ماجرای شهادت امام محمد تقی علیه السلام

يكشنبه ۲۱ مرداد ۱۳۹۷ ساعت ۰۲:۲۵
امتیاز این گزینه
(1 رای)

نهمین اختر فروزان آسمان امامت و ولایت، امام محمد بن علی علیهما السلام ملقب به جواد، تقی، قانع، مرتضی، نجیب، منتجب، متقی، زكی، متوكل، مرضی، المختار و مُكنّی به ابوجعفر (ابو جعفر ثانی) و ابوعلی (1) ، در سال 195 ه. ق بنا به قولی در 15 یا 17 ماه رمضان (2) و بنا به قول دیگر در دهم ماه رجب (3) در شهر مدینه دیده به جهان گشود. قول اخیر - علاوه بر شواهد تاریخی - به دلیل دعایی كه از ناحیه مقدس حضرت امام زمان علیه السلام به وسیله شیخ بزرگوار «ابوالقاسم» (حسین بن روح) آمده است، تقویت می شود.

 

آن دعا این است:

«اَللَّهُمَّ اِنّی اَسْئَلُكَ بِالْمَوْلُودَین فی رَجَبٍ مُحَمَّدِ بنِ علی الثّانی وَابْنِهِ عَلِی بْنِ مُحَمَّدٍ الْمُنْتَجَبِ...؛ (4) خدایا! از تو درخواست می كنم به حق دو مولود در ماه رجب؛ محمد بن علی دوم و فرزندش علی بن محمد، كه برگزیده توست.... «
پدر بزرگوارش علی ابن موسی الرضا علیهما السلام، هشتمین امام شیعیان و مادر ارجمندش بانویی بزرگوار به نام «ام ولدی» و ملقب به سَبیكه و خیزران بود كه از خاندان ماریه قبطیه همسر پیامبر اسلام (5) می باشد.
حضرت جواد الائمه بعد از پدر بزرگوارش در سن هشت سالگی (6) به امامت رسید و بعد از هفده سال امامت در سن 25 سالگی، به سال 220 ه. ق (7) در زمان خلافت معتصم عباسی به شهادت رسید و در گورستان قریش بغداد و در كنار قبر جدش امام موسی بن جعفرعلیه السلام مدفون گردید. (8)
در این مقاله به مناسبت شهادت امام جوادعلیه السلام طراحان و مجریان نقشه شهادت آن امام بزرگوار را معرفی كرده، چگونگی شهادت آن حضرت را توضیح خواهیم داد.

طراحان و مجریان نقشه شهادت

بی گناهی كم گناهی نیست در دیوان عشق
یوسف از دامان پاك خود به زندان رفته است (9)
بی گناهی، پاكی، لیاقت، شخصیت، عظمت و بزرگواری، همانگونه كه در دل افراد سالم و صالح امتیاز آفرین است، در دل افراد بیمار، آلوده، خود كامه و قدرت طلب، حسدزا و درد آفرین می باشد و سرانجام این حسادت ها و دردها با وسوسه های شیطانی قرین شده و برای حذف آن بزرگواری ها و عظمت ها اقدام خواهند نمود.
نور گیتی فروز چشمه هور// زشت باشد به چشم موشك كور (10)
هنر امام جوادعلیه السلام - با عنایت خداوند و استعداد ذاتیش - در حوزه علم و دانش و كمال برای افرادی چون «یحیی بن اَكثم» و «أبی دُواد» عیب بزرگی محسوب می شد و محبوبیت آن بزرگوار در دل اهل ایمان در اقصی نقاط بلاد اسلامی، بارگرانی برای «معتصم عباسی» بود و همسر امام جوادعلیه السلام هم بر اساس ریشه ناصالح خود، همچون آتش زیر خاكستری در حال شعله ور شدن بود وگرنه امامت و عصمت و صداقت و فقاهت و هدایت، نزد هیچ انسان عاقل و شرافتمندی جرم محسوب نمی شود.


در اینجا مناسب است پیرامون هر یك از افرادی كه در شهادت آن امام همام نقش داشته است توضیح بیشتری ارائه گردد.

الف) یحیی بن اكثم:
یحیی بن اكثم، قاضی القضات عصر «مأمون» و از قضات خود فروخته درباری بود كه به نوشته «ابن خلّكان» در جلد 6 كتاب «وفیات الاعیان» و اعتراف مأمون، مبتلا به انحراف جنسی بوده است. این قاضی، درباره خلفای پس از پیامبرصلی الله علیه وآله، با امام جوادعلیه السلام بحث ها و گفت و گوهایی داشت كه به شكست و حیرت وی انجامید. (11)


او به هنگام مخالفت «بنی عباس» با «مأمون عباسی» در مورد ازدواج دختر مأمون یعنی «ام الفضل» با امام جوادعلیه السلام، مورد حمایت مادی قضات «بغداد قرار گرفت تا با امام جواد هشت ساله بحث فقهی كند و بدین وسیله «مأمون» را از این ازدواج باز دارد، اما در بحث علمی شكست خورد (12) و در نتیجه از بدگویی و سمپاشی علیه آن بزرگوار و زمینه سازی برای در هم شكستن او فروگذار نكرد.

ب) احمد بن دُواد:
احمد بن دُواد، قاضی دربار عباسی، در مجلسی كه «معتصم» برای تعیین حكم سارقی از فقهای بغداد تشكیل می دهد، به هنگام اظهار نظر به خطا می رود و اظهار نظر امام جوان مورد توجه معتصم قرار می گیرد و آنگاه «معتصم» طبق نظر امام جواد دست سارق را از انگشتان قطع می كند.
احمد بن ابی دُواد، در این مجلس با حضور خلیفه و فقها، چنان شكست می خورد كه می گوید: «آن روز برای من قیامتی شد و آرزو كردم كه ای كاش زنده نبودم. (13)»
همچنین موضوع ناراحتی و غصّه سخت خود را برای «زرقان» دوست صمیمی خود بازگو كرده و می گوید: «من بخاطر آنچه از این سیاه چُرده (ابو جعفر محمد بن علی بن موسی علیهما السلام) در حضور خلیفه كشیدم و شكست خوردم، آرزو می كنم كه ای كاش 20 سال پیش از این مرده بودم. (14)» و بعد از این ماجرا، توطئه و نقشه خطرناكی طرح ریزی نمود كه منجر به شهادت امام جوادعلیه السلام گردید.

ج) ام الفضل:
زینب، معروف به «امّ الفضل» دختر مأمون و همسر امام محمد تقی علیه السلام بود كه بیش از 15 سال با آن امام معصوم زندگی كرد و بنا به یك نقل تاریخی مجری قتل امام بود.
امام محمد تقی علیه السلام بر اساس اصرار مأمون و رعایت مصالح جامعه اسلامی تن به ازدواج با ام الفضل - كه از اصالت خانوادگی برخوردار نبود - می دهد و برای حفظ نسل و استمرار امامت، همسر دیگری انتخاب می نماید، چون تقدیر الهی بر این تعلق گرفته بود كه از دامن ام الفضل نسلی بوجود نیاید. بالاخره عدم اصالت خانوادگی، نازایی، وجود همسر رقیب و توطئه و دخالت های دیگران در وجود این زن نگون بخت اثر گذاشت و او را به قتل شوهر نازنین خویش وادار ساخت.

د) معتصم عباسی:
ابو اسحاق، ابراهیم بن هارون، معروف به «معتصم عباسی» قدرتمدار خودكامه ای بود كه فقط به خلافت و حاكمیت خود می اندیشید و در این راه خون های بی گناهان زیادی را به زمین ریخت. معتصم، غیر از بی دانشی و معایب فراوان اخلاقی، بر خلاف مأمون در اثر بی لیاقتی وسوء تدبیر، زود تأثیر می پذیرفت. وقتی همه فقهای بغداد و بسیاری از سران بنی عباس جمع شدند كه مأمون را از ازدواج دخترهایش با امام رضاعلیه السلام و امام جوادعلیه السلام منصرف كنند، او بر موضع خویش ثابت قدم باقی ماند و نقشه ماهرانه ای را كه به صلاح حاكمیت خویش می دانست عملی كرد، اما معتصم تحت تأثیر توطئه «ابی دُواد» قرار گرفت و دستور قتل امام جوادعلیه السلام یعنی، شوهر برادرزاده خود را صادر كرد.

ه) جعفر بن مأمون:
جعفر بن مأمون، برادر معتصم عباسی، در فكر قتل امام جوادعلیه السلام بود و در ماجرای شهادت آن امام بزرگوار نقش مددكاری داشت.
مسعودی در كتاب «اثبات الوصیه» می نویسد: وقتی ابوجعفرعلیه السلام به سوی عراق (بغداد) حركت كرد، معتصم و جعفر بن مأمون پیوسته در فكر و تلاش برای قتل آن حضرت بودند. جعفر با خواهر ابوینی خود (ام الفضل) و همسر جواد الائمه علیه السلام در این باره صحبت كرده بود، زیرا از ناراحتی روحی و حسادت او نسبت به امام جواد مطّلع بود. چون امام جوادعلیه السلام همسر دیگر خویش «ام حسن» را نسبت به ام الفضل ترجیح می داد و به او اظهار محبت می نمود. علاوه بر این ام الفضل از امام جواد دارای فرزندی نمی شد و بدی ن خاطر نیز برای پاسخ مثبت دادن به خواسته معتصم و جعفر در مورد قتل امام علیه السلام آمادگی داشت. (15)
از متون تاریخی استفاده می شود كه مجموعه ای از افراد به طور مستقیم و غیرمستقیم در شهادت امام محمد تقی علیه السلام نقش داشته اند. افرادی مثل «یحیی بن اكثم» زمینه ساز بوده اند، احمد ابن ابی دُواد و جعفر بن مأمون «محرّك» بوده اند، خلیفه عباسی «معتصم» صادر كننده حكم قتل و طبق یك نظریه تاریخی «ام الفضل» مجری طرح قتل بوده است.

چگونگی توطئه و اجرای آن

كلیم بن عمران می گوید: هنگامی كه امام جواد متولد شد، امام رضاعلیه السلام به یاران خویش فرمود: فرزندی برای من به دنیا آمده است كه مثل «موسی بن عمران» دریا را می شكافد و مادرش مثل مادر «عیسی بن مریم» مقدس و پاكیزه و پاكدامن است. سپس اضافه فرمودند: این فرزند، از روی خ