليغ و ترويج نام امام عصر(عج) و پرهيز از هرگونه برخورد سوداگرانه و با هدف طرح خود، با اين موضوع.
 3-8. بسنده نكردن به بُعد احساسي و عاطفي موضوع مهدويت و انتظار و تلاش در جهت بالا بردن سطح معرفت مردم در اين زمينه.
 3-9. پرهيز از هرگونه افراط و زياده‏روي در طرح ياد و نام امام عصر(عج) در محافل، مجامع، رسانه‏ها و دستگاه‏هاي تبليغي به گونه‏اي كه موجب زدگي مردم از اين موضوع شود.
 3-10. توجه به تمايزها و تفاوت‏هاي ادبيات آخرالزماني و منجي‏گرايي شيعي با ادبيات آخرالزماني و منجي‏گرايي ساير اديان و مذاهب.
 3-11. بهره‏گيري از منابع متقن و مستدل در تبليغ و ترويج فرهنگ مهدوي.

ماهنامه موعود شماره 68