اشاره:
«محمود حكيمي» از پيش‌كسوتان ادبيات ديني و داراي كارنامه‌اي بيش از 140 عنوان كتاب در كمتر از 40 سال فعاليت عالمانه و اديبانه در گسترش فرهنگ و معارف اسلامي است. جوانان پيش از انقلاب او را با آثار ديني و انقلابي‌اش مانند نقابداران جوان و اشراف‌زادة قهرمان به ياد مي‌آورند، همانطور كه نوجوانان پس از انقلاب او را با مجموعه 24 جلدي تاريخ تمدن جهان، (ويژه نوجوانان) و زندگاني چهارده‌ معصوم(ع) و ده‌ها كتاب ديگر در حوزه‌هاي ديني، علمي، تاريخي و ادبي مي‌شناسند. بسياري از آثار حكيمي در جشنواره‌هاي گوناگون داخل و خارج از كشور جايزه گرفته‌اند و تقدير شده‌اند و برخي از آثار او به زبان‌هاي انگليسي، ايتاليايي، عربي و كردي ترجمه شده‌اند. محمود حكيمي همچنان در حوزه‌هاي ديني تحقيق مي‌كند و مي‌نويسد، به گونه‌اي كه در سال عزت و افتخار حسيني(ع) به پاس 30 سال فعاليت مذهبي‌اش و همچنين كتاب زندگي پيشواي آزادگان حضرت امام حسين(ع) كه در سال 1351 با مقدمه آيت الله ناصر مكارم شيرازي به چاپ رسيده بود، از وي با عنوان «خادم اهل قلم اهل بيت(ع)» تقدير شد. با او درباره وضعيت مفاهيم «ظهور» و «انتظار» در هنر و ادبيات گفت‌وگو كرده‌ايم.

هنر و ادبيات ديني در حوزة مفاهيم و عقايدي مانند «ظهور» و «انتظار» چه كاركردي دارند؟
هنر و ادبيات مي‌تواند انسان‌ها را به انديشيدن دربارة اين مفاهيم و سرنوشت جهان و تكامل اديان وادارد و جنبه‌هاي زيباشناسانة ظهور و انتظار را برملا كند. شيريني، اميد و تلاش ناشي از اعتقاد به ظهور منجي و عدالت‌گستر جهاني و سختي‌ها، تلاش‌ها و كشمكش‌هاي دوران انتظار دستمايه‌هايي بسيار والا براي ادب و هنر محسوب مي‌شوند كه گوشه‌هايي از انديشه‌هاي بنيادين آفرينش، يعني تكامل جهان و بشر را به تصوير مي‌كشند.

 وضعيت آثار ادبي مربوط به مهدويت و انتظار در كشور ما چگونه است؟
 پس از انقلاب خوشبختانه آثار بسياري در زمينه «مهدوديت» منتشر شد، اما بايد اذعان كرد كه تاكنون اثري تأثيرگذار و قابل قبول بخصوص در حوزه ادبيات داستاني پديد نيامده است و ما از نويسندگان و مخصوصاً اديبان انتظار داريم كه در اين زمينه تلاش بيشتري داشته باشند، زيرا بسياري از جوانان ما هنوز برداشت صحيحي از انقلاب و نهضت حضرت مهدي(ع) ندارند و متأسفانه تبليغات بسيار وسيعي از سوي دشمنان عقايد تشيع و مهدويت در جهان آغاز شده است كه سعي مي‌كنند اعتقاد به مهدويت را سرچشمة خشونت و ترور نشان دهند، در صورتي كه هر انسان انديشمندي كه دربارة مهدويت پژوهش و تحقيق كرده باشد به نيكي آگاه است كه نهضت حضرت مهدي(ع) دنباله نهضت پيامبران توحيدي و ائمه اطهار(ع) است.
قرآن كريم در آيات متعددي اهداف پيامبران توحيدي را به‌خوبي نشان داده است كه عبارتند از: رهايي انسان از شرك و ايجاد عدالت اجتماعي و گسترش محبت و مهرورزي در ميان انسان‌ها؛ زيرا كه بدون اين 3 عامل شكوفايي خلاقيت‌هاي بشري و بهره‌برداري از استعداد انسان‌ها امكان‌پذير نيست.

 انتظار در مكتب ما چه ويژگي‌هايي دارد كه بتوانيم آنها را در ادبيات خود دنبال كنيم؟
 بايد توجه داشته باشيم كه انتظار از منجي و رهايي دهنده در بيشتر مكتب‌ها و اديان وحياني و غير وحياني وجود دارد و اين بحثي جهاني است و چيزي كه بايد مورد توجه انديشمندان و نويسندگان قرار بگيرد اين است كه اعتقاد به ظهور در تشيع اين‌گونه است كه انقلاب حضرت مهدي(ع) ادامه نهضت پيامبران و آموزه‌هاي رهايي‌بخش اهل بيت(ع) است در حالي كه در برخي از اديان و مكتب‌هاي ديگر، مبحث «ظهور منجي» تحت تفكرات نژادپرستي و تماميت‌خواهي تحريف شده است و منجي جهان از ديدگاه آنها قرار است باعث برتري نژادي شود.

 تفاوت اصلي ظهور و منجي در عقايد ما شيعيان را بر ساير اديان در چه مي‌دانيد؟
 اساس ظهور حضرت مهدي(ع) آزادي، عدالت اجتماعي و برقراري الفت و محبت بين همه انسان‌هاي جهان در كنار مبارزه با مخالفان آزادي و عدالت اجتماعي است.
در كتاب ارزشمند غيبت «نعماني» داريم كه حضرت مهدي(ع) در ميان اهل تورات با تورات و ميان اهل انجيل با انجيل و در ميان مسلمانان با قرآن حكم مي‌كند و اموال از داخل و خارج زمين نزد او گرد آمده و انباشته مي‌شود و سپس به مردم مي‌گويد بياييد آنچه مي‌خواهيد بگيريد؛ اين چيزي است كه به خاطر آن خويشاوندي را بريديد و خون‌هاي ناحق ريختيد و برايش آنچه را خداوند تحريم فرموده بود مرتكب شديد. و او زمين را از عدالت و برابري و نور پر مي‌كند.

 نويسندگان در آثار ادبي، دوران پس از ظهور را چگونه بايد معرفي كنند، اصولاً اهداف ظهور و مهدويت چگونه در جامعه تجلي مي‌يابد؟
 با نگرشي به دو كتاب غيبت نعماني اثر محمد بن ابراهيم نعماني در قرن 4 هجري و همچنين روايات آمده در كتاب المهدي اثر «سيد صدرالدين صدر» درباره ويژگي‌هاي لشكر امام زمان(ع) روشن مي‌شود كه سپاه امام زمان(ع) برخلاف تبليغات گسترده دشمنان اسلام و تشيع، پيام‌آور خشونت و عامل خونريزي‌هاي بي‌رحمانه نيست. احاديث معتبري داريم كه نشان مي‌دهد ياران امام زمان(ع) از بهترين مردمان هستند. روايتي داريم كه در آن مردم به‌وسيلة حضرت مهدي(ع) از فتنه‌ها نجات پيدا مي‌كنند، همچنانكه به وسيلة آموزه‌هاي پيامبران از شرك نجات يافتند. خدا به وسيلة مهدي(ع) بعد از عدالت فتنه دل‌هاي آنان را الفت مي‌دهد همانطور كه پس از عداوت كفر به وسيله پيامبران در دل آنها الفت ايجاد كرد.
همچنين درباره ياران امام زمان(ع) داريم كه آنها كسي را به ناحق نمي‌كشند، هتك حرمت نمي‌كنند، ناسزا نمي‌گويند، خلف وعده نمي‌كنند، به مكر و حيله متوسل نمي‌شوند، شكست خورده را تعقيب نمي‌كنند و ... زيرا آنان براي پيكار با ظالمان و مخالفان عدالت اجتماعي و آزادي مي‌آيند و ترديدي نيست كه دست به ظلم و ستمگري نمي‌زنند.
به هر روي، دوران پس از ظهور را بايد بر اساس روايات و آنچه عقل استدلال مي‌كند، روزگاري پر از مهر و محبت ميان انسان‌ها و آزادي و عدالت اجتماعي و برابري و برادري نشان داد. چنان كه در دوران انتظار بايد منتظر واقعي را عاشق صلح و آشتي نشان داد، زيرا عاشق اهل بيت(ع)، عاشق بشريت و صلح بين همه انسان‌هاست و منتظر واقعي نمي‌تواند رباخوار، فريبكار، حسود و حريص باشد و نسبت به رنج و سختي انسان‌هاي ديگر بي‌تفاوت باشد. انساني كه قلبي پر از كينه و حسد و خشم نسبت به برادران خود دارد نمي‌تواند خود را از ياران امام زمان(ع) بداند.
عاشق حضرت ولي عصر(ع) كه آرزوي ديدار و درك حضرت را دارد، به همة انسان‌ها عشق مي‌ورزد زيرا كه آموزه اصلي پيامبران توحيدي، پرستش خداي يكتاست و پرستش خداي يكتا عشق به انسان‌ها را به دنبال دارد. از همين روست كه سعدي شيرازي مي‌گويد:
عاشقم بر همه عالم كه همه عالم از اوست.

 و سخن آخر؟
 خوشبختانه نويسندگان بسيار خوبي در موضوع انتظار فرج حضرت(ع) فعاليت مي‌كنند بسياري از نويسندگان از من بهتر مي‌نويسند و از آنها انتظار مي‌رود كه دربارة انقلاب حضرت مهدي(ع) و [موضوع] انتظار بيشتر كار كنند.

پي‌نوشت:
٭ برگرفته از روزنامة جام‌جم، ويژه‌نامه ديدار، 28 شهريور 1384.

ماهنامه موعود شماره 59