اشاره :
در قسمتهاى پيشين اين سلسله مقالات مهم‏ترين نكاتى را كه مبلغان و مروجان فرهنگ مهدوى در فعاليتهاى تبليغى و ترويجى خود بايد مورد توجه قرار دهند، به دو دسته بايسته‏هاى عملى و نظرى تقسيم و از »گسترش و تعميق ارتباط معنوى با امام عصر(ع)« به عنوان مهم‏ترين بايسته عملى و از »شناخت همه‏جانبه فرهنگ مهدوى« به عنوان نخستين بايسته نظرى ياد كرديم. در اين قسمت از مقاله به بررسى برخى ديگر از بايسته‏هاى نظرى مى‏پردازيم.
 
 2. توجه به جايگاه و شأن رفيع امام عصر(ع)
امام مهدى(ع) عصاره خلقت، خاتم اوصيا و وارث همه انبيا و اولياى پيشين است، چنان‏كه در يكى از زيارات حضرت صاحب‏الامر(ع) خطاب به ايشان عرض مى‏كنيم:
 السلام على وارث الأنبياء و خاتم الأوصياء... المنتهى إليه مواريث الأنبياء و لديه موجود آثار الأصفياء.1
 سلام بر وارث پيامبران و خاتم اوصيا... آن‏كه ميراث تمام پيامبران بدو رسيده و آثار همه برگزيدگان در نزد او موجود است.
آن حضرت چنان مقامى در نزد پيامبر اكرم(ص) و ائمه معصومين(ع) دارند كه خطاب به ايشان از تعبير »پدر و مادرم به فداى او« استفاده كرده‏اند، از جمله در روايات زير كه از پيامبر اكرم(ص) و امام على(ع) نقل شده، آمده است:
بأبى و أمّى سميّى و شبيهى و شبيه موسى بن عمران، عليه جيوب (جلابيب) النور يتوقّد من شعاع القدس.2
پدر و مادرم به فداى او كه همنام من، شبيه من و شبيه موسى بن عمران است، بر او جامه‏هايى از نور است كه از پرتو قدس روشنايى مى‏گيرد.
بأبى ابن خيرة الإماء... .3
پدرم به فداى فرزند بهترين كنيزان... .
امام راحل نيز در بيان جايگاه و شأن بى‏مانند امام مهدى(ع) در عالم هستى مى‏فرمايد:
من نمى‏توانم اسم رهبر روى ايشان بگذارم، بزرگ‏تر از اين است. نمى‏توانم بگويم كه شخص اول است، براى اينكه دومى در كار نيست. ايشان را نمى‏توانيم با هيچ تعبيرى تعبير كنيم، الّا همين كه مهدى موعود(ع) است.4
با توجه به همين مقام و مرتبت رفيع امام عصر(ع) است كه در روايات، به كلمات و عبارتهاى خاصى براى عرض سلام و ارادت به پيشگاه آن حضرت سفارش شده است. از جمله در روايتى كه از امام محمد باقر(ع) نقل شده، مى‏خوانيم:
من أدرك منكم قائمنا فليقل حين يراه »السلام عليكم يا أهل بيت النبوة و معدن العلم و موضع الرسالة«.5
هر كس از شما كه قائم ما(ع) را دريابد، پس بايد به هنگام ديدار با او بگويد: »سلام بر شما اى خاندان نبوت و معدن علم و جايگاه رسالت«.
در روايت ديگرى كيفيت سلام دادن مردم به آن حضرت در زمان ظهور چنين بيان شده است.
لايسلّم عليه مسلّم إلّا قال: »السلام عليك يا بقية اللَّه فى أرضه«.6
هيچ سلام دهنده‏اى بر آن حضرت سلام نمى‏دهد، مگر اين‏كه مى‏گويد: »سلام بر تو اى باقى‏مانده خدا در زمين«.
مطالعه سيره و اقوال علما و بزرگان نيز نشان مى‏دهد كه آنها نهايت ادب و احترام را نسبت به حضرت صاحب‏الامر(ع) رعايت و از هر سخن و عملى كه در آن اندك شائبه بى‏توجهى به جايگاه و شأن آن حضرت وجود داشت، پرهيز مى‏كردند. در اين‏باره حكايت زير كه از مرجع عاليقدر حضرت آيةاللَّه‏العظمى صافى گلپايگانى در زمينه ادب و احترام حضرت آيةاللَّه‏العظمى بروجردى نسبت به امام عصر(ع) نقل شده، بسيار خواندنى است:
يك روز در منزلشان مجلسى بود، در آن مجلس شخصى با صداى بلند گفت: براى سلامتى امام زمان و آيةاللَّه بروجردى، صلوات! در همان حال، ايشان كه در حياط قدم مى‏زد. با شتاب و ناراحتى به طرف در بيرونى آمد و با عصا محكم به در زد، به‏طورى كه آقايانى كه در بيرون بودند، ترسيدند كه نكند اتفاقى افتاده باشد. چندين نفر به طرف در اندرونى رفتند كه ببينند چه خبر است؟ آيةاللَّه بروجردى گفتند: »اين كه بود كه اسم مرا در كنار نام مبارك امام زمان(ع) آورد؟ اين مرد را بيرون كنيد و به خانه راهش ندهيد.7
براساس آنچه گفته شد، بر همه مبلغان فرهنگ مهدوى، اعم از نويسندگان، سخنرانان، شاعران، مديحه‏سرايان و... لازم است كه در نوشته‏ها، گفته‏ها، سرودها و به تعبير عام‏تر در كليه فعاليتهاى تبليغى و ترويجى خود، نكات زير را مورد توجه جدى قرار دهند.
    2-1. خوددارى از به‏كار بردن كلمات و تعابيرى كه شايسته جايگاه و شأن رفيع امام عصر(ع) نيست؛
    2-2. رعايت نهايت ادب و احترام به هنگام بر زبان راندن نام آن حضرت و ياد كردن از ايشان؛
    2-3. ذكر سلام و صلوات پس از نام بردن از آن حضرت و برخاستن به هنگام بيان نام خاص ايشان.
 
 3. پرهيز از طرح مطالب سست، واهى و بى‏اساس
مرورى اجمالى بر صدها كتاب روايى، كلامى، تاريخى و... كه محققان و دانشمندان شيعه و اهل سنت از سالها پيش از تولد و غيبت امام دوازدهم تا كنون در اين باره نگاشته‏اند8 و نگاهى گذرا به حدود شش‏هزار روايتى كه از پيامبر اكرم(ص) و ائمه اهل بيت(ع) در زمينه موضوعات مختلف مرتبط با امام عصر(ع) وارد شده،9 نشان مى‏دهد كه اعتقاد به امام مهدى(ع) به عنوان آخرين حجت الهى و منجى آخرالزمان، در معارف اسلامى از چنان مبانى و پايه‏هاى عقلى و نقلى استوار و خلل‏ناپذيرى برخوردار است كه راه هرگونه انكار و ترديد را بر مخالفان اين انديشه مى‏بندد و مدافعان اين انديشه را نيز از دست يازيدن به مطالب سست، واهى، خيالى و خواب و رؤياهاى بى‏اساس براى اثبات حقانيت اين انديشه بى‏نياز مى‏سازد.
حضرت آيت‏اللَّه‏العظمى فاضل لنكرانى در پيامى به »دومين جشنواره برترينهاى فرهنگ مهدويت« در اين زمينه مى‏فرمايد:
 در اينجا تذكر اين نكته را لازم مى‏بينم كه در اين وادى اهل فكر و تحقيق بايد معارف را به صورت ناب و خالص و به دور از هرگونه حشو و زوايد در اختيار مردم قرار دهند. بايد از بيان امور سست و واهى و چه بسا كذب كه اساس اعتقاد مردم را متزلزل مى‏كند اجتناب نمايند. در تثبيت حقيقت امامت هيچ نيازى به بيان رؤياهاى كاذبه و حوادث غير صحيح نيست. بايد در منابر از جذبه‏هاى واقعى ولايت و آثار و كرامتهاى مسلّم الثبوت و حقيقى آن استفاده نمايند و به بيان ديگر بايد به دنبال تحكيم عقايد باشيم و نه فقط برانگيختن احساسات، كه آن امرى است غير پايدار و گذرا.10
تكيه بر مطالب سست و بى‏بنيادى چون خواب و رؤيا براى ترويج و تبليغ فرهنگ مهدوى، نه تنها مردم را همواره در سطحى نازل از ايمان و آگاهى قرار مى‏دهد، بلكه اعتقاد و باور آنها را نيز بسيار شكننده و آسيب‏پذير مى‏سازد؛ زيرا مردمى كه تنها با بيان يك خواب و رؤيا جذب موضوع مهدويت مى‏شوند، با وقوع اندك خدشه‏اى در اين نقلها دچار تزلزل و سردرگمى مى‏گردند.
با عنايت به مطالب ياد شده بر همگان لازم است كه در تبليغ و ترويج فرهنگ مهدويت و انتظار، به نحو شايسته‏اى به نكات زير توجه كنند:
    3-1. تلاش در جهت دفاع عقلانى از انديشه مهدويت و انتظار و تبيين هر چه بهتر و دقيق‏تر مبانى اين انديشه؛
    3-2. دقت و مراقبت كامل در نقل مطالب و مباحث مهدوى، به ويژه حكايتهاى مربوط به تشرفات، و توجه به منابع و مستندات مطالب و مباحث نقل شده؛
    3-3. پرهيز از مطرح ساختن خواب و رؤياهايى كه پايه و اساس محكم و متقنى ندارند، هر چند بسيار جذاب و اثرگذار باشند.