آموزش جنسی و سند 2030 - بخش دوم

آموزش جنسی و سند 2030 - بخش دوم

سه شنبه ۲۴ مرداد ۱۳۹۶ ساعت ۰۵:۴۸
امتیاز این گزینه
(0 آرا)

در پی سخنان مقام معظم رهبری، درباره سند 2030 (دستور کار توسعه پایدار ۲۰۳۰)  مباحث مختلفی درباره تعارض این سند  با اسناد بالادستی نظام از جمله سند چشم‌انداز بیست‌ساله، نقشه جامع علمی کشور، سند تحول بنیادین در آموزش‌وپرورش و حتی اصول ۷۷ و ۱۵۳ قانون اساسی مطرح شد و مطبوعات و پایگاه‌های اطلاع‌رسانی به طرح انتقادهای وارد بر آن پرداختند. در قسمت قبل این نوشتار مباحثی مطرح شد که در این نوشتار به ادامه آن می پردازیم



3. آموزش و تربیت جنسی با رویکرد بومی
آنچه گفته شد به معنای نفی ضرورت آموزش و تربیت جنسی بر اساس آموزه‌های اسلامی و اقتضایات فرهنگی جامعه ایران نیست. بی‌تردید، آموزش جنسی به هنگام، متناسب با جنسیت، سن، شرایط و ویژگی‌های فردی و با در نظرداشتن مرزهای حیا و عفاف، خویشتن‌داری جنسی و کرامت نفس یکی از راهکارهای مهم ارتقای سلامت جنسی و جلوگیری از ناهنجاری‌ها و آسیب‌های جنسی در جامعه است  و به همین دلیل نظام آموزش و پرورش کشور نمی تواند نسبت به آن بی تفاوت باشد. چنانکه بسیاری از صاحب‌نظران کشورمان هم بر این موضوع تأکید کرده‌اند.

الف) آموزش جنسی
صاحب‌نظران کشورمان برای «آموزش جنسی» یا به تعبیر برخی نویسندگان، «آموزش موضوعات جنسی»،  تعریف‌های متعددی ارایه داده‌اند که از آن جمله می‌توان به این موارد اشاره کرد:
یکی از روان شناسان کشورمان در این زمینه می‌نویسد:
منظور از آموزش جنسی، ارایه اطلاعات کلی صحیح درباره وقایع و تغییرات جسمی و روانی بلوغ و راهنمایی نوجوانان در رفتار و کردار آن‌ها در این سن، نسبت به خود و دیگران و شیوه ابراز علاقه و دوستی‌های معقول و جلوگیری از انحرافات است.
صاحب‌نظر دیگری پس از اشاره به تعاریف موجود در این زمینه؛ از جمله تعریف یادشده (به عنوان کامل ترین تعریف) دراین‌باره چنین می‌گوید:
آموزش جنسی باید به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم و با هدف پرورش نسل سالم و جامعه صالح انجام شود. صلاح و فساد هر جامعه بر اساس صلاح و فساد افراد و روابط آن‌ها با یکدیگر و از جمله روابط جنسی شکل می‌گیرد. اگر همه یا بیشتر افراد جامعه، سالم باشند و روابط آن‌ها با یکدیگر، با ارزش‌ها و هنجارهای دینی منطبق باشد، آن جامعه، جامعه‌ای سالم است. آموزش مسایل جنسی، به‌صورت صحیح و کامل در هر دوره و فراگیری ارزش‌ها و هنجارهای دینی و عملکردهای افراد در هر مقطع سنی، افراد را به‌سوی صلاح و پرهیز از فساد می‌کشاند و سلامت روان را برای آنان به دنبال دارد و در نتیجه، نسل جامعه، سالم پرورش می‌یابد و جامعه، سالم می‌شود.
با توجه به مطالب یادشده، مراد از آموزش جنسی، ارایه اطلاعات و آموزش‌های لازم متناسب با سن، جنس و نیاز مخاطب در زمینه جنسیت، هویت جنسی، اندام‌های جنسی، چگونگی تولیدمثل، تغییرات جسمی و روانی دوران بلوغ و احکام و دستورهای شرعی و بهداشتی مرتبط با آن، بایسته‌های تعامل و ارتباط با جنس مخالف، چگونگی خویشتن‌داری جنسی و استفاده درست از غریزه جنسی است که با هدف پاسخ‌گویی به پرسش‌ها و ابهام‌های ذهنی دختران و پسران، آشنا کردن آن‌ها با وظایف و تکالیف بهداشتی و شرعی خود، جلوگیری از هرگونه سوءاستفاده جنسی از کودکان و انحراف جنسی نوجوانان و جوانان و در نهایت، زمینه‌سازی برای ازدواج و تشکیل خانواده و انجام درست وظایف زناشویی انجام می‌شود.
البته باید توجه داشت که آموزش جنسی به مفهومی که از دهه شصت میلادی به این‌سو، در غرب رواج یافت، آثار و پی‌آمدهای منفی فراوانی داشته است و به همین دلیل، برای جلوگیری از آثار منفی آموزش جنسی، در ارایه این‌گونه از آموزش‌ها به گروه‌های مختلف سنی و جنسی باید به نکات ذیل توجه شود:

1. نقش اصلی و محوری خانواده در آموزش جنسی؛
2. نیازهای متفاوت آموزشی دختران و پسران؛
3. تفاوت اهداف آموزش جنسی در سنین مختلف؛
4. رعایت کامل مرزهای حیا و عفت؛
5. پرهیز از تحریک زودهنگام غریزه جنسی؛
6. رعایت کامل موازین فقهی و اخلاقی اسلام در ارایه آموزش‌ها.

ب) تربیت جنسی
یکی از مهم ترین تفاوت های دیدگاه اسلام و غرب در زمینه آموزش جنسی، توجه به رویکرد تربیتی در این آموزش هاست و به همین دلیل صاحب نظران اسلامی به تربیت جنسی بیش از آموزش جنسی توجه کرده اند. بنابر این، برای شناخت بهتر تفاوت های این دو دیدگاه لازم است که مفهوم و مؤلفه های تربیت جنسی بیشتر بررسی شود.
واژه «تربیت جنسی» نیز چون «آموزش جنسی» در جامعه ما تا حدودی ناشناخته است و به همین دلیل حساسیـت‌هایی درباره آن وجود دارد، اما باید توجه داشت که صاحب‌نظران تعلیم و تربیت از دیرباز در کنار دیگر حوزه‌های تربیـت؛ چون تربیـت اخلاقی و عقلی؛ به این موضوع نیز توجه داشته و به‌ویژه با آغاز تغییرات بلوغ در نوجوانان آن را ضروری دانسته‌اند.
فیض کاشانی (ره)، فقیه، فیلسوف، عارف، محدث و استاد برجسته اخلاق و تربیت اسلامی در قرن یازدهم هجری، در کتاب الحقایق فی محاسن الاخلاق درباره ضرورت تربیت جنسی می‌نویسد:
شهوت و تمایل جنسی،‌ برای ایفای لذت جنسی و بقای نسل در آدمی به ودیعت نهاده شده است، اما بدون تردید این تمایل نیرومند و سرکش، به تعدیل و هدایت نیاز دارد و درصورتی‌که مهار نگردد و به‌افراط و تفریط گراید و به اعتدال نباشد، دین و دنیای آدمی را تباه می‌سازد؛ زیرا در صورت افراط، سه پی‌آمد خطرناک در پی دارد: یکی اینکه غریزه جنسی بر عقل چیره می‌گردد و آن را اسیر خود می‌سازد. در این صورت، هوس‌بازی و شهوت‌رانی به‌عنوان اساسی‌ترین هدف زندگی شخص رقم می‌خورد و از کمال و سعادت بازمی‌ماند. خطر دوم این است که تمایل جنسی، دین و دین‌داری را مقهور خود می‌سازد. در این صورت، حلال و حرام برای آدم شهوت‌ران بی‌معنا خواهد بود و رفته‌رفته به انحراف جنسی تن می‌دهد. اما سومین آسیبی که تمایل جنسی هدایت ناشده به بار می‌آورد، شهوت‌پرستی است؛ یعنی شهوت جنسی ممکن است آدمی را به عشق‌بازی حیوانی بکشاند. در آن صورت، از عقل و دین به‌طورکلی برکنار خواهد ماند و غلام حلقه‌به‌گوش شهوت جنسی خواهد شد. بنابراین، اگر تمایل جنسی به‌افراط باشد آدمی را به سقوط حتمی می‌رساند. البته چنانکه افراط زیان‌بار است، تفریط نیز مشکل‌ساز است و اختلال‌ها، ناهنجاری‌ها و بیماری‌های جسمانی و روانی پدید می‌آورد. بنابراین، باید ارضای تمایل جنسی با هدایت و تعدیل همراه گردد و به دور از افراط و تفریط، غریزه جنسی از تسهیلات ارضای معقول و مشروع بهره‌مند گردد.

فیض در جای دیگر چنین آورده است:
امام، اسوه و الگو در زمینه تربیت و عفاف جنسی، حضرت یوسف علیه السلام است. او امام کسانی است که می‌خواهند تمایل جنسی خود را مهار سازند و با انحراف‌ها و ناهنجاری‌های جنسی مبارزه کنند.

موریس دُبِس  روان‌شناس و صاحب‌نظر برجسته علوم تربیتی، در این زمینه می‌نویسد:
تغییرات بلوغ به معنی اخص کلمه، مستلزم تربیـت جنسی است، ولی هنوز نه در خانواده به این تربیت اهمیت کافی داده می‌شود نه در مدرسه. اغلب اوقات پدر و مادر از به‌جا آوردن وظیفه خود شانه خالی می‌کنند و دبیران نیز خود را به کری می‌زنند درصورتی‌که باید این نکته را خوب به خاطر داشت که تربیـت جنسی جزو لاینفک وظایف مربیان است. اگر ما مسیله جنسی را از لحاظ اهمیـت در ردیف دیگر فعالیـت‌های انسانی قرار دهیم و آن را موضوع جداگانه و امری نشماریم که گفت‌وگو از آن گناه است، بسیاری از مشکلاتی که امروز ظاهراً وجود دارد از میان خواهد رفت.

این صاحب‌نظر، در ادامه دو وظیفه مربیان، در زمینه تربیـت جنسی را چنین برمی‌شمارد:
مربی در اینجا دو وظیفه دارد. اول این‌که باید نوجوانان را از وقوع این تغییرات که آنان را غافلگیر و غالباً نگران می‌کند آگاه سازد؛ دوم این‌که باید از ظهور برخی از انحراف‌های معمول غریزه جنسی در نوجوانان جلوگیری کند و هرگاه به چنین انحراف‌هایی برخورد، آن‌ها را به راه راست بازآورد. جهالت و شتاب‌زدگی جنسی درواقع دو خطر بسیار بزرگ در این مرحله از رشد آدمی است.
صاحب‌نظران و پژوهشگران حوزه تربیت، تعریف‌های متعددی برای تربیت جنسی ارایه داده‌اند.
یکی از صاحب‌نظران حوزه تربیت جنسی پس از نقل تعریف‌های موجود در این زمینه چنین می‌نویسد:
تعریف‌های پیش‌گفته، از ابهام برخوردارند. به نظر می‌رسد که تربیت جنسی عبارت است از اینکه فرد در دوره‌های رشد کودکی، نوجوانی و جوانی به‌گونه‌ای پرورده شود و آموزش ببیند که با جنسیت خود آشنا گردد و آن را بپذیرد؛ قدردان وجود خویش باشد و به آن افتخار کند؛ نقش مذکر یا مؤنث بودن از لحاظ اجتماعی را یاد بگیرد و احکام و آداب دینی در ارتباط با مسایل جنسی مربوط به خود و روابط با هم‌جنس و جنس مخالف را فراگیرد؛ آمادگی روانی برای ازدواج و تشکیل خانواده را پیدا کند؛ با مسایل مربوط به زندگی خانوادگی و روابط همسر آشنا گردد و در سایه آن به آرامش برسد؛ به‌گونه‌ای توانمند شود که عواطف و فعالیت‌های جنسی خویش را در جهت قرب الی الله و جلب خشنودی خداوند، به کار گیرد.

این صاحب‌نظر پس از ارایه این تعریف می‌نویسد:
با توجه به این تعریف، تربیت جنسی، حوزه وسیعی را در برمی‌گیرد و شامل فعالیت‌های تربیتی‌ای است که از آغاز زندگی، مرحله‌به‌مرحله در جهت رشد متعادل و متناسب غریزه جنسی صورت می‌گیرد تا فرد، با وظایف و رفتارهای جنسی آشنا شود و به اهداف تربیتی جنسی از قبیل مودّت و رحمت و آرامش در زندگی و سلامت روان برسد و نسل هم تداوم پیدا کند.
ازآنچه بیان شد، معلوم گردید که تربیت جنسی، تنها آموزش جنسی یا انتقال دانستنی‌های جنسی یا پروردن و اوج دادن غریزه جنسی نیست. پس نمی‌توان تربیت جنسی را تنها به انتقال اطلاعات و آگاهی‌ها در ساحت مسایل جنسی یا فراهم آوردن زمینه رشد غریزه جنسی تعریف کرد، بلکه مقصود از تربیت جنسی، تربیت بر محور اخلاق جنسی است. بنابراین، مجموعه آموزش‌ها، ایجاد موقعیت‌ها و زمینه‌سازی‌هایی که متربی را با ارضا، هدایت و تعدیل غریزه جنسی آشنا می‌سازد و زمینه رشد شخصیت اجتماعی، اخلاقی و فرهنگی او را فراهم می‌آورد و او را از انحراف و لغزش جنسی مصون می‌دارد و سعادت و کامیابی دنیوی و اخروی‌اش را رقم می‌زند، تربیت جنسی نام دارد.
برای روشن‌تر شدن جنبه‌های مختلف تربیت جنسی، در اینجا چند مطلب اساسی را یادآور می‌شویم:

یک ـ اهداف تربیت جنسی
برخی از صاحب‌نظران، بر مبنای دیدگاه‌های فیض کاشانی (ره) اهداف تربیت جنسی را پاسخ متعادل به غریزه جنسی، تکمیل و تکامل انسان، بقا و حفاظت نسل، آسایش و صفای زندگی و ایجاد جامعه سالم برمی‌شمارد.

یکی دیگر از صاحب‌نظران، هدف‌های تربیت جنسی از دیدگاه اسلام را به دو دسته هدف نهایی و اهداف واسطه‌ای تقسیم کرده و درباره هدف نهایی تربیت جنسی می‌نویسد:
هدف نهایی تربیت جنسی، همان هدف نهایی تعلیم و تربیت دینی یعنی قرب الی الله و وصول به کمالات شایسته و رضوان الهی است. تربیت جنسی، زیرمجموعه نظام تعلیم و تربیت است، لذا همه مبانی، اصول، روش‌ها و فعالیت‌های مربوط به جنسیت زن و مرد، باید در راستای وضع مطلوبی باشند که همان خشنودی خداوند است.

صاحب‌نظر یادشده اهداف واسطه‌ای تربیت جنسی را چنین بیان می‌کند:
منظور از هدف‌های واسطه‌ای، وضعیت‌های مطلوبی هستند که واسطه و زمینه‌ساز نیل به هدف نهایی‌اند. این هدف‌ها خود دو دسته‌اند: هدف‌های کلی و هدف‌های رفتاری. اهداف رفتاری، خود، زمینه تحقق و دست‌یابی هدف‌های کلی را فراهم و تسهیل می‌کنند.

این صاحب‌نظر در ادامه، اهداف کلی تربیت جنسی را این‌گونه برمی‌شمارد:
1. فراهم کردن بستر مناسب برای رشد سالم جنسی؛
2. شناخت و انتظار درست از هویت جنسی خود؛
3. ارضای صحیح و بهنجار غریزه جنسی؛
4. پیش‌گیری از انحرافات جنسی و ایجاد زمینه پاک‌دامنی در جامعه؛
5. آماده‌سازی دختر و پسر برای زندگی سالم خانوادگی.
وی پس از تبیین و توضیح اهداف کلی، به‌تفصیل، اهداف رفتاری تربیت جنسی را در دو مقطع پیش از ازدواج و پس از ازدواج بررسی می‌کند.

دو ـ ضرورت توجه به تفاوت‌های جنسی دختران و پسران
نکته اساسی در تربیت جنسی، توجه به ویژگی‌های جنسی و آثار متفاوت بلوغ بر هر یک از دو جنس است. توجه به این تفاوت‌ها می‌تواند پاسخ‌گوی بسیاری از پرسش‌های ما در مورد تفاوت عملکرد دختر و پسر، از جمله افت تحصیلی پسران نسبت به دختران در مقطع راهنمایی و بالاتر باشد.
ویلیام گاردنر در کتاب خود در این زمینه می‌نویسد:
جرج گیلدر در کتاب بسیار جالب خود با نام انسان و ازدواج، بر اساس مستندهای پژوهشی چنین بیان می‌کند که مردان و زنان از زمان تولد بسیار با هم متفاوت هستند، ولی مردان در حوالی سن بلوغ، دیگر کاملاً با زنان متفاوت می‌شوند. از این زمان به بعد مرد فقط پر از انرژی تعریف نشده است و همه این انرژی‌ها نیازمند هدایت فرهنگی هستند. زنان البته با چنین آشفتگی‌های بیولوژیکی روبه‌رو نمی‌شوند؛ زیرا خیلی زود آگاه می‌شوند که دارای ظرفیت معجزه‌آسایی برای به دنیا آوردن انسان زنده دیگری هستند.
اگر وجود برخی فشارهای اجتماعی جهت هدایت مردان و انرژی‌های آنان به‌سوی اهدافی والاتر از خودشان و میل نفسانی‌شان نباشد، در بسیاری از جوامع انسانی، مردان به‌طور قابل‌ملاحظه‌ای بیشتر مستعد اعمال پست و غیرمسیولانه شهوانی هستند. آن‌ها همچنین به میزان فراوانی مستعد ارتکاب جرم هستند.
بر اساس مطلب یادشده، والدین و نهادهای آموزشی که بار اصلی آموزش و تربیت جنسی کودکان، نوجوانان و جوانان را بر عهده دارند، باید به تفاوت‌های جنسی دختران و پسران توجه کنند و متناسب با نیاز آنان، اطلاعات و آموزش‌های لازم را در اختیارشان قرار دهند و توانمندی‌های لازم برای مهار و استفاده مناسب از غریزه جنسی را در آن‌ها ایجاد کنند.

سه ـ مراحل تربیت جنسی
یکی دیگر از موضوعاتی که برای شناخت تربیت جنسی باید به آن توجه کرد، مراحل مختلف تربیت جنسی است. دوره-های مختلف تربیت جنسی را معمولاً این گونه تقسیم می کنند:
ـ دوره کودکی؛
ـ دوره نوجوانی؛
ـ دوره جوانی؛
ـ دوره آمادگی برای آغاز زندگی مشترک.
هر یک از این دورهها اقتضایات خاص خود را دارد و اهداف تربیت جنسی در آنها متفاوت است.

چهار ـ روش‌های تربیت جنسی
امروزه دو روش در آموزش‌های جنسی مطرح است. در «روش مدرسه‌ای»، تعلیمات نظری مسایل جنسی یا به‌صورت جداگانه و یا در ضمن دروس علوم طبیعی ارایه می‌شود. در این روش، نخست پاسخ‌های ساده به پرسش‌های کودکان داده می‌شود. سپس در طول برنامه‌های مصور، فیلم‌هایی درباره تولیدمثل گیاهان، جانوران و انسان با تمام جزییات آن به نمایش درمی‌آید. محور مباحث ارایه‌شده، اطلاعات کالبدشناختی فیزیولوژیکی و آموزه‌های روانی ـ عاطفی است. این روش در بسیاری کشورهای غربی متداول است که با انتقاد بسیاری از مردم و صاحب‌نظران روبه‌رو شده است.

از جمله انتقادها آن است که طرح مباحث جنسی، بدون پرده‌پوشی، خود، از عوامل تحریک‌زاست و تأثیراتی چون تماشای تصاویر پورنو بر جای می‌گذارد به‌ویژه آن‌که این آموزش‌ها صرفاً در چارچوب مباحث کالبدشناسی و بدون محوریت عنصر حیا و عفاف ارایه می‌شود. انتقاد دیگر آن است که تمرکز چنین آموزش‌هایی در مدرسه به ضعف جایگاه هدایتی و نظارتی والدین منجر می‌شود و آنان را به حاشیه می‌راند.

در آموزش به «روش خانوادگی»، والدین نقش بیشتری را در تربیت جنسی ایفا می‌کنند. ازآنجاکه در خانواده‌های سالم، والدین بیش از دیگران به فرزند خود عشق می‌ورزند، نگرانی بیشتری از آینده وی احساس می‌کنند و از وضعیت جسمی و روانی وی آگاهی بیشتری دارند. پس نقش سازنده‌تری در تربیت جنسی ایفا می‌کنند به‌ویژه آنکه آموزش و روش خانوادگی بر اساس اصول اخلاقی در هاله‌ای از حیا انجام می‌شود و هدف اصلی آن، تقویت خویشتن‌داری جنسی است. در اینجا مدرسه می‌تواند نقش مکمل خانواده را ایفا کند و انجمن خانه و مدرسه مسیولیت ارتقای آگاهی و تقویت احساس مسیولیت والدین را بر عهده گیرد.
نظام آموزشی هم در این عرصه با طرح مباحثی چون شیوه‌های مهار و تعدیل غریزه جنسی، آشنایی با بیماری‌ها و خطرهای جنسی، پی‌آمدهای مفاسد اخلاقی در حیات اجتماعی، بیان مسایل شرعی درباره بلوغ و تکلیف و پرورش فضایل اخلاقی از جمله حیا و عفاف به خانواده مدد می‌رساند و سعی می‌کند تا هم از نظارت و هدایت والدین، پشتیبانی و از آن دفاع کند و هم فرزندان را به مراجعه به والدین تشویق کند. در تربیت جنسی خانوادگی بر روش تربیت طبیعی تأکید و به والدین توصیه می‌شود خود رفتار عفیفانه‌ای در پیش گیرند تا فرزندان الگوهای عملی مناسبی داشته باشند.


برای دریافت پی نوشت به اکانت http://sapp.ir/admin_m در پیام رسان سروش پیام دهید

نوشتن نظر