|
اراده معطوف به حق(24): علم جديد، عالم غربي و انسان مسلمان |
|
|
|
۰۸ خرداد ۱۳۸۵ |
|
صفحه 2 از 2
علم جديد شأن «آدمي و طبيعت» را به مرتبه «انرژي صرف» تنزل مي دهد و سپس به مدد «تكنولوژي» اسباب تصرف و تملك اين «انرژي» را فراهم مي سازد تا «قدرت و سلطه» تماميت معنا و مفهوم خود را در زمين آشكار سازد.
در مقابل اين علم كه به تعبير جناب دكتر نصر در كتاب «نياز به علم مقدس» از سرشت تفكر انسان گونه (امانيسم) و عقل باورانه و دنيوي سازي جهان نشأت گرفته و تنها ملتزم به يك مرتبه و ساحت از حيات است، منشأ علم ديني كلام وحي، ائمه دين (مرتبط با منبع وحي) و پيراسته از پندار انساني است. به همين جهت از خصلت سكولاريزم و برونگرايي محض دور است. و بواسطه جوهر قدسي اش متكي به نظامي تغييرناپذير، اصيل و مقدس است. كه در هيئت معرفتي نظام مند ساختار سلسله مراتب هستي را از «مبدأ» الهي تا داني ترين مراتب برملا مي سازد.
در اين نظام معرفتي معنادار، عالم مادي در فروترين ساحت از واقعيت قرار مي گيرد.
«سلسله مراتب موجودات» براي تمام علوم سنتي طولي مانده است و عالم مادي را به نفساني، نفساني را به خيالي و خيالي را به عقلاني و عقلاني را به عالم فرشته مقرب مرتبط مي سازد. تمدن هاي سنتي به مبدأ الهي عالم و نيز اتكاي وجودي مخلوقات مادي بر مراتب واقعيت فراتر، آنقدر اطلاع داشتند كه خطاي فاحش معكوس ساختن «مراتب موجودات» را به سلسله مراتب عرضي (افقي) مرتكب نشوند و از برداشت امروزين از تطور انواع ـ كه هيولايي است از ديدگاه سنتي ـ سر در نياورند.»5
طرح ارتباط مقدس و معنادار «سلسله مراتب موجودات» در نظام سنتي و ديني، نه تنها «انسان» و «طبيعت» را در يك وفاق و هماهنگي عظيم جلوه گر مي كند بلكه، حسب همين ارتباط، ضرورت وحدت ميان عمل و نظر و «علم و اخلاق» را متذكر مي شود. چنانكه، اخلاق بصورتي گسترده همه امور و از جمله جوامع انساني، جانداران، نباتات و حتي جمادات را در بر مي گيرد و انسان را در برخورد با همه موجودات مكلف به حراست از ادبي ويژه مي كند.
اين «ادب ويژه» مانع از تعرض «خودمدارانه» و تصرف خودسرانه عالم طبيعت مي شود. چه در اين نظام، هر يك از موجودات به مثابه بازتابهايي از امر مقدسند و وجهي از اسماء و صفات را كه كليت مطلق آن در مبدأ هستي و حقيقه الحقيقه مطلق متجمع است باز مي نمايند.
از همين رو، خاستگاه و غايت اين علوم، توسعه، تصرف و تملك و دست اندازي در طبيعت نيست بلكه، رهنمايي است كه آدمي را متذكر سير از ظاهر به باطن مي شود تا امكان نيل به معرفت و حقيقت را فراهم آورد و سودمندي آن هم معطوف به برآورده شدن نياز كليتي است به نام انسان كه در خود و با خود «جسم، نفس و روح» را داراست.
در مقام بازشناسي علوم سنتي از علوم جديد، مي توان از علم مقدس و نامقدس سخن گفت. البته از ديدگاه سنتي هيچ حوزه موجه و معقولي نيست كه كاملاً نامقدس تلقي شود. عالم مظهر اصل الهي است و هيچ قلمروي از واقعيت نيست كه كاملاً از آن اصل جدا شده باشد.
حضور در قلمرو و حق و تعلق به آنچه كه واقعي است، به معناي غوطه ور شدن در اقيانوس امر مقدس و از عطر مقدس آكنده شدن است.
علوم مابعدالطبيعي و كيهان شناختي متعلق به تمدنهاي سنتي به طور قطع علوم مقدسي هستند، از اين حيث كه بر علم به ظهور، نه به عنوان حجاب، يابلكه به عنوان نماد و توشيح ذات الهي، به عنوان آيه خداوند هستند6.1-نياز به علم مقدس- سيدحسين نصر، ص 171
2-علم در اسلام- ص 39
1-درباره علم، رضا داوري، ص 18
¤ «آرون گورويچ» پديدارشناسي و فلسفه علم، ترجمه حسين معصومي همداني، نشريه فرهنگ ويژه پديدارشناسي(1) ص .89
3-درباره علم، رضا داوري، ص 29
4-همان- ص 31
5- نياز به علم مقدس- سيدحسين نصر، ص 171
6-درباره علم، رضا داوري، ص 29
|
مقالات 
