محمد عبدالغنى حسن
سايه‏ها! اين تعبير از قبيل پاره احساسات شاعرانه يا تمايل عواطف ناشيه از تخيلات نيست. اين كلمه از ميان پراكندگى‏هاى خيالى و يا از خاطرات يك روح ناتوان ناشى نشده!

اين يك حقسقت‏بارزى است كه در جبهه حقايق با چهره روشن و واقعيت نمايان است. آرى. سايه‏هاى روح پرور غدير براى خواننده اين كتاب فرح‏بخش و دلنشين است.

شما در نظر خود اين معنى را مجسم و تصور كنيد: يك مسافر كه در دشتى پهنار و بى‏انتها سرگردان گشته باشد و اشعه سوزان آفتاب و گردبادهاى شديد و سهمناك او را بتنگ آورده باشد. در آنهنگامى كه از رنج‏بسيار سستى و ناتوانى بر او مستولى شده بناگاه منظره مصفائى توجه او را جلب كند و پس از گاهى چند خود را در يك باغ خرم و زيبا و در زير سايه درختان سرسبز و طرب‏انگيز به بيند. چقدر لذت بخش است؟ و از يك چنين آسايش و آرامش غير منتظر تا چه حد شاداب و خوشحال مى‏شود؟

اين داستان خواب و خيال نيست، اين حقيقت دارد.

براستى هنگامى كه بر اين درياچه باصفا و فروزان مى‏گذرم، زمانيكه منظره روشن و حساس «الغدير» كه برانگيزه افكار و متضمن مطالب دلپسند و سخنان شيوا است در برابرم نمايان مى‏شود، و گوهرهاى گرانبهائى را كه در اعماق آن مى‏درخشد در دسترس خود مى‏بينم. اذعان مى‏كنم كه ادامه تفكر در آنحقايق و دست‏يافتن بر آن ذخاير و دقايق چشم و دل را فروغ مى‏بخشد و اعضاء و جوارح را نيرو مى‏دهد و هر بيننده را بى‏اختيار دچار اعجاب و شگفتى مى‏كند، مانند سياح و جهان گردى كه بآثار و ابنيه‏هائى برخرد نمايد كه گذشت زمان و مرور قرن‏ها و روزگاران در آن تاثير نكرده و قوائم و بنيان آن استوار و پابرجا مانده!!

در گردآوردن آن بكار رفته و ضمن بررسى صفحات حساس آن كه معادل تعداد روزهاى سال است (1) مشاهده مى‏شود كه عاليترين مرتبه كمال و آراستگى را احراز نموده.

آرى دانشمند بزرگوار و استاد زبردست (عبدالحسين امينى) در آغاز امر ضمن تدوين اولين محصول افكار خود حق داستان غدير را در حدود وسع و توانايى ادا نموده و نسبت‏براويان حديث غدير از صحابه پيغمبر ص و تابعين و طبقات علماء تا اين زمان بطور كافى و مستوفى سخن رانده و باين مقدار از استدلال بحديث - غديرخم و تحقيق در سند و روايت آن و دلالت آنها بر استوار بودن مقام شامخ ولايت‏براى پيشواى گرامى على ع اعم از آن‏چه كه نص حديث‏بدست آيد و يا آيات قرآن كريم كه ضمن حديث از لسان رسول اكرم ص در برابر اصحاب بيان و اعلان شده حق سخن را ادا نموده.

ولى: استاد بزرگوار. پس از ورود در وادى استدلال و تحقيق روايات و سند آنها. توسن همت والاى خود را در اين ميدان پيش رانده و نسبت‏به بررسى اقوال و مذاهب مختلف و كاوش در حقايق امر پاى انديشه را از سرحد معمول ديگر نويسندگان فراتر نهاده و با نيروى شگرف خود برهمگان سبقت گرفته.

بلى: رادمرد ارجمند (امينى) در بررسى اين امر خطير در دشوارترين راهها قدم نهاده و تمام زواياى مسائل مربوط بآنرا با نيروى آهنين و بينش نافذ و عجيب خود از زير نظر گذرانده و هر چه در اين راه پيشروى نموده وسعت دامنه مسيرش بيشتر نمايان گشته و چهره معانى و دقايق حقايق منظره‏هاى زيباترى را باو نشان داده; مانند چهره ماه كه هر قدر بيشتر بدان بنگريم زيبائى بيشترى در نظر جلوه‏گر مى‏شود.

اينست كه مى‏بينيم. اجزاء اين كتاب «الغدير» تا كنون به نه جزء رسيده (2) و هزاران صفحه شامل حقايق روشن و مطالب جالب در برابر چشم جلوه‏گر گشته و پيوسته اين رشته از بحث تحت ممارست‏بزرگوار و نيروى شكيبائى و پشت كار و عزم خستگى ناپذيرش ادامه خواهد داشت تا آنجا كه هدف عالى نويسنده عاليمقام كه جز خشنودى حق و دانش و وجدان چيز ديگرى نيست‏بدست آيد. و انديشه سالم و علم و منطق صحيح از آن بهره‏مند و بدان كامياب گردد.

دانشمند بزرگوار ما (امينى) از جام محبت پيشوائى چون على ع و پيروان او سيراب و سراب و سرخوش گشته و اين عشق جاودانى او را بر آن داشته كه براى بدست آوردن وسيله قرب به پيشگاه خاندان بزرگ علوى از بذل عزيزترين نيروى روحى و جسمى خود دريغ ننموده و از فروغ دانش و بينش خود حداكثر استفاده را بنمايد تا بتواند با اين فداكارى بى‏نظير بتداى مذهب و كيش خود پاسخ‏داده و وظيفه نهايى خود را بانجام برساند.

آرى، آئين دوستى و شيفتگى چنين است. و اين چنين دوستى و فداكارى درخور ملامت نيست. زيرا بايد باصراحت اذعان نمود كه اين دانشمند بزرگوار و متتبع در عين محبت‏سرشار و شيفتگى كه سراسر وجود او را فرا گرفته. از عصبيت و هواى نفسانى بدور است.

او دانشمندى است كه نتيجه دانش اندوزى خود را در راه محبت‏بى‏منتهائى كه بعلى(ع) و پيروان او دارد بكار بسته و در عين حال عواطف نفسانى خود را تحت نظام علم و درستى و آراستگى بحث‏هاى مستدل و حساس و متين خود از ياوه و سركشى بازداشته و اين چنين پايدارى در وادى محبت است كه درخور ملامت نيست.

آنكس درخور ملامت است كه علاقه و محبت‏بشخص يا چيزى او را از مسير حق و راستى منحرف سازد و اسير دلخواه و عصبيت‏باطل گردد; و استاد بزرگوار ما (امينى) از اين صفت منزه و مبرا است زيرا تمام كوشش او در راه كشف حقيقت و بر افكندن نقاب از چهره مقصود است.

ما در نخستين جزء «الغدير» مشاهده مى‏كنيم كه مؤلف بزرگوار راويان اين حديث را از طبقه پيغمبر ص بترتيب حروف تهجى نام برده كه تعداد آنها به يكصد و ده تن بالغ گرديده و همه از بزرگان صحابه پيغمبرند.

اين گروه از راويان را از ابى هريره آغاز نموده و به ابى مرازم يعلى بن مرة ابن وهب ثقفى پايان داده است.

مؤلف بزرگوار در اين رشته مطلب تنها بذكر نام راويان اكتفا نكرده. بلكه كتب و مداركى را نيز كه راويان مذكور حديث غدير را ذكر نموده‏اند. آنهم با تعيين خصوصيات هريك از كتب مذكور و تصريح بذكر شماره صفحات آن بيان داشته و باين كيفيت «الغدير» در نظر خواننده آن بمانند دريائى بى كران نمايان مى‏شود كه كتب معتبره در آن چون سيل خروشان جلوه‏گر است.