|
آيين هاي مردمي نيمه شعبان در گذر زمان |
|
|
|
۰۴ خرداد ۱۳۸۵ |
|
از سال ها پيش، در شب نيمه شعبان، حوضي بزرگ را سر خيابان ناصري در منطقه شهدا پر از آب مي كنند و كساني كه پولي براي برگزاري جشن نذر كرده اند، اسكناس ها را داخل اين حوض مي ريزند. مردم محل اعتقاد دارند با اينكه اسكناس ها دو روز داخل آب مي مانند هيچ آسيبي به آنها نمي رسد. نيمه شعبان، سالروز ولادت امام زمان است و مسلمانان شيعه، در اين روز جشن برپا مي كنند. در بسياري از نقاط ايران، محله ها چراغاني مي شوند، طاق نصرت ها بسته مي شود و مردم نقل و شيريني تقسيم مي كنند. يكي از قديمي ترين و نخستين هيات هايي كه هر سال جشن نيمه شعبان را برگزار مي كند هيات مهدويه است. تزيين و چراغاني خيابان «صاحب جمع» در تقاطع خيابان مولوي به عهده آنهاست و در اين شب مردم زيادي از محلات مختلف تهران براي تماشاي اين چراغاني به اين محله مي آيند.
محمود حسيني يكي از افراد مسن اين محله كه بر چراغاني محله نظارت دارد درباره سابقه برگزاري جشن هاي مذهبي و بخصوص جشن نيمه شعبان مي گويد: « در زمان گذشته، سرمنشا كل جشن هاي مذهبي، جشن نيمه شعبان بود. چون غير از نيمه شعبان در ديگر اعياد جشني برگزار نمي شد، البته خود جشن نيمه شعبان هم با كيفيتي كه امروز مي بينيد وجود نداشت. يكي از مهم ترين دلايل اين بود كه كسي به اين موارد توجه نمي كرد و امكانات امروزي هم در دسترس نبود.مثلا براي چراغاني كوچه و خيابان برق هم نداشتيم. در حدود پنج دهه قبل جشن نيمه شعبان بسيار كمرنگ بوده است. البته بعضي از مردم هم دست به ابتكارهاي جالبي مي زدند. نوشتن كلمه «يا صاحب الزمان» با پنبه روي فرش از كارهايي بود كه بعضي از كسبه بازار آن را انجام مي دادند. بعضي ها هم مقوا و كاغذهاي رنگي را به صورت مارپيچ بريده و در بالاي چراغ هاي گردسوز نفتي نصب مي كردند كه حرارت چراغ ها باعث مي شد تا اين كاغذها بچرخند و منظره جالبي به وجود بياورند. افراد ديگر مثل حاجي عرب هم بوده اند كه سرچهارراه گلوبندك چراغ هاي گازي پايه بلند را براي نوردهي در جشن ها و يا عزاداري ها در مساجد بازار كرايه مي دادند. اهالي بعضي از محله ها هم كاغذهاي رنگي مثلثي شكل را به صورت رشته و رديفي در سراسر كوچه نصب مي كردند و يا پارچه هاي رنگي را به صورت هفت و هشت به ديوار مي زدند. البته امروزه نسبت به دو دهه پيش، نحوه برگزاري اين جشن، تفاوت هايي كرده است. در اين روزها سراسر خيابان ها را با شيلنگ هاي نوري و انواع و اقسام لامپ هاي تزييني روشن مي كنند. جنبه هاي خودجوش و مردمي اين جشن پر رنگ تر شده است. «ابوالقاسم فقيري»، مردم شناس و نويسنده شيرازي در مورد تحول هايي كه اين مراسم در طول زمان پيدا كرده مي گويد: «در زمان گذشته حدودا 50 _ 40 سال پيش، در شيراز، زمان نيمه شعبان شمشيربازي مي كردند كه اين رسم الان ديگر اجرا نمي شود، اما بقيه مراسم كه همان چراغاني و مداحي و اجراي موسيقي باشد به قوت خود باقي است» «محمود احمدي»، يكي از ساكنان منطقه غياثي (شهيد محلاتي) تهران است. وي كه از بانيان هيئت هاي مذهبي در اين منطقه به شمار مي رود، هم اكنون در دوران ميان سالي به سر مي برد. او از زمان كودكي همراه ساير هم محله اي ها در نيمه شعبان اقدام به برگزاري جشن مي كرده است.احمدي معتقد است كه امروزه نيز مردم با همان صفاي سابق براي «آقا امام زمان» مراسم برگزار مي كنند اما بدعت هاي تازه در اين راه را نمي پذيرد:« به نظر من كساني كه در اين جشن ها آهنگ مي گذارند متوجه قداست معنوي اين جشن ها نسيتند.» احمدي با تاكيد بر اين نكته كه «ريا نشود» مي افزايد:« ما در اين منطقه تا به حال معجزات زيادي از حضرت ديده ايم و اين جشن ها در دل مردم ما ريشه دارد. هيچ كس نمي تواند اين معنويت را از ما بگيرد.» |