برادر يا خواهر (ح. ا. م) از شهرستان اروميه پرسيده‏اند:

نشانه‏هاى ظهور امام زمان، عليه‏السلام، كدامند؟ و چگونه بايد آنها را شناخت؟

در ابتدا نكاتى چند درباره اين نشانه‏ها را ذكر مى‏نماييم و سپس برخى از روايات وارد شده از معصومين، عليهم‏السلام، در اين مورد را به عنوان نمونه مى‏آوريم:

1. معتقدين به امام زمان، عليه‏السلام، بايد همواره چشم انتظار ظهور آن حضرت باشند و با بهره گيرى از اصل انتظار، آمادگيهاى لازم را براى يارى و همراهى با امام موعود خويش كسب نمايد.

اينكه هنوز برخى از نشانه‏هاتحقق نيافته باشند، هرگز به معناى نفى لزوم انتظار در هر روز و شب نيست.

2. خداوند امر فرج و ظهور امام زمان، عليه‏السلام، را تنها در يك شب مقرر خواهد فرمود، و در اين صورت نيازى به مقدماتى طولانى نخواهد بود، بلكه بسيارى از نشانه‏هاى ذكر شده در روايات ممكن است طى همان يك شب و روز تحقق يابند.

3. يكى از دلايل ذكر اين نشانه‏ها در روايات، آشنا شدن مردم با شرايط ويژه‏اى است كه قبل از قيام جهانى ولى عصر، عجل‏الله‏تعالى‏فرجه، پديد مى‏آيد. آشنايى مردم با اين ويژگيها، مى‏تواند عامل مهمى در شناسايى مدعيان دروغين مهدويت و رسوايى فرصت طلبانى باشد كه از جهالت مردم تحت پوشش نام مهدى، عليه‏السلام، سوء استفاده مى‏كنند.

4. صدها مورد از نشانه‏هاى ظهور تحت عنوان «علايم آخرالزمان‏» در روايات مربوط برشمرده شده كه به اثرات جدا ماندن مردم از تعاليم اسلام و محروم ماندن آنان از سرپرستى آشكار معصومين، عليهم‏السلام، اشاره دارند. مانند: از بين رفتن اهميت نماز، خيانت در امانت، حلال شمردن دروغ و علنى شدن فحشا.

5. درباره علايمى همچون گسترش فساد و زياد شدن گناهان، سه نكته قابل توجه است:

الف) مطلق اين امور نشانه ظهور به حساب نمى‏آيد، و چنين نيست كه هر زمان فساد گسترش يافت و گناهانى زياد شد. حضرت مهدى، عليه‏السلام، ظهور كند.

ب) شرايط واقعى جهان قبل از ظهور حضرت مهدى، عليه‏السلام، كثرت بسيار شديد گناهان و افزايش چشمگير و فوق‏العاده ظلم و فساد است. با اين همه اثبات چنين واقعيتى به معناى عدم وجود طاعت و بندگى و عدالت در جاى جاى زمين نيست.

ج) وجود چنين نشانه‏اى هرگز از مسؤوليت منتظران براى مبارزه با ظلم و از بين بردن ريشه گناهان نمى‏كاهد، اگر چه به موفقيتى در اين زمينه دست نيابند.

6. پديد آمدن برخى نشانه‏هاى ظهور و حتى بروز بسيارى از آنها نمى‏تواند توجيهى براى تعيين وقت ظهور امام زمان، عليه‏السلام، در اين دوران باشد، زيرا با توجه به فرمايش امام زمان، عليه‏السلام، تعيين كنندگان وقت ظهور دروغگو محسوب مى‏شوند، مگر در مواردى كه نشانه‏اى مخصوص سال يا روز ظهور باشد كه در آن صورت تعيين وقت ديگر معنا نخواهد داشت (و تحصيل حاصل به شمار مى‏آيد).

7. امر ظهور ولى عصر، عجل‏الله‏تعالى‏فرجه، به دست‏خداست و ممكن است صدها سال ديگر نيز تحقق نيابد و على‏رغم بروز بسيارى نشانه‏ها باز هم بنا به حكمتهاى الهى تا زمانى بسيار طولانى به تاخير افتد.

آنچه مهم است، حالت انتظار داشتن است كه لازمه‏اش آمادگى بيشتر، تلاش افزونتر، و احساس مسؤوليت‏شديدتر است. اين انتظار چه كوتاه باشد و چه طولانى هرگز نبايد اثرى جز افزايش شور و شوق خدمت و آمادگى بيشتر براى دفاع از ارزشهاى الهى در ما به وجود آورد.

مبادا فرصت‏طلبان و دشمنان آگاه يا دوستان ناآگاه با تاكيد بر بروز برخى نشانه‏هاى نزديكى ظهور، و ايجاد اميد فراوانتر نسبت‏به نزديك شدن فرج امام زمان، عليه‏السلام، ما را از اداى تكليف نسبت‏به خدا و پيامبر، صلى‏الله‏عليه‏وآله، و امام زمان، عليه‏السلام، باز دارند، يا به اين وسيله ما را از توطئه‏هايى كه براى تضعيف ولايت و از بين بردن ارزشهاى اسلامى انقلاب و نظام مقدس جمهورى اسلامى صورت مى‏گيرد، غافل سازند.

بايد بهوش بود كه حفظ ارزشهاى اسلام و قرآن و ولايت در دوره غيبت، كم اهميت‏تر از حفظ همان ارزشها در دوران ظهور نيست.

8. با مقايسه برخى روايات مربوط به نشانه‏هاى ظهور با برخى ديگر مى‏توان به نكاتى هشدار دهنده و عبرت آموز و بيدارى آفرين دست‏يافت. چنانكه وقتى در روايتى مى‏خوانيم كه قبل از ظهور شرايطى پيش مى‏آيد كه از «قرآن‏» جز رسم و از «اسلام‏» جز اسم آن باقى نماند، شرح همين نشانه را در روايتى مى‏يابيم كه:

«قبل از ظهور، بردبارى، ضعف به شمار مى‏آيد و ستمگرى، افتخار. شهادت به دروغ پديدار مى‏گردد و تهمتها مورد قبول قرار مى‏گيرد. قرآنها آراسته مى‏شوند و مساجد زينت مى‏يابند. دروغگو مورد تصديق قرار مى‏گيرد و خيانتكار مورد امانت واقع مى‏شود.»

9. نشانه‏هاى ظهور تعداد مشخصى ندارد و در اينكه چه تعداد از آنها تاكنون پديد آمده است، نظر مشخصى موجود نيست و درباره اينكه از ساير علامات باقى مانده چه نشانه‏هايى بايد قطعا تحقق يابند، دليل محكمى در دست نيست.

10. نشانه‏هاى ظهور تقسيم بنديهاى گوناگون دارد:

الف) نشانه‏هاى عمومى: كه ممكن است طى چندين سال تحقق يابند. مانند: كثرت گناهان.

نشانه‏هاى سال ظهور: كه در آخرين سال غيبت و با فاصله كمى به زمان ظهور به وقوع مى‏پيوندد. مانند: خروج سفيانى.

نشانه‏هاى روز ظهور: كه پيش از ظهور يا همزمان با آن در دنيا رخ مى‏دهد. مانند: فريادى از آسمان.

ب) نشانه‏هايى در اجتماع: مانند: زيادى فتنه‏ها، ظاهرشدن قحطى.

نشانه‏هايى در طبيعت: مانند: كم شدن چشمگير برداشت از زراعتها.

نشانه‏هايى در آسمان: مانند: خسوف و كسوف مكرر و فراوان در يك سال، بويژه در ماه رمضان.

ج) نشانه‏هاى يقينى: مراد از اين نشانه‏ها، علاماتى است كه در روايات متعدد مورد تاكيد قرار گرفته و يا در روايات صحيحه به عنوان نشانه‏هاى حتمى ذكر گرديده است. مانند: قيام سفيانى (مردى با عنوان عثمان بن عنبسه) و صيحه آسمانى.

نشانه‏هاى احتمالى: مراد از اين نشانه‏هايى است كه تنها در اندكى از روايات آمده، يا تصريح به غير حتمى بودن آنها شده است. مانند: آتشى در آسمان، فرو رفتن بغداد و بصره در زمين.

د) نشانه‏هاى متشابه: نشانه‏هايى كه مراد از آنها و كيفيت آنها روشن نيست، و تاويلهاى مختلف و اشكال گوناگون مى‏تواند داشته باشد. مانند: خروج دجال.

نشانه‏هاى روشن: نشانه‏هايى كه كيفيتى خاص دارند و تاويل بردار نيستند. مانند: فريادى از آسمان كه در آستانه قيام امام زمان، عليه‏السلام، به نام حضرت مهدى، عليه‏السلام، و اعلان ظهور او تصريح دارد.

ه) نشانه‏هايى در تلقى از شريعت: مانند اينكه كارهاى خير از منكرات شمرده مى‏شوند و كارهاى زشت و منكرات به عنوان كار خير و معروف مورد اقبال قرار مى‏گيرند و چنان مى‏شودكه‏گويا بر اندام‏اسلام‏پوستينى واژگون (و بدنما) پوشانده باشند.

نشانه‏هايى در برخى سرزمينها: مانند: اينكه «كوفه‏» از مؤمنين خالى مى‏ماند و «قم‏» به عنوان معدن علم و فضيلت‏به شمار مى‏آيد.

نشانه‏هايى در تكوين: مانند: طلوع خورشيد از مغرب.

و) نشانه‏هاى تحقق‏يافته در گذشته‏هاى دور: مانند: از بين رفتن حكومت‏بنى‏عباس.

نشانه‏هاى تحقق‏يافته در گذشته‏اى نزديك: مانند: قيام مردى از قم.

نشانه‏هاى تكرار شده در تاريخ: مانند: شيوع طاعون.

نشانه‏هاى تحقق‏نيافته: مانند: خروج يمانى (در دعوت به ولايت اهل‏بيت) و سفيانى (در مبارزه با تشيع) و سيد خراسانى (با پرچمهايى به طرفدارى از حق).

تذكر: اينكه چرا برخى امور كه صدها سال پيش انجام شده و يا در تاريخ بارها تكرار شده، از نشانه‏هاى ظهور به حساب آمده‏اند، احتياج به تحقيقى گسترده‏تر در سند روايات و مدلول عبارات آن دارد.

اينك بدون در نظر گرفتن تقسيمات مزبور، به ذكر پنج روايت در اين مورد اكتفا مى‏كنيم:

× در «كمال الدين‏» صدوق، از امام صادق، عليه‏السلام، نقل‏شده‏است كه:

پنج چيز قبل از قيام قائم، عليه‏السلام، به وقوع مى‏پيوندد: قيام يمانى، خروج سفيانى، نداى آسمانى، فرو رفتن لشكرى در بيداء (سرزمينى بين مدينه و مكه) و كشته‏شدن نفس زكيه (محمد بن‏الحسن).

× در «همان مدرك پيشين‏» و از همين پيشواى معصوم، عليه‏السلام، آمده است:

بين كشته شدن نفس زكيه و قيام قائم آل محمد، عليه‏السلام، تنها پانزده شب فاصله هست.

× در «ينابيع المودة‏» ص‏427 از حضرت على، عليه‏السلام، نقل شده است كه فرمود: اندكى پيش از قيام قائم ما، سفيانى قيام خواهد كرد و به اندازه دوره باردارى زنان «يعنى‏9 ماه‏» فرمانروايى خواهد كرد. سپاه او رو به مدينه پيش مى‏روند وقتى كه به منطقه «بيداء» مى‏رسند، زمين آنان را به كام خويش فرو مى‏برد.

× در «غيبت نعمانى‏» آمده است كه امام صادق، عليه‏السلام، فرمود:

از امور قطعى كه قبل از قيام قائم تحقق خواهد يافت، خروج سفيانى و فرو رفتن منطقه «بيداء» و كشته شدن نفس زكيه و نداى آسمانى است.

قابل ذكر است كه كليه روايات فوق و نيز نمونه نشانه‏هاى ذكر شده در بندهاى پيشين همگى از كتاب «منتخب‏الاثر» گزينش شده كه مجموعه‏اى نفيس از روايات مربوط به حضرت مهدى، عليه‏السلام، گردآورى شده از دهها كتاب معتبر «شيعه و سنى‏» است. مدارك كليه موارد مذكور را مى‏توان در صفحات 424 تا426 اين كتاب به دست آورده كه ما به خاطر رعايت اختصار، از ذكر متن عربى و آدرس هر كدام به‏طور جداگانه صرف‏نظر كرديم.

 

ماهنامه موعود شماره 10-11