گزارشات لحظه به لحظه از شهادت امام علی (ع)
موقعیت شما: مهدویت و آخرالزمان»مقالات مهدویت و آخرالزمان»معارف اسلامی»لیالی قدر»گزارشات لحظه به لحظه از شهادت امام علی (ع)

گزارشات لحظه به لحظه از شهادت امام علی (ع)

پنجشنبه ۲۵ خرداد ۱۳۹۶ ساعت ۰۶:۰۷
امتیاز این گزینه
(1 رای)

اصبغ بن نباته مي گويد: وارد خانة علی عليه السلام شدم، ديدم علی عليه السلام يك پارچة زردی را به سر مباركشان بسته اند و خون هم مرتب از سر مولا مي ريزد و رخسار شريفشان زرد شده است؛ به گونه ای كه من بين پارچه و صورت تشخيص ندادم. آن گاه فرياد كشيدم و خود را به دامن حضرت انداختم و او را مي بوسيدم و اشك مي ريختم. حضرت فرمود: «لَا تَبْكِ يَا اَصْبَغُ فَاِنَّهَا وَ اللَّهِ الْجَنَّةُ؛(15) گريه نكن اصبغ به راستی و قسم به خداوند! اين [حالی كه مي بيني، مرا در شرف ورود به] بهشت [قرار داده] است. »


1. منزل ام كلثوم
در شب نوزدهم، مولا حال عجيب و غير توصيفی داشت. برای دلجويی بيشتر از دختر كوچكش، آخرين افطار خود را (با توجه به اطلاع قبلی از شهادت خويش) در منزل دخترش ام كلثوم قرار مي دهد. سر سفرة افطاری كه غذای موجود در آن دو قرص نان جو و مقداری شير و نمك است، مي نشيند. رو مي كند به دخترش و مي فرمايد: دخترم! تاكنون نشده كه پدرت با دو خورشت افطار كند. دخترم! شير را بردار! من با همان نان و نمك افطار مي كنم.
بيش از سه لقمه ميل نمي كند و وقتی با پرسش دخترش رو به رو مي شود كه پدر! مگر روزه دار نبودي! چرا غذا كم ميل فرمودي؟ پاسخ مي دهد كه دوست دارم خدايم را با شكم گرسنه ملاقات كنم. (1)

2. انتظار در طول شب نوزدهم
در شب نوزدهم، مولا آرام و قرار نداشت؛ هر لحظه بيرون مي رفت، به آسمان نگاه مي كرد و مي گفت: به من دروغ گفته نشده و من نيز دروغ نمي گويم. اين شب همان شب وصال است. اين همان شبی است كه حبيبم رسول خدا صلی الله عليه و آله به من وعده داده است؛ چنان كه ابن حجر مي گويد: «فَلَمَّا كَانَتِ اللَّيْلَةُ الَّتِی قُتِلَ فِی صَبِيحَتِهَا عَلِی بْنُ اَبِی طَالِبٍ اَكْثَرَ الْخُرُوجَ وَ النَّظَرَ اِلَی السَّمَاءِ فَقَالَ مَا كُذِّبْتُ وَ اَنَّهَا هِی الَّيْلَةُ الَّتِی وُعِدْتُ. » و گاهی يس مي خواند و آن گاه عرضه مي داشت: «اَللَّهُمَّ بَارِكْ فِی الْمَوْتِ اِنَّا لِلَّهِ وَ اِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ اِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِی الْعَظِِيمِ؛(2)خدايا! مرگ را مبارك گردان! ما از خدائيم و به سوی او مي رويم. هيچ ياری و قدرتی نيست، مگر از خدای بلند مرتبه با عظمت.»
لحظه به لحظه بر اشتياق مولا افزوده مي شد و عرضه مي داشت: «اَللَّهُمَّ قَدْ وَعَدَنِی نَبِيُّكَ اَنْ تَتَوَفَّانِی اِلَيْكَ اِذَا سَئَلْتُكَ اللَّهُمَّ وَ قَدْ رَغِبْتُ اِلَيْكَ فِی ذَلِكَ؛(3)خدايا! پيامبرت به من وعده داد كه به سوی خودت مرا دريافت مي كني، هنگامی كه درخواست كنم. خدايا! و من [اكنون] مشتاق آمدن به سوی تو هستم. »
هيجان و اشتياق به شهادت و ملاقات الهی حضرت آن قدر زياد بود كه خود مي فرمايد: هر كاری كردم راز مطلب را بفهمم نفهميدم؛ «مَا زِلْتُ اَفْحَصُ عَنْ مَكْنُونِ هَذَا الْاَمْرِ وَ اَبَی اللَّهُ اِلَّا اَخْفَاهُ؛(4) پيوسته از سرّ و باطن اين امر تفحص و جستجو كردم، ولی خدا ابا كرد، جز اينكه آن را پنهان كرد.»
آري، مولا در آن شب حال عجيبی داشت.

آن شب علی در سينه سودای دگر داشت // تنها خدا از سوز و حال او خبر داشت
گام زمان آهسته بر روی زمين بود // قلب زمين در اضطرابی آتشين بود
آن شب علی را حال و روز ديگری بود // در جان مولا ساز و سوز ديگری بود
آن شب علی عزم سفر كردن به سر داشت // زهرا سرشك غم به چشمان زين سفر داشت
آن شب محمد سخت دلتنگ علی بود // مشتاق ديدار دل آرای علی بود
آن شب حسن را سينه اقيانوس غم بود // جان حسين آن شب پر از درد و الم بود
چشم علي، چشم انتظار اختران بود // جان علی مشتاق رضوان و جنان بود(5)

3. در خواب ديدن پيامبر صلی الله عليه و آله و تقاضای شهادت
شب نوزدهم، بچه ها تا پاسی از شب خدمت پدر بودند و آن گاه به منزل خويش رفتند. امام حسن مجتبی عليه السلام هنوز صبح نشده بود، نزد بابا برگشت و مستقيم به مصلای پدر رفت. علی عليه السلام با احترام خاصی از حسنش استقبال كرد. آن گاه فرمود: «پسرم! لحظه ای خواب به سراغ چشمانم آمد، در حالی كه نشسته بودم. ناگهان پيامبر اكرم صلی الله عليه و آله را [در عالم رؤيا] ديدم، عرض كردم: يا رسول الله! من از دست امت تو چه رنجها و خون دلها خوردم! پس حضرت فرمود: عليه آنها نفرين كن! پس [نفرين كردم و] گفتم: «اَبْدَلَنِی اللَّهُ بِهِمْ خَيْراً وَ اَبْدَلَهُمْ شَرّاً؛(6) [خدايا! مرا از آنها بگير و] به جای آنها بهتری برای من قرار ده و بر آنان [نيز] به جای من [آدم نالايق] شری را مسلط گردان!»
الهی مردم از من سير و من هم سيرم از مردم نما راحت مرا ای خالق ارض و سما امشب
در نقل ديگری آمده كه صدای گرية علی عليه السلام بلند شد؛ به گونه ای كه تا آن روز آن گونه گريه نكرده بود. عرض كردند: چه شده است كه اين گونه گريه مي كنيد؟ حضرت فرمود: در سجده دعا می كردم كه لحظه ای خواب به چشمم آمد، ديدم رسول خدا صلی الله عليه و آله مي فرمايد: «يَا اَبَا الْحَسَنْ طَالَتْ غَيْبَتُكَ فَقَدْ اِشْتَقْتُ اِلَی رُؤْيَاكَ فَقَدْ اَنْجَزَلِی رَبِّی مَا وَعَدَنِی فِيْكَ...؛ (7) ای اباالحسن! دوری تو طولانی شده است. به راستی مشتاق ديدار تو هستم، پس به راستی پروردگارم برای من آنچه را در بارة تو وعده داده بود، حتمی كرد.»

4. به سوی محراب شهادت
نزديك اذان صبح شد و وقت رفتن به مسجد. حضرت آماده مسجد رفتن شد. مرغابيها سر راه مولا را گرفته، صدا و ناله مي كردند. حضرت فرمود: «دَعُوهُنَّ فَاِنَّهُنَّ صَوَانِحُ تَتْبَعُهَا نَوَايِحُ؛ آنها را به حال خود واگذاريد؛ زيرا آنها صيحه مي زنند [و طولی نمي كشد] كه به دنبال آن نوحه گريها بلند مي شود.» ام كلثوم و حسن عليهما السلام عرض كردند: «چرا فال بد مي زنيد؟ » فرمود: «فال بد نيست، دل گواهی مي دهد كه به شهادت مي رسم.» (8)
ناله های مرغان و اشك فرزندان، مانع علی عليه السلام نگشت، به راه خويش ادامه داد تا به درب خانه رسيد، كمربند حضرت به قلاب در گير كرد و باز شد. گويا با زبان بي زبانيش مي خواست مولارا از تصميم رفتن به سوی دوست باز دارد؛ اما بر عكس، فرياد آن عاشق شهادت بلند شد كه خطاب به خود مي ‍ گفت: ای علي!
اُشْدُدْ حَيَازِيمَكَ لِلْمَوْتِ فَاِنَّ الْمَوْتَ لَا قِيكَا // وَ لَا تَجْزَعْ عَنِ الْمَوْتِ اِذَا حَلَّ بِنَادِيكَا
وَ لَا تَغْتَرَّ بِالدَّهْرِ وَ اِنْ يُوَافِيكَا // كَمَا اَضْحَكَكَ الدَّهْرُ كَذَاكَ الدَّهْرُ يُبْكِيكَا؛(9)
كمربندت را برای مرگ محكم ببند؛ زيرا مرگ تو را ملاقات مي كند و از مرگ هنگامی كه مي آيد جزع و ناله مكن و به دنيا مغرور نشو هر چند با تو همراهی كند؛ [زيرا] روزگار همچنان كه تو را بخنده مي آورد، همين طور مي گرياند.»
بعد از رسيدن به مسجد، اول با سپيده سحر خداحافظی كرد: ای طلوع فجر! از روزی كه علی به دنيا آمده، نشده تو بيدار باشی و چشمان علی در خواب؛ اما اين شب، آخرين شبی است كه چشم علی را بيدار مي يابي.
فجر تا سينه آفاق شكافت // چشم بيدارِ علی خفته نيافت
آن گاه شروع كرد به گفتن آخرين اذان؛
آمد خطاب ارجعی از سوی جانان // بر خاست تا بانك اذان از كوی جانان
تكبير گفت آن شير روز و عابد شب // بگشود بر حمد خداوندی علی شب
وقتی از بام مسجد پايين مي آمد، افتخار هميشگی خويش را به زبان جاری ساخت و فرمود:
«خَلُّوا سَبِيلَ الْمُؤْمِنِ الْمُجَاهِدِ
فِی اللَّهِ لَا يَعْبُدُ غَيْرَ الْوَاحِدِ؛(10)
راه مؤمن مجاهد در راه خدا را باز كنيد؛ كه [افتخار هميشگي اش آن است كه] جز خدای واحد را نپرستيده است. » آري، علی هنوز افتخارش اين است كه رزمندة مؤمن طالب شهادت است.

5. نماز عشق يا سكوی پرواز
آن گاه وارد مسجد شد و خفتگان هميشه در خواب و از جمله قاتلش را برای نماز بيدار كرد، نماز را بست و سر به سجده گذاشت.
در سجده بانگ يا علی جان زود بشتاب // گويی خدا در انتظارش بود بي تاب
نامردی از كين تيغ بر فرق علی زد // تيغ ستم بر فرق انوار جلی زد
آه از نهاد خاك تا عرش خدا رفت // سوز دل افلاك تا عرش خدا رفت
پای زمين روی زمين خشكيده بر جای // گويا قيامت ناگهان گرديد بر پاي
ديگر علی بود و خداوند جلی بود // «فُزتُ و ربِّ الكعبه » فرياد علی بود
بشكست پشت دين حق يكباره بشكست // ابر عزا بر چهرة خورشيد بنشست
ديگر علی تنها ترين مرد زمان نيست // ای وای بي حيدر چگونه مي توان زيست؟(11)
هنوز سر از سجده بر نداشته بود كه شمشير ابن ملجم مرادی بر فرق مولا نشست. در آن لحظه حساس، دو صدا به گوش رسيد:
يكی بين زمين و آسمان، جبرئيل امين عليه السلام بود كه خبر شهادت علی عليه السلام را داد؛ به اين صورت كه «به خدا قسم! اركان هدايت فرو ريخت و نشانه ها و عَلَمهای پرهيز كاری سرنگون گشت و ريسمان محكم الهی گسست. » و ادامه داد: «قُتِلَ ابْنُ عَمِّ الْمُصْطَفَی قُتِلَ الْوَصِی الْمُجْتَبَی قُتِلَ عَلِی الْمُرْتَضَی قَتَلَهُ اَشْقَی الْاَشْقِيَاءُ؛(12) پسر عموی مصطفی كشته شد. وصی برگزيده به قتل رسيد. علی مرتضی كشته شد. او را شقي ترين افراد به قتل (شهادت) رساند.»
و صدايی هم از عاشق شهادت، علی عليه السلام شنيده شد كه مي فرمود: «بِسْمِ اللَّهِ وَ بِاللَّهِ وَ عَلَی مِلَّةِ رَسُولِ اللَّهِ فُزْتُ وَ رَبِّ الْكَعْبَةِ هَذَا مَا وَعَدَنَا اللَْهُ وَ رَسُولُهُ؛(13) به نام خدا و به ياری خدا و بر دين رسول خدا [از دنيا مي روم] قسم به پروردگار كعبه! رستگار شدم. اين [شهادت] چيزی بود كه خدا و رسولش به ما وعده داده بود.»
ای تيغ زهرآلوده مجنون تو هستم // چشم انتظارت هر شب اينجا مي نشستم
ای تيغ من لب تشنة ديدار بودم // شبها برای ديدنت بيدار بودم
عمری به راهت چشم حسرت دوختم من // با آتش دل ساختم من سوختم من
هر نيمه شب من گفتگو با ماه كردم// فريادهای سينه را در چاه كردم
ای تيغ زهرآگين مرا دل گير كردي // چون دير كردی تو علی را پير كردي
بعد از آنكه زخم سر را بستند و حضرت به هوش آمد، در حالی كه خون از سر و روی حضرت می ريخت، عرضه داشت: اِلهِی اَسْئَلُكَ مُرَافَقَةُ الْاَنْبِيَاءِ وَ الْاَوْصِيَاءِ وَ اَعْلَی دَرَجَاتِ جَنَّةِ الْمَاْوي؛(14) خدای من! از تو همراه بودن با انبياء و اوصياء و بالاترين درجة بهشت را درخواست مي كنم.»

6. و سرانجام جايگاه آن حضرت
آن شب به داغ مولا مهتاب گريه مي كرد // تصوير ماه در آب بي تاب گريه مي كرد
شد چهرة عدالت گلگون ز تيغ فتنه // پيش نگاه مسجد محراب گريه مي كرد
همچون برادرانش زينب به چشم خون داشت // آن آيه صبوری بي تاب گريه مي كرد
اصبغ بن نباته مي گويد: وارد خانة علی عليه السلام شدم، ديدم علی عليه السلام يك پارچة زردی را به سر مباركشان بسته اند و خون هم مرتب از سر مولا مي ريزد و رخسار شريفشان زرد شده است؛ به گونه ای كه من بين پارچه و صورت تشخيص ندادم. آن گاه فرياد كشيدم و خود را به دامن حضرت انداختم و او را مي بوسيدم و اشك مي ريختم. حضرت فرمود: «لَا تَبْكِ يَا اَصْبَغُ فَاِنَّهَا وَ اللَّهِ الْجَنَّةُ؛(15) گريه نكن اصبغ به راستی و قسم به خداوند! اين [حالی كه مي بيني، مرا در شرف ورود به] بهشت [قرار داده] است. »
و به دخترش ام كلثوم كه به شدت گريه مي كرد، جايگاه خويش را گوشزد كرده، فرمود: «يَا بُنَيَّةُ لَا تَبْكِِين فَوَ اللَّهِ لَوْ ترین مَا يَرَی اَبُوكَ مَا بَكَيْتِ...؛ دخترم! گريه نكن! به خدا سوگند! اگر مي ديدی آنچه را كه پدرت مي بيند، گريه نمي كردي. » عرض كرد: شما چه مي بينيد؟ فرمود: «مي بينم كه ملائكه و انبياء عظام صف كشيده اند و همه منتظرند كه من بروم....» (16)
و حسن ختام را جملات عاشق علی عليه السلام صعصعة بن صوحان قرار مي دهيم. وی در حالی كه يك دست بر قلب خود گذاشته بود و با دست ديگر خاك بر سر مي پاشيد، مي گفت: «مرگ و شهادت گوارايت باد! كه تولدت پاك و شكيبايي ات نيرومند و جهادت بزرگ بود. بر انديشه ات دست يافتی و تجارتت سودمند گشت. بر آفريننده ات وارد گشتی و او تو را با خوشی پذيرفت و ملائكه اش به گردت جمع شدند. در همسايگی پيغمبر جاي گزين گشتی و خداوند تو را در قرب خويش جای داد و به درجة برادرت مصطفی رسيدی و از كاسه لبريزش آشاميدي....» (17)
ميسر نگردد به كس اين سعادت // به كعبه ولادت به مسجد شهادت



پی نوشت :

1)- منتهی الآمال، شيخ عباس قمي، كتابفروشی اسلامي، چاپ افست، ج 1، ص 125.
2)-همان.
3)- بحارالانوار، علامه مجلسي، ج 42، ص 252، ح 54.
4)- نهج البلاغه، صبحی صالح، خطبه 7.
5)- منصور كريميان، روزنامه رسالت، 18 رمضان، 1414، ص 2.
6)- نهج البلاغه، ص 99.
7)- بحارالانوار، ج 42، ص 194، ح 11.
8)- منتهی الآمال، ص 125؛ بحارالانوار، ج 42، ص 198.
9)- منتهی الآمال، ص 126؛ بحارالانوار، ج 42، ص 192.
10)- منتهی الآمال، ص 126.
11)- ادامه شعر كريميان.
12)-منتهی الآمال، ص 127.
13)- بحارالانوار، ج 41، ص 2؛ منتهی الآمال، ص 127.
14)- همان مدارك.
15)- اسرار عبادت، عبدالله جوادی آملي، نشراسراء، ص 265؛ بحارالانوار، ج 42؛ ص 204، ح 8.
16)- بحارالانوار، همان، ج 42، ص 201 ـ 202؛ انوار البهيه، همان، ص 31؛ خصال شيخ صدوق، ج 1، ص 268.
17)- بحارالانوار، ج 42، ص 295.

منبع : ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره 71 .

نوشتن نظر