مؤسسه تحقيقاتي صاحب نفوذ در تعيين سياست خارجي خاورميانه اي آمريكا

حقيقتي كه كمتر كسي درباره ريچارد پرل، از طرفداران اصلي سياستهاي افراطي در پنتاگون، مي داند اين است كه وي زماني يك رمان هيجان انگيز سياسي نوشت. داستان اين كتاب كه به درستي موضع سخت (Hard line) نام داشت، در روزهاي جنگ سرد با اتحاد شوروي مي گذرد. قهرمان آن يك مقام ارشد پنتاگون است كه شبها تا ديروقت كار مي كند و تقريباً دست تنها مي جنگد تا آمريكا را از دست افراد ليبرال در وزارت خانه خلاص كند. اين افراد درصدد آن هستند تا با امضاي قرارداد خلع سلاح با روسها، قدرت بازدارندگي هسته اي آمريكا را از بين ببرند.
پس از ده سال، پرل در زندگي واقعي در نقش قهرمان تخيلي خود قرار گرفته است، با اين تفاوت كه روسها ديگر تهديدي محسوب نمي شوند و بنا بر اين وي ناچار است به عراقي ها، سعودي ها و به طور كلي تروريسم بسنده كند. البته در زندگي واقعي آقاي پرل در اين نبرد دست تنها نيست. اطراف وي را شبكه استوار و هوشياري از به اصطلاح كارشناسان خاورميانه گرفته است كه در ديدگاه نومحافظه كاري با وي شريك هستند و اغلب در تلويزيون آمريكا، روزنامه ها، كتاب، شهادت در كميته هاي كنگره و ضيافتهاي شام در واشنگتن حضور دارند و صحبت مي كنند و مي نويسند.
وقتي كه سر وي در پنتاگون خيلي شلوغ نيست يا گرفتار اداره شركت هولينگرديجيتال نيست يا در جلسات هيئت مديره روزنامه جروزالم پست شركت ندارد، پرل در يكي از اين مؤسسات تحقيقاتي حضور دارد، مؤسسه امريكن انترپرايز (AEI).
دوست نزديك و متحد سياسي آقاي پرل در اين مؤسسه ديويد وورمسر است كه سرپرست گروه مطالعات اسلامي آن را برعهده دارد. پرل مقدمه كتاب وورمسر با عنوان «متحد استبداد: ناكامي آمريكا در شكست صدام حسين» نوشت. ميراو همسر وورمسر به همراه سرهنگ ييگال كارمون (عضو سابق اطلاعات ارتش اسرائيل) مؤسسه پژوهش رسانه هاي خاورميانه (MEMRI) را بنيان گذاشت. اين مؤسسه مطالبي را كه تصوير نامناسبي از اعراب به دست مي دهد، ترجمه و منتشر مي كند. ميراو روشنفكران چپگراي اسرائيل را تهديدي براي تل آويو مي داند. وورمسر مسئول بخش خاورميانه در مؤسسه هادسن بوده است كه پرل اخيراً به عضويت هيئت امناي آن درآمد. به علاوه وورمسر عضويت مؤسسه اي به نام ميدل ايست فورم نيز است.
مايكل روبين كارشناس ايران، عراق و افغانستان كه اخيراً از مؤسسه سياست خاور نزديك واشنگتن به امريكن انترپرايز رفت، دستيار پرل و وورمسر است. روبين نيز عضو ميدل ايست فورم است. يك نويسنده ديگر در امريكن انترپرايز لوري ميلروي است كه كتاب «جنگ تمام نشده صدام با آمريكا» را نوشت. وي در اين كتاب استدلال كرد عراق مسئول بمب گذاري مركز تجارت جهاني در سال ۱۹۹۳ بود. وقتي امريكن انترپرايز كتاب را منتشر كرد، پرل آن را «عالي و كاملاً قانع كننده، توصيف كرد. خانم ميلروي به همراه خانم جوديت ميلر، روزنامه نگار روزنامه نيويورك تايمز، پيشتر كتابي ديگر درباره صدام حسين و بحران خليج فارس نوشته بودند. اين دو با ميدل ايست فورم در ارتباط هستند. پرل ، وورمسر، ميلروي و ميلر همه مشتريان الينا بنادور هستند، يك زبانشناس پرويي تبار كه به نوعي عامل هماهنگي حضور كارشناسان خاورميانه و تروريسم در تلويزيون و گردهمايي هاست.
با وجود اين كه اين مؤسسات عقايدي را ترويج مي كنند كه فقط يك سوي طيف سياسي است، حجم توجهي كه از رهگذر كتابها، مقالات و حضور تلويزيون به آنها مي شود، فوق العاده است. مثلاً اعضاي مؤسسه واشنگتن در سال ۲۰۰۱ بيش از ۹۰ مقاله در روزنامه نوشتند. ۱۴ مقاله در لس آنجلس، نه مقاله در نيوريپابليك، هشت مقاله در وال استريت ژورنال، هشت مقاله در جروزالم پست، هفت مقاله در نشنال ريويوانلاين، شش مقاله در ديلي تلگراف، شش مقاله در واشنگتن پست، چهار مقاله در نيويورك تايمز و چهار مقاله در بالتيمورسالن درج شد. از اين تعداد ۵۰ مقاله را مايكل روبين نوشته بود. توجه رسانه ها به اين مؤسسات تحقيقاتي به علت كمبود كارشناس در اين قلمرو نيست. دانشگاه هاي آمريكا ۱۴۰۰ عضو هيئت علمي تمام وقت دارند كه تخصصشان خاورميانه است. از اين تعداد، برآورد مي شود ۴۰۰ تا ۵۰۰ نفر كارشناس جنبه اي از سياست معاصر منطقه هستند، اما عقايدشان به ندرت توسط رسانه ها يا دولت شنيده مي شود.
هوان كول استاد تاريخ در دانشگاه ميشيگان كه منتقد مؤسسات خصوصي است، گفت: «عده زيادي از افراد اين مؤسسات در تلويزيون ظاهر مي شوند. به ندرت يك استاد دانشگاه در اين برنامه ها حضور مي يابد. دانش تخصصي خاورميانه موجود در دانشگاه ها مورد استفاده قرار نمي گيرد، حتي در عرصه اطلاعات ابتدايي.» البته استادان انگشت شماري هستند كه واسطه هايي مانند الينا بنادور دارند كه درباره كارشان تبليغ كنند و عده بسيار كمتر از آنان ساكن واشنگتن هستند. در نتيجه حضور در تلويزيون يا ملاقات با مقامات وزارت خارجه برايشان دشوار است.
كساني كه در مؤسسات تحقيقاتي كار مي كنند، از عناوين دانشگاهي بهره مند مي شوند، مانند «محقق ارشد» يا «كارشناس پيوسته»، اما ماهيت تحقيقاتي آنان بسيار با دانشگاهيان متفاوت است. هدف آن تماماً شكل دهي به سياست دولت است.
آنچه كه كسي خارج از اين مؤسسات نمي دانند، اين است كه چه كسي هزينه اين مطالعات را تأمين مي كند. براساس قانون آمريكا، كمكهاي بزرگ به سازمانهاي غيرانتفاعي و غيرحزبي مانند مؤسسات تحقيقاتي در فهرست مالياتي اعلام مي شود. اما لزومي به افشاي هويت كمك دهندگان نيست. مؤسسه امريكن انترپرايز كه به جز خاورميانه به مسائل زيادي مي پردازد، در سال ۲۰۰۰ از دارايي معادل ۸/۳۵ ميليون دلار و درآمد ۵/۲۴ ميليون دلار برخوردار بود. اين مؤسسه هفت كمك دريافت كرد كه حجم آن يك ميليون دلار يا بيشتر و به صورت نقد يا سهام بود. بيشترين كمك ۳۵/۳ ميليون دلار بود.
دارايي و درآمد مؤسسه واشنگتن كه فقط به سياست خاورميانه مي پردازد، طي مدت يادشده به ترتيب ۲/۱۱ و ۴ ميليون دلار بود. اين مؤسسه مي گويد كمك دهندگان آن قابل شناسايي هستند چرا كه عضو امناي آن هستند، اما فهرست امناي آن شامل ۲۳۹ اسم است و در نتيجه نمي توان كمك دهندگان بزرگ را از كوچك تشخيص داد. درآمد ميدل ايست فورم در سال ۲۰۰۰ كمتر از ۵/۱ ميليون دلار و حجم بزرگترين كمك به آن ۳۳۵ هزار دلار بود.
مؤسسات تحقيقاتي از نظر توانايي تأثيرگذاري بر سياستها، چندين امتياز بر دانشگاه ها دارند. اول آنكه مي توانند بدون رويه اداري، استخدام كنند. در نتيجه آنها مي توانند گروه هايي از محققان را گرد هم آورند كه گرايش سياسي مشابهي دارند. به علاوه مي توانند بدون نياز به طي مراحل داوري علمي كه ناشران دانشگاهي مي طلبند، كتاب منتشر كنند و معمولاً در واشنگتن نزديك دولت و رسانه ها مستقر مي شوند.
به جز تأثيرگذاري بر سياست خاورميانه، مؤسسه واشنگتن و ميدل ايست فورم اخيراً برنامه اي را جهت بي اعتبار كردن گروه هاي دانشگاهي كه در مورد اين منطقه فعاليت مي كنند، آغاز كردند. پس از ۱۱ سپتامبر كه بسياري از دستگاه هاي دولتي متوجه كمبود افراد مسلط به زبان عربي شدند، اقداماتي جهت تقويت گروه هاي دانشگاهي صورت گرفت.
اما مارتين كرامر از مؤسسه واشنگتن، ميدل ايست فورم و مدير سابق مركز دايان در دانشگاه تل آويو عقيده ديگري داشت. وي با نگارش كتابي با عنوان برجهاي عاج بر شن از گروه هاي خاورميانه در دانشگاه هاي آمريكا انتقاد كرد. كتاب وي را مؤسسه واشنگتن منتشر كرد و نشريه ويكلي استاندارد مرور خوبي بر آن نوشت. ويليام كريستول سردبير نشريه همكار كرامر در ميدل ايست فورم است.
مؤسسه واشنگتن پرنفوذترين مؤسسه تحقيقاتي خاورميانه محسوب مي شود كه وزارت خارجه آن را جدي مي گيرد. مدير آن دنيس راس ديپلمات سابق وزارت خارجه است اين مؤسسه به جز چاپ كتاب و انتشار مقاله در نشريات، فعاليتهاي ديگري دارد كه به لحاظ حقوقي لابي كردن توصيف نمي شود. در غيراين صورت وضعيت مالياتي آن عوض مي شود. عموماً هفته اي سه بار ميهماني نهار و سمينار در آن برگزار مي شود. اين گردهمايي ها محل تبادل نظر و ايجاد ارتباطات سياسي است. در خلال پنج سال گذشته اعضاي آن نه بار در كنگره شهادت داده اند.
هرچهار سال يك بار كميسيوني دوحزبي موسوم به گروه مطالعه رياست جمهوري در آن تشكيل مي شود كه طرحي ابتدايي از سياست خاورميانه را به رئيس جمهور جديد عرضه مي كند. اين مؤسسه روابط گسترده خود را با اسرائيل پنهان نمي كند. اسرائيل متحد مؤسسه است و اين ارتباط به قدري روشن است كه مقامات و سياستمداران به هنگام مواجهه با مؤسسه آن را در نظر دارند.
مؤسسه واشنگتن نماينده صداي سنجيده و هشيار محافظه كاري آمريكايي - اسرائيلي است. سه عضو برجسته آن - رابرت ساتلوف، پاتريك كلاسون و روبين - عضو ميدل ايست فورم نيز هستند. دنيل پايپس كه با حقوق سالي يك صدهزار دلار رئيس ميدل ايست فورم است، به عنوان دانشيار مؤسسه و كرامر سردبير نشريه فورم، «محقق مدعو» آن است. پايپس در سال ۱۹۹۰ پس از نوشتن مقاله اي در نشنال ريويو مورد انتقاد سازمانهاي اسلامي قرار گرفت. وي در اين مقاله از «مهاجرت گسترده مردم پوست قهوه اي كه غذاهاي عجيب مي پزند و دقيقاً معيارهاي بهداشتي درماني را رعايت نمي كنند» صحبت كرد.
ميدل ايست فورم دو نشريه منظم دارد، فصلنامه خاورميانه و بولتن اطلاعات خاورميانه. به علاوه اين مؤسسه با گسيل سخنران به دانشگاه ها مي كوشد با آنچه اطلاعات غلط و غرض ورزانه استادان بي مسئوليت مي خواند، مبارزه كند.
در زماني كه بيشتر جهان از آنچه يك رشته سياستهاي غريب واشنگتن درباره خاورميانه مي داند، سردرگم شده است، فهم شبكه اي كه توصيف شد، مي تواند قدري اين سياستها را توضيح پذيرتر كند. البته اين افراد و سازمانها تنها كساني نيستند كه مي كوشند بر سياست آمريكا در خاورميانه تأثير بگذارند. كساني ديگري هم هستند كه مي خواهند اين كار را بكنند، البته در جهت متفاوت اما شبكه يادشده در فضايي سياسي عمل مي كند كه در حال حاضر پذيرش عقايد آن را دارد.
 

مترجم: وحيدرضا نعيمي - منابع: گاردين، جويش ورلدريويو
همشهري شماره ۳۴۴۲