|
۰۸ خرداد ۱۳۸۵ |
|
صفحه 2 از 2
گروههاي سني مختلف بر حسب گرايششان به اسلام اينگونه طبقهبندي ميشوند:
80ـ75: (سالهها افرادي كه همراه با انقلاب كمونيستي به دنيا آمدند): اين گروه شامل كساني است كه ايمانشان را حفظ كردهاند مانند كساني كه در چند سال اخير به اسلام گرويدهاند در اين گروه نسبت كمي از آتهايستها وجود دارد چرا كه افراد اين گروه سني با سنن محكم اسلامي بدنيا آمدهاند و رشد كردهاند.
75ـ55 سالهها: (پيشقدمان نخستين): نسبت زيادي از بين گروه هستند كه به آتهآليسم و كمونيسم گرايش دارند و كساني وجود دارند كه مطالعات شخصيشان در زمينه مذهب ديدگاه آنها را شديداً تغيير داده چراكه آنان در محيط نيمهاسلامي يا در محيط پرخاشگر به ارزشهاي آتهايستي و ماترياليستي رشد كردهاند.
55ـ45 سالهها: (سنين قبل از بازنشستگي): اين گروه در دوران اقتدار شوروي بدنيا آمدهاند در زمانيكه هنوز گرايشهاي مذهبي وجود داشت، اينان بيشتر به جهان مادي، زندگي روزمره و نوع زندگي اجتماعي اهميت ميدهند.
45ـ30 سالهها: (بالغها): اين گروه تربيت دوران شوروي را تجربه كردهاند و بسيار از مذهب بيگانهاند و آداب مذهبي را فقط در حد تشريفات در نظر ميگيرند.
30ـ22 سالهها: (در حال تثبيت): اين گروه يك گروه بيشكل است كه از مؤمنان فعال تا افراد كاملاً بيعلاقه نسبت به مذهب تشكيل شده.
22ـ10 سالهها: (در حال رشد): اين گروه در دورهي احياي فرهنگي ـ نژادي به دنيا آمدهاند و اكثراً در حال آغاز نشان دادن علاقه شديد به اسلام هستند.
اسلام مدرن در روسيه به طور منطقهاي و اجتماعي و محلي شده است. حتي در روستاهاي نزديكتر در كوهستانهاي داغستان كه نژاد يكسان دارند، مردم آئينهاي مذهبي متفاوتي را نشان ميدهند و مقدار دينداري آنها متفاوت است.
براي مثال ساكنان روستاهاي گوبدن، كوباچي و مادنليس را طيفي از افراد معتقد به عرفان راسيوناليستي ضد خدا تا افراد متعصب بر روي ارزشهاي اسلامي را تشكيل ميدهند.
مثال ديگر در اين مورد، تلفظهاي مختلف كتاب مقدس (قرآن) را در نظر ميگيرد كه نه فقط بوسيله تلفظهاي قومي مختلف متغير است، بلكه بعلاوه بوسيله منابع مختلف تعليمات مذهبي مومنان مدرن (جواناني كه به وسيله اعراب آموزش داده شدهاند و سالخوردگاني كه از پدرانشان فراگرفتهاند و جديدالايمانهايي كه متون مقدس را از نسخههاي سيرليك يا لاتين آموختهاند) نيز متغير است. بعد از فروپاشي اتحاد شوروي مركز گريزي در دولتهاي مسلماننشين روسيه، كه واحدهاي سياسي مختلفي را تشكيل ميدهند تشديد شده و حتي در حال رقابت با يكديگر در اين امر هستند.
متغيرهاي مستقل شرايط سبب تنوع كلي آموزشهاي اسلامي ميشود كه شامل موارد زير ميشود:
شرايط داخلي و خارجي جامعه و محيط فرهنگي، تركيب و نحوهي شناخت از خود جامعه و دوري يا نزديكي به مراكز سنتي اسلامي، تلفيق تعاليم اسلامي و سنن قومي محلي، وجود موانع طبيعي، اجتماعي و فرهنگي بين روستاها، تجربههاي قبلي آتهايستي حكومت محلي و نهان سازي تعاليم اجتماعي اسلامي در گذشته، پلوراليسم در الگوهاي مذهبي، شرحهاي مختلف متون مقدس و مشروعيت مدلهاي تشريفات رايج مذهبي (به دليل ضعف دانش اسلامي كه نتيجه ضعف اسلام رسمي و قدرت مذهبي است)، وجود نمونه سكولار شده در روسيه (عليالخصوص در ميان تاتارها)، استفاده از اسلام براي ناسيوناليسم يا جداييطلبي سياسي، تضاد بين روحانيون قديم و جديد و ويژگيهاي مذهبي و تاريخي گروش به اسلام.
بطور همزمان من در پروژههاي تحقيقاتي ديگري تحت عنوان «مساجد شهر مسكو و تعليمات مدرن اسلامي در آن» داخل شدم، كه هدف آن بررسي مساجد مسكو به عنوان پديدههايي اجتماعي و فرهنگي و محيط شهري مدرن بود.
امروزه 4 مسجد در شهر مسكو وجود دارد. اول مسجد جامع مسكو كه حتي در دوران كمونيسم هم بر روي مومنان باز بوده است، ديگر مسجد تاريخي بازگشايي شده در سال 1994، سومين مسجد، مسجد يادبود كه توسط دولت مسكو ساخته شد و مسجد چهارم كه «بارديام» نام دارد و تحت حمايتهاي تاتارها بنا شده است.
دو مسجد اخير از سال 1997 گشايش يافتهاند، در كنار اين 4 مسجد بيش از 25 انجمن مذهبي وجود دارد. براساس آمار منابع مختلف، مجموع كل مسلمانان نژادي در منطقه و شهر مسكو بين 600000 تا 000/600/1 نفر است. اكثريت قاطع آنان را تاتارهاي نيژنينوگورود و كازان، باشقيرها و آذربايجانيها تشكيل ميدهند. در 10 سال اخير، مهاجران از قفقاز شمالي سهم قابل توجهي از جامعه پراكنده و چند نژادي مسلمانان مسكو را بنا كردهاند.
عليرغم اينكه انفجار احساسات مذهبي اوايل دهه 1990 بطور قطعي فروكش كرده است، در مسكو نمازگزاران جمعه حدود 2000 نفر برآورده ميشود و حدود 000/16 مسلمان براي مراسم و اعياد مقدس در مساجد گرد هم ميآيند. مسجد جامع شهر مسكو سنگر سمبوليك اسلام در روسيه نه تنها براي مسلمانان، بلكه براي احزاب و گروههاي سياسي شهر است.
در مسكو پايتخت دولت ارتدوكس، مساجد اجزاء فرهنگي ـ اجتماعي شهري هستند كه در حال مدرنيزاسيون سريع است. اين مساجد شاكله و بدنه انجمن مسلمانهاي شهر و منطقه مسكو است.
هدف پروژه برنامهريزي شده، تشريح تصوير مساجد داير شهر مسكو و تحقيق ساخت و تركيب اجتماعي ـ فرهنگي ساكنان بخش، الگوي شكلگيري جوامع اسلامي هول مسجد و تصوير و ويژگيهاي رهبران روحاني در اين جوامع است.
هدف اين بود كه كاركرد مساجد مدرن روسيه به عنوان هسته و كانون گسترش احياي اسلام در محيط چند فرهنگي در فرآيند پيريزي فضايي اجتماعي درون آن بررسي ميشود.
روش مورد استفاده شامل بررسي موارد مختلف، مصاحبههاي از قبل برنامهريزي نشده و مشاهدات است.
در اجبار به همكاري و آغاز فرآيند احياي اسلامي، رهبران مقدس با يكديگر مشكلاتي دارند. عمده آن به دليل ويژگيهاي سكولار قابل توجه و همچنين تفاوتهاي نژادي است.
اسلام مدرن در روسيه مدعيان زيادي را دارد كه هر يك خود را داراي «اسلام صحيح» ميدانند. يكي از نقاط افتراق اصلي، بيشتر يا كمتر بودن صداي مذهبي در حركتهاي سياسي و شركت اسلام در حركتهاي اسلامي سياسي محبوب و گسترده است. اكثريت مسلمانها از حالت متفرق بهوسيله روحانيون به يك جامعه متحد تبديل شدهاند. مسجد به عنوان مؤسسه مذهبي به عنوان سرچشمه اصلي آموختن ايدئولوژيهاي مختلف اسلامي به هسته جامعه اسلامي عمل ميكند، سپس اين نظريهها بوسيله اين افراد در ميان كساني كه در مسجد حضور نمييابند منتشر ميشود. مسجد به عنوان يك مكان عمومي عمل ميكند كه در آن، نسخههاي برونگرا و يا درونگراي اسلام، امت اسلامي و ويژگيهاي قومي، انديشهها و سنتگرايي يا اصلاحطلبي، شخصيت و غرور ملي با هم در مباحثههاي مسلمانان مسكو تركيب ميشوند. فضايي كه در آن جنسيت، نژاد، ميزان توجه نمازگزاران متفاوت است.
گروه اصلي كه بايد مورد توجه قرار بگيرد، زنان هستند كه عمدتاً به دليل گرايشهاي محافظهكارانه مذهبي، حافظان و مترجمان فعال سنتهاي اسلامي براي متولدين دوران شوروي هستند و پيش برنده قسمت قابل توجه آموزش رسمالخط عربي و اصول اساسي اسلام در ميان آنان هستند. آنها حتي به سوي تسخير فضائي براي شركت در نماز جمعه در مسجد شهر پيش ميروند، چراكه حدود يكسوم حضار را تشكيل ميدهند مختصراً ميتوان گفت كه اسلام زنان مسكو مدرك آشكاري از احياي حقيقي تعاليم اسلامي ارائه ميدهد و ميتواند به عنوان مدلي از مدرنيزاسيون اسلام استناد شود.
نويسنده: صيبرا وگوسل
مترجم: حسن فرشيدي
|
مقالات 
