|
مبارزه و رهبري علماي اسلامي |
|
|
|
۰۸ خرداد ۱۳۸۵ |
|
صفحه 2 از 2
وحدت علماي اسلامي عراق دولت انگليس را بر آن داشت كه اشغالگري و حكومت مستقيم خود بر عراق پايان دهد ولي سلطه گرائي و كنترل سياسي، اقتصادي و نظامي آن كشور را تحت پادشاهي ملك فيصل را محفوظ نگاه دارد. اعطاي حاكميت عراق به يك شاهزاده دست نشانده از خاندان شريف حسين يك حيله و تزوير سياسي امپراتوري انگليس و به منظور آرام كردن مقاومت علما و مسلمانان عراق صورت مي گرفت. بازيگران سياست خارجي انگليس بيم داشتند كه مقاومت علما و امت اسلامي در عراق به ساير كشورهاي مجاور سرايت كرده و منافع لندن در هند، ايران، سوريه، فلسطين، لبنان و مصر به خطر بيفتد. در 23 اوت 1921 ملك فيصل از طرف انگليس رسما به پادشاهي عراق منصوب شد ولي مطابق قراردادي كه لندن با حكومت دست نشانده خود امضا كرد امور مربوط به سياست خارجي، دفاع، تجارت و گمرگ، نمايندگي هاي سياسي و به طور كلي امور نظامي، اقتصادي و سياسي عراق تحت كنترل و نفوذ اشغالگران انگليسي قرار گرفت. با وفات ميرزا محمدتقي شيرازي در 13 ذيحجه 1338 قمري و با درگذشت شريعت اصفهاني در 8 ربيع الاخر 1339 قمري در كربلا و نجف مرجعيت بزرگ تقليد به فقيه عالي مقام آقا سيدابوالحسن اصفهاني و سپس به مجتهدان سرشناس و طراز اولي مانند شيخ محمدحسين نائيني انتقال پيدا كرد. آقاسيدابوالحسن اصفهاني به همراه شيخ محمدحسين نائيني و گروه ديگري از علماي عراق به منظور تشكيل حكومت مستقل از بيگانگان كه پايه آن مبني بر يك مجلس شوراي اسلامي و ملي باشد، به مخالفت بانامزدي اميرفيصل برخاستند.
در نوامبر 1922 ميلادي مطابق با ربيع الاول 1341 قمري آيات عظام مقيم عراق، سيدابوالحسن اصفهاني، شيخ محمدحسين نائيني، و شيخ محمدمهدي خالصي فتواي مشتركي به اين شرح صادر كردند:«... آري حكم تحريم انتخابات (براي انتخاب ملك فيصل و نمايندگان فرمايشي) در وضعيت كنوني صادر شده است و آن فتوايي آشكار براي همه است چه شهرنشين باشند چه نباشند و كسي كه در آن شركت كند يا با آن همكاري داشته باشد مثل كسي است كه به جنگ با خدا و رسول رفته باشد.» اين فتوا بيش از پيش بر بسيج و وحدت مردم عراق عليه استعمارگران انگليسي اضافه كرد و افكار عمومي مخالفت خود را با انتخابات فرمايشي و جلوس ملك فيصل به پادشاهي علني ساختند. اين وضع مقامات انگليسي و فيصل را سخت خشمگين ساخت و يكي از اقدامات آنها تبعيد شيخ محمد خالصي زاده فرزند مجاهد شيخ محمدمهدي خالصي وعده اي ديگر از كاظمين به ايران و تبعيد خود شيخ محمدخالصي به حجاز بود. اين اقدامات باعث آشفتگي اصفهاني و نائيني و ساير علماي شيعه قرار گرفت و به عنوان اعتراض از عراق خارج شدند و رهسپار تهران گشتند. اصفهاني و نائيني و ديگر علما در سال 1342 قمري وارد قم شدند و از سوي آيت الله العظمي حاج شيخ عبدالكريم حائري مؤسس حوزه علميه قم و ساير علما و فضلاي آن شهر مورد استقبال قرار گرفتند.
شيخ محمدمهدي خالصي از برجسته ترين علماي مجاهد و ضداستعمار عراق بوده و كسي است كه در كاظمين جنبش جهاد را عليه اشغالگران انگليسي هدايت كرد و بر وجوب دفاع از سرزمين هاي اسلامي فتوا داد. رساله او به نام «السيف البتار في جهادالكفار» يعني شمشير بران در جهاد با كفار، بر مسلمانان واجب مي كند تا براي از بين بردن فتنه بيگانگان تمام دارائي خود را در راه جهاد هزينه كنند. حاج ميرزا حسن نائيني از مراجع مجاهد و متفكر و نظريه پرداز سياسي ايران نزديكترين مشاور آخوند خراساني در جريان جنبش مشروطه (1324 قمري) بوده و صاحب كتاب مهم و معروف خود «تنبيه الامه و تنزيه المله درباره حكومت اسلامي است.
در مبارزات مسلمانان عليه اشغالگران انگليسي عده بسيار زيادي از علماي جوان اسلامي شركت داشتند كه سال هاي بعد به مقام مرجعيت دو رهبري مسلمانان ارتقا پيدا كردند و در بين آنها مي توان از سيد حجه الدين شهرستاني، سيدابوالقاسم كاشاني، ميرزا احمد خراساني، سيد حسين قزويني و ميرزا عبدالحسين شيرازي (فرزند ميرزاي شيرازي) و شهاب الدين مرعشي نام برد. علماي بزرگ ديگر چون سيد اسماعيل صدر از لبنان و سيدحسن صدر از عراق در كاظمين و سامرا اقامت داشته و در جنبش مسلمانان عليه استعمارگران اروپائي در مصر، ليبي و عراق كوشش فراواني كردند. در مدت اقامت سيداسماعيل صدر در سامرا علماء و اهل فضل مانند سيد علي سيستاني، شيخ عبدالحسين آل ياسين، سيد ميرزا علي شيرازي در مجلس درس او حاضر مي شدند.
از پايان جنگ جهاني اول تا امروز حكومت هاي موجود در عراق، چه سلطنتي، چه نظامي و چه حزبي همه با بحران مشروعيت مواجه بوده و شكست خورده اند. ملك فيصل، نوري سعيد، قاسم و صدام همه نتيجه رژيمي بودند كه پس از اشغالگري انگليس بر عراق تحميل شد. فيصل و نوري سعيد دست نشانده و مطيع لندن بودند و قاسم و صدام و همكاران نظامي و حزبي آنها نيز هميشه تحت نفوذ شوروي سابق و آمريكا بوده و نتوانستند با شعارهاي ملي گرائي عربي و سوسياليستي خود وحدت عراق تأمين كنند عراق امروز ساخته افكار لردهاي انگليسي بوده و قدرت هاي اروپائي و آمريكا در يك قرن اخير نفاق و اختلاف بين اقوام و عشاير عراق و فرقه سني و شيعه را دامن زده اند. كردها هميشه فداي طايفه گري، جاه طلبي و خودخواهي رهبران خود بوده و بدين ترتيب مورد استفاده و بهره برداري قدرت هاي خارجي و منطقه اي قرار گرفته اند و سياست و استراتژي فعلي آمريكا و انگليس و نقشه آنها اين اختلافات را دامن مي زند و اشغالگران كنوني عراق مايل هستند كه سيستم آينده و سياسي عراق طوري باشد كه بتوانند در صورت لزوم كردها، تركمن ها، سني و شيعه را به نفع خود مانور دهند. تجربيات گذشته و شرايط حال مسئوليت علما و امت اسلامي را در عراق سنگين تر مي كند.
مبارزات و فعاليت هاي علماي عراق در دوران جنگ جهاني اول و سال هاي بعد آن بيشتر در مسير مقاومت و ايستادگي در مقابل اشغالگران انگليسي و كمتر در بنيانگذاري و الگوي يك نظام مشروع و مستقل اسلامي صرف گرديد. خوشبين ترين علماي مجاهد آن زمان انتظار داشتند كه اگر با استبداد مبارزه كنند بالاخره از طريق سلطنت يا جمهوريت و مشروطيت به منظور خود خواهند رسيد و اين اشتباه بزرگي است كه امام خميني (ره) در سال هاي بعد در انقلاب اسلامي ايران بدان پي برد و آن را تكرار نكرد و الگوي مشخصي از نظام جمهوري اسلامي را معماري كرد.
نويسنده: حميد مولانا
منبع: روزنامه كيهان 2/11/1382
|
