|
اراده معطوف به حق (22): پرسش از انسان |
|
|
|
۰۸ خرداد ۱۳۸۵ |
|
صفحه 2 از 2
در سنت هاي شرقي و به طور خاص در سنت ديني، انسان مسافري است كه براي درك و تجربه ابديت پاي بر گرده خاك نهاده است. نه مخلوقي صرفاً مانده وهم و پندار و ماده و نه موجودي سرمدي، ابدي و هم عرض با فرشتگان و ارواح. او، براي رسيدن به منزل مقصود و تجربه «خودمطلق» ناگزير به استعانت جستن از وحي است.
اين تجربه بدون گذار از خود و قرباني كردن خود در آستانه عالم معنا و آسمان نيست چه، تنها اين واقعه شريف است كه او را از بند محدوديت ها خلاصي مي بخشد.
همه تعلق و نسبت اين مخلوق موجود متوجه نظام ماندگار و ابديت كه ازطريق وحي درباره اش آگاهي پيدا مي كند. دستيابي به اين مرحله و تجربه آن نيازمند قدرت و توانايي ويژه ايست كه خالق هستي پيشاپيش آنها را در جان انسان به وديعه نهاده است.
اين در گرانبها و جوهر دلربا انسان را در ميانه «ازل و ابد» متوجه و متذكر حقيقت و راز هستي مي نمايد.
اين نسبت كه حسب آموزه هاي ديني ازطريق نفخه رحماني به انسان اعطا شده او را مستعد و مكلف پذيرش تعبدي احكام خالق هستي و وجود مطلق مي سازد تا با استعانت و عنايت او امكان گذار از جهان ملكي را بيابد.
تمسك و توسل به همه آنچه كه انسان در سنت هاي ديني مكلف بدانست او را ياري مي دهد تا در سلسله مراتب وجودي از ظاهر و تجربه بيروني حيات بگذرد و چونان مسافري منزل به منزل ارتقاء حاصل كند. تاآنجا كه در پيوستن به حق (و فناي في الله) در سرمديتي نفوذ كند كه او را از هرگونه تغيير و تبديل درامان مي دارد و حيات الي الابد را نصيب او سازد.
اين توانايي ذاتي عروج و تجربه معنوي را خداوند با اعلام احكام و آئين هاي مقدس و دعوت انسان (ازطريق وحي و انبياء) براي پذيرش آن از قوه به فعل مبدل مي سازد تا او بتواند امكان ارتباط با ذات سرمدي رابيابد وبراي هميشه از حيات وهمي خلاصي پيدا كند. از اينجاست كه سير او همواره از ظاهر به باطن است.
درآموزه هاي مقدس ديني، انسان نه موجودي تك ساحتي بلكه، كليتي است متشكل از جسم و نفس و روح، جهان صغيري كه تمامي وجوه جهان كبير را در خود و با خود منعكس مي سازد. در اين دريافت ابتناء انسان نه تنها بر دخل و تصرف در جهان نيست بلكه، جهان تنها منزلي است برگذار، مزرعه ايست براي كاشتن ورفتن. از اين رو، تربيت يافته اين سنت «سلطه» و «قدرت» را مقصود، منظور و غايت بودن خود نمي شناسد. چه، او بعنوان واسطه ميان آسمان و زمين جانشين «خليفه خدا» و منعكس كننده همه صفات و اسماء الهي است و همين مقام او را در برابر خداوند مسئول مي شناسد.
در سنت هاي ديني، كالبد انسان، حامل قواي متعدد و گوناگوني است. اين قوا نه تنها امكان درك نسبش را با ساير موجودات و حقيقت هستي مي دهد بلكه به او امكان درك حقايق هستي، كشف راز هستي، نيل به مقام عظماي ولايت، فناي في الله و بالاخره نيل به اقامت الي الابد در جوار رحمت الهي را مي بخشد.
«سرشت مقدس» امكان رويارويي با دنياگرايي صرف را به انسان مي دهد و باعث مي شود تا ديگر بار انسان عاصي امكان بازگشت بيابد.
«مقام و شأن» تعريف شده براي انسان در «سنت ديني اسلامي» ژرف تر و وسيع تر از همه آنچه كه در ميان ساير آموزه هاي شرقي مضبوط است خود را مي نماياند. چنانكه بخش بزرگي از قرآن كريم و بيانات نبي اكرم(ص) و ائمه دين، عليهم السلام را تشكيل مي دهد اما، نكته قابل توجه مقام «ولايت»، توليت، سلطنت، نظارت و تربيت «انسان كامل» است كه بعنوان مصداق تام «خليفه الله»، در نسبت با نوع انسان بلكه عموم مخلوقات در مرتبه و حد اتصاف به صفات عالي كامل تر،غني تر و رفيع تر است. چنانكه در جميع صفات كمالي موجودات اشرف، افضل اوسع و اعلا و اكمل است. اين مرتبه كه ازسوي حضرت باري تعالي كه خود حقيقه الحقيقه مطلق است بدو داده شده او را بعنوان واسطه كليه فيوضات رحماني و قطب آسياي عالم امكان و مركز آن و آيت عظماي الهي مثل اعلاي الهي معرفي مي نمايد.
«انسان كامل» در سير مراتب، ولي، دستگير، نصير و مربي سايرين از ميان انسان هاي پس از خود است تا بعنوان هادي و مهدي آنها را به سرمنزل سعادت، عبوديت و كمال رهنمون شود. از همين رو و به دليل افضليت، ساير موجودات و ازجمله انسان، تابع او و مكلف به تبعيت از اويند تا بدينوسيله امكان گذار از برهوت زميني را با كسب كمالات و صفات عالي الهي حاصل آورند.
اسماعيل شفيعي سروستاني
|
مقالات 
